Кіріспе

IV ғасырдың теологы, пелагиандық ілімнің авторы Пелагий (/p//ə/'/l//eɪ//dʒ//i//ə//s/; шамамен 354–418) – британдық теолог, құтқарылуда адам таңдауының маңыздылығын баса көрсетіп, алғашқы күнәнің жоқтығын мойындамаған (оның қарсыластары пелагиандық деп атаған) ілімдер жүйесін таратушы ретінде танымал. Пелагий адам еркінің бостандығына ерекше мән берді. Пелагийдің жеке өмірі мен қызметі туралы көп мәлімет жоқ.

Басталуы

Пелагий шамамен 390 және 418 жылдар аралығында белсенділік танытты. Иероним Пелагийдің ирландиялық екенін ойлаған сияқты, тіпті оның «ирландтік ботқасымен толы» (Scotorum pultibus praegravatus) болғанын айтқан. Ол бойы ұзын, денелі болған. Пелагий жоғары білімді, латын және грек тілдерін еркін сөйлеп, жазып, теологияны жақсы білген. Оның есімі дәстүрлі түрде Уэльс тіліндегі Морган («теңізден туған») есімінің грекшеленген түрі (пелагос, «теңіз») немесе басқа кельт тіліндегі баламасы деп түсіндіріледі. Пелагий 380 жылы Римге көшіп келген кезде кеңінен танылды. Ол онда қатаң өмір салған адам ретінде беделге ие болды, сондай-ақ Нолалық Паулинмен хат алмасты. Оқиғадан жиырма бес жыл өткен соң, Августин Пелагийдің Августиннің «Құпиялары» (397–401) еңбегіндегі «Бұйырғаныңды бер және қалағаныңды бұйыр» деген сөзге күшті қарсылық білдіргенін айтты, себебі ол адамның жауапкершілігін жоққа шығарады деп сенді. Алайда, ғалымдар осы оқиғаның тарихи дұрыстығына күмән келтіреді. 410 жылы Аларик Римді тонағанда Пелагий және оның ізбасары Целестий Карфагенге қашып, ондағы жұмысын жалғастырды.

Ұстазы

Манихейлік сенімде рух Құдай тарапынан жаратылған, ал материалдық зат бұзылған және жаман деп есептелді. Теолог Джеральд Боннер Пелагийдің талдауының бір бөлігі Манихейлікке реакция болды деп ойлады. Пелагий Құдай жаратқанның бәрі жақсы деп санайтындықтан, Құдай адамдарды қалай күнәлі жаратылған деуге болмайтынын түсінбеді. (Августин мен Пелагиан арасындағы дау басталған кезде, Адамның күнәға іркілуі туралы Августиннің ілімі толық қалыптасқан доктрина болған жоқ.) Пелагиандар Августинге христиан шіркеуіне Манихейлік теологиясын енгізді деп айыптады, бірақ Августин оны жоққа шығарды. Пелагиан ілімінің негізінде адамзат күнә жасаудан аулақ бола алады және Құдайдың бұйрықтарын ерікті түрде орындай алады деген көзқарас тұр. Пелагий адамның тәуелсіздігі мен ерік бостандығына баса назар аударды; Пелагийдің адамның күнә жасамасқа "моральдық қабілеті" туралы пікірлерін оның Димитрияға жазған хатынан көруге болады. Пелагий үшін "мүсілім" – ерік бостандығының сыйы, Мұса заңы және Исаның үйретістерінен тұратын нәрсе. Августин айтуынша, Пелагиандар нәрестелерді шомылдырудың қажеті жоқ деп есептеді, себебі олар күнә жасамайды. Пелагийдің шәкірті Селестий де түпкі күнә мен құтқарылу үшін нәрестелерді шомылдыру қажет емес екенін жоққа шығарды.

Папа Зосим

Пелагий өзінің айыпталуын жоюға тырысып, Папа Зосимге, яғни Иннокентий І-нің ізбасарына, өзінің дұрыс сенімде екенін дәлелдейтін хат және сенім туралы мәлімдеме жазды. Онда ол өз наным-сенімдерін синодтар айыптаған нәрсеге қайшы келмеу үшін баяндады. Зосмисті Селестий істі қайта қарауға көндірді, бірақ Африка епископтары мен император Гонорийдің қарсылығы Зосмисті 418 жылы Селестий мен Пелагийді айыптауға және шіркеуден шығаруға мәжбүр етті. Пелагиандық және жартылай пелагиандыққа сену келесі бірнеше ғасыр бойы, әсіресе Ұлыбританияда, Палестинада және Солтүстік Африкада кең таралды. Әйгілі Герман Британияға Пелагиандыққа қарсы күресу үшін шамамен 429 жылы келді. Уэльсте қасиетті Давид VI ғасырда Пелагийдің ізбасарларына қарсы Брефи және Жеңіс синодарын өткізген деп есептеледі.