Кіріспе

Нейл Леон Кассади (8 ақпан 1926 – 4 ақпан 1968) – американдық жазушы (1926–1968) – 1950 жылдардағы Бит буынының және 1960 жылдардағы психоделикалық және контрмәдениет қозғалыстарының маңызды тұлғасы. Кассади өмірінде тек екі қысқа прозалық үзінді жариялағанмен, әңгімелері мен хаттары арқылы зор интеллектуалдық және стильдік әсер еткен. Оның өлімінен кейін хаттар, өлеңдер және аяқталмаған автобиографиялық роман жарық көрді. Ол Джек Керуактың «Жолда» романының «жазба» (алғашқы нұсқасы) түрінде өзін-өзі көрсетеді, ал 1957 жылғы кітап нұсқасында Дин Мориарти кейіпкерінің прототипі болды. Керуактың кейінгі көптеген кітаптарында Кассади Коди Померей кейіпкері ретінде бейнеленген. Кассади Аллен Гинзбергтің өлеңдерінде және басқа авторлардың көптеген әдеби туындыларында да кездеседі.

Алғашқы жылдар

Кассади Мод Джин (Шауер) мен Нил Маршалл Кассадидің ұлы болып туды. Оның анасы 10 жасында қайтыс болды, оны Денверде, Колорадо штатында, алкогольге тәуелді әкесі тәрбиеледі. Кассади өмірінің көп бөлігін әкесімен бірге көшеде, немесе түзеу мектебінде өткізді. Жастық шағында Кассади бірнеше рет ұсақ қылмыстар жасады. Ол 14 жасында көлік ұрлағаны үшін, 15 жасында дүкеннен ұрлық жасағаны және көлік ұрлағаны үшін, ал 16 жасында көлік ұрлағаны және ұрланған заттарды сатқаны үшін тұтқындалды. 1941 жылы 15 жасар Кассади Денвердің белгілі педагогы Джастин В. Бриерлимен танысты. Бриерли жас жігіттерге кеңес беруші ретінде танымал болды және Кассадидің зиялы деңгейіне таң қалды. Келесі бірнеше жылда Бриерли Кассадидің өміріне белсенді араласты. Бриерли Кассадиді Шығыс орта мектебіне қабылдауға көмектесті, онда ол оны студент ретінде оқытты, оқуын ынталандырып, бақылады және оған жұмыс табуға көмектесті. Дегенмен, Кассади қылмыстық әрекеттерін жалғастырды және 1942 жылдан 1944 жылға дейін бірнеше рет тұтқындалды; бір рет құқық қорғау органдары оны Бриерлидің қамқорлығына жіберді. 1944 жылдың маусым айында Кассади ұрланған заттарды иеленгені үшін тұтқындалып, бір жылдық түрме жазасының 11 айын өтеді. Осы кезеңде Бриерли мен Кассади үнемі хат алмасып тұрды, тіпті Кассади түрмеде отырған кезде де; бұл хаттар Кассадидің сақталған ең алғашқы хаттары болып табылады. Кейбір авторлар Бриерли Кассадидің алғашқы гомосексуалдық тәжірибесіне де жауапкер болуы мүмкін деген пікірді білдіреді.

Жеке өмір

1945 жылдың қазан айында түрмеден босатылғаннан кейін Касседи 16 жасар Лу Энн Хендерсонға үйленді. 1946 жылы жұбайлар Бриерлидің тағы бір шәкірті Халь Чейсті көру үшін Нью-Йорк қаласына сапар шекті. Колумбия университетінде Чейсті зерттеген кезде Касседи Джек Керуак пен Аллен Гинзбергпен танысты. Касседи Колумбияға қабылданбаса да, көп ұзамай олармен және олардың таныстарымен дос болып, кейбіреулері кейіннен Бит буынының мүшелеріне айналды. Нью-Йоркте Касседи Керуакты көркем әдебиет жазуға үйретуге көндірді. Касседидің екінші әйелі Кэролин былай деді: «Денвердің кембағалдық аудандарында әлемдегі адасқан адамдардың арасында өскен Нил өзін жақсартуға, біреу болуға, лайықты және құрметке ие болуға шешім қабылдады. Оның гениалды ақылы әдебиет, философия немесе ғылым болсын, кез келген кітапты сіңіріп алды. Джек формальды білім алған, Нил оған қызғанышпен қарады, бірақ зиялылық тұрғысынан ол Джекке тең келді және олар кез келген тақырып бойынша ұзақ талқылаулар жүргізді». Кэролин Робинсон Касседимен 1947 жылы Денвер университетінде театр өнері магистріне оқып жүргенде танысты. Лу Энн кеткеннен кейін бес апта өткен соң Касседи Лу Энннің некесін жойды және 1948 жылдың 1 сәуірінде Кэролинге үйленді. Кэролиннің «Жолдан тыс: Кассади, Керуак және Гинзбергпен өткен жиырма жыл» (1990) кітабында оның Касседимен некесі туралы толыққанды мәлімет берілген және ол «американдық адамның архетипі» ретінде еске алынады. Касседи мен Гинзбергтің жыныстық қатынасы келесі 20 жыл бойы үзіліспен жалғасты. Осы кезеңде Касседи Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолында жұмыс істеді және олардың философиялық көзқарастары үлкен айырмашылыққа ұшыраған кезде де «Бит» таныстарымен байланыста болды. Ақырында олардың үш баласы болды және Сан-Францискодан оңтүстікке қарай 50 шақырым жерде орналасқан Калифорния штатының Монте-Серено қаласындағы ранчоға қоныстанды, онда Керуак пен Гинзберг кейде келіп тұратын. 1954 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолының теміржол оқиғасынан алған өтемақыға салынған бұл үй 1997 жылдың тамызында бұзылды. 1950 жылы Касседи Диана Хансенге, оның баласын күтіп жүрген жас модельге үйленді, оның баласы Кертис есімді. Касседи Керуак пен Гинзбергпен бірнеше рет елді аралап, соның ішінде Керуактың «Жолда» кітабында сипатталған саяхаттарға қатысты.

Есірткілердің рөлі

1958 жылы Сан-Францискодағы түнгі клубта жасырын агентке аз мөлшерде марихуана ұсынғаны үшін тұтқындалғаннан кейін, Касседи Калифорнияның Сан-Квентин мемлекеттік түрмесінде екі жылдық мерзімге сотталды. 1960 жылдың маусым айында босатылғаннан кейін ол отбасылық міндеттерін орындауға күш салды, бірақ Каролин оның шартты түрде босатылу мерзімі біткеннен кейін, 1963 жылы одан ажырасты. Каролин Касседиді отбасын күтіп бағу жүгінен босатуға тырысқанын, бірақ "бұл қателік болды және оның өзіне деген сенімінің соңғы тірегін жойды" деді. Ажырасудан кейін, 1963 жылы, Касседи Сан-Францискодағы 1403 Гоф көшесіндегі пәтерде Аллен Гинзберг пен Бит ақыны Чарльз Плимеллмен бірге тұрды. Касседи алғаш рет 1962 жылдың жазында Кен Кесимен танысты; ол ақырында 1964 жылы Кесидің төңірегінде біріккен және психоделикалық препараттарды қолдануды жақтаған Merry Pranksters тобының мүшесіне айналды.

Саяхат және өлім

1964 жылы Кассади «Фуртур» атты автобустың басты жүргізушісі болды, ол Сан-Францискодан Нью-Йоркке жасаған саяхаттың бірінші жартысын жүзеге асырды. Бұл саяхат Том Вулфтың «Электрлік Кул-Эйд қышқылдық тесті» (1968) кітабында мәңгілікке сақталды. Кассади Алекс Гибни түсірген «Сиқырлы саяхат» (2011) деректі фильмінде, «Веселі әзілшілер» және олардың бүкіл елді шарлау саяхаты туралы кеңінен көрсетіледі. 1967 жылдың қаңтар айында Кассади әріптесі Джордж «Көріне бермейтін» Уокер және Кассадидің ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Энн Мерфимен бірге Мексикаға сапар шекті. Пуэрто-Вальяртаның оңтүстігіндегі, Халиско штатындағы жағажайдағы үйге Барбара Уилсон мен Уолтер Кокс қосылды. Келесі жылы Кассадидің өмірі тұрақсыз болып, саяхаттарының қарқыны артты. Ол мамыр айында Мексикадан Сан-Францискоға, Денверге, Нью-Йоркке және арадағы қалаларға сапарлады. Содан кейін Кассади қыркүйек және қазан айларында Мексикаға оралды (Сан-Антониода тоқтап, өзінің үлкен қызына, жаңа ғана дүниеге келген тұңғыш немересімен кездесті), желтоқсанда Кен Кесидің Орегон штатындағы фермасына барды және Жаңа жылды Каролинмен бірге Сан-Франциско маңындағы досының үйінде қарсалды. 1968 жылдың қаңтар айының соңында Кассади тағы да Мексикаға оралды. 1968 жылдың 3 ақпанында Кассади Мексиканың Гуанахуато штатындағы Сан-Мигель-де-Айенде қаласында өткен үйлену тойына қатысты. Тойдан кейін ол келесі қалаға жету үшін теміржол бойымен жүріп кетті, бірақ суық және жаңбырлы түні футболка мен джинсы киіп, есінен танып, құлап түсті. Таңертең оны жолдың жанында комада жатқан күйі табылды, кейін Эль-Пасо қалалық колледжінің профессоры болған Антон Блэк оны иығына көтеріп, жергілікті пошта ғимаратына жеткізді. Кассади дереу жақын ауруханаға жеткізілді, ол бірнеше сағаттан кейін 4 ақпанда 41 жасында қайтыс болды. Кассадидің өлімінің нақты себебі әлі анықталған жоқ. Тойға қатысқандар оның белгісіз мөлшерде секкобарбитал, «Секонал» саудалық атауымен сатылатын күшті барбитуратты қабылдағанын растады. Аутопсия жасаған дәрігер «барлық жүйелерде жалпы тоқырау» деп жазды. Кейін берген сұхбатында дәрігер Кассадидің шетелдік азамат болғандықтан және іске қатысты есірткі заттары болғандықтан, толыққанды есеп бере алмайтынын айтты. «Суыққа ұшырау» оның өлімінің себебі ретінде жиі айтылады, бірақ оның әйелі бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болған болуы мүмкін деп санайды.

Балалар

Кассадидің бес баласы бар: Роберт Уильям Хайат-младший (1945), Кэтлин Джоан Кассади (1948), Джами Кассади Ратто (1949), Кертис В. Хансен (1950) және Джон Аллен Кассади (1951). Роберт – Нил Кассади мен Максин Бимнің ұлы, Колорадо штатының Арвада қаласында суретші болып жұмыс істейді. 2017 жылдың ақпан айында ол Westword журналында жарияланды. Кэтлин, Кэти деп танымал, Нил кездескен жалғыз немересінің анасы. Кэти, Джейми және Джон ата-аналары мен ата-аналарының «бит» достарының естелігінде сайтты жүргізеді. Диана Хансенмен некелескен Керт 2014 жылдың 30 сәуірінде 63 жасында қайтыс болды. Ол Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы WEBE 108 радиостанциясының негізін қалаушылардың бірі болған.

Жазу стилі мен әсері

Кассади Керуакқа Томас Вулфтың ықпалымен жазылған "Қала мен қала" (1950) романындағы сентименталды стильден қол үзгеніне көмектескендігі айтылады. Кассадидің хаттарын оқығаннан кейін Керуак өзінің әңгімесін Кассадидің сөйлеу үлгісімен жазуға шабыттанды: "ес-түссіз қуанудың күшімен, өзіне-өзі сыни қарамай немесе ойланып тұрмай". Бұл ағылшын тіліндегі жазуға қарағанда сана ағыны немесе маниялық жылдам әңгіме сияқты оқылатын сұйық жазу стилі, Кассадидің отбасы мен достарына жазған хаттарында ең жақсы көрінеді. 1953 жылы Керуакқа жазған хатында Кассади келесі құштарлықпен басталады:

Жақсы, жазған уақытың келді, сол тік таудың басында дем тастап қалғаныңнан немесе Пизмо жағажайында гүлдер, тамақ және ақымақтыққа толы шашырап кеткеніңнен қорқып едім, бірақ менің қорқынышым негіссіз екенін түсіндім, себебі сені ойлағанда, егер өлмесең, онда алатын тәжірибелеріңді елестете алдым, теміржол, үй және ең бастысы, климат. Бұл менің өзімнің сезімім мен ойларымды еске түсірді (бұрынғысы – мұңды, немесе дәлірек айтқанда, ностальгиялық және нақты емес; кейінгісі – көтеріңкі). "Жолда" аса танымал болды. Кассадидің даусын бейнелеу арқылы Керуак өзінің ерекше стилін тапты, оны "спонтанды проза" деп атады, ол – сана ағынының прозалық түрі. Кассадидің өмірінде ешқандай жазба жұмысы ресми түрде жарияланбады, ол тек жартылай аяқталған қолжазба мен бірнеше жеке хаттарды қалдырды. Кассади 1948 жылы Керуакқа жазған хатында: "Менің прозамда жеке стиль жоқ, ол жеке тұлғаға қатысты айтылмаған және әлі де толыққанды айтылмаған ізденіс. Ол жерде айтылмаған бір нәрсе бар, менің де айтайтын бір нәрсем бар. Бірақ, мүмкін, мен үшін сөздер жеткіліксіз." Magic Trip (2011) – Алекс Гибнидің Кен Кеси мен Merry Pranksters-тің Furthur автобусында жасаған саяхатының кадрларын пайдаланған деректі фильмі. Гиперкинетикалық Кассади көбінесе автобусты жүргізіп, сөйлеп, "Нил істерді бітіреді" деп жазылған тақтаның жанында отырады. Басқа біреу: Боб Вейрдің ұзақ және таңғажайып саяхаты (2015).

Драмалық көріністер

Who'll Stop the Rain (1978) – United Artists компаниясы шығарған психологиялық драма. Фильм Роберт Стоунның «Иттер сарбаздары» (1974) романы негізінде түсірілген. Стоун Хикс кейіпкерін бит қаламгері Нил Кассадиге негіздеген. Стоун Кассадимен Стэнфорд университетінің аспирантурасында Стоунның сыныптасы, романшы Кен Кези арқылы танысқан. Фильмнің соңындағы теміржол жолында Хикстің өлімі Кассадидің 1968 жылы Мексиканың Сан-Мигель-де-Альенде қаласының жанындағы теміржол жолында қаза табуына тікелей негізделген. Heart Beat (1980) Нил Кассади мен Джек Керуактың достығын көрсетеді, онда Ник Нолте Кассади рөлінде, ал Джон Хёрд Керуак рөлінде ойнайды. Фильм Кэролин Кассадидің (Сисси Спейчек ойнайды) сол аттас естеліктеріне негізделген. «On The Road» бағдарламасының жақтасы болған ток-шоу жүргізушісі Стив Аллен өзінің қысқаша эпизодында пайда болады. Warner Bros. Orion Pictures компаниясын сатып алғаннан кейін бірден шыққан фильм студия саясаты мен халықтың қызығушылығының жетіспеуіне байланысты шектеулі көрсетілімге ие болды. Фильм тез арада назардан тыс қалды. Керуакқа не болды (1986). «Соңғы рет өзімді өлтіргенім» (1997) Томас Джейннің Кассади рөлінде ойнауымен, Кассадидің 1950 жылдың желтоқсанында Джек Керуакқа жазған «Джоан Андерсон хаты» негізінде түсірілген. 2014 жылға дейін хаттың көп бөлігі жоғалды деп есептелді, бірақ оның бір бөлігі Джон Брайанның 1964 жылғы «Notes from Underground» журналында жарияланған. Luz Del Mundo (2007) қысқаметражды фильмі Кассади мен Джек Керуактың достығы мен оқиғаларын көрсетеді. Кассадиді Остин Николс, ал Керуакты Уилл Эстес ойнайды. Across the Universe (2007) фильмінде Боно ойнаған доктор Роберт кейіпкері Нил Кассадидан шабыттанған деп айтылады. Нил Кассади (2007) – көбінесе «Merry Prankster» жылдарына бағытталған, Нил рөлінде Тейт Донован, Кэролин Кассади рөлінде Эми Райан, Кеси рөлінде Крис Бауэр және Керуак рөлінде Гленн Фицджеральд ойнайтын тарихи фильм. Фильмді Нуа Бушель жазып, режиссерлік еткен, ол Нилдің өзінің тудырған «Дин Мориарти» кейіпкеріне қалай тұтқынға түскенін көрсетеді. Кассади отбасы бұл фильмді өте дәл емес деп сынады. Howl (2010), Джон Прескотт, Аллен Гинзбергтің «Howl» поэмасын жазуын және оның жариялануына байланысты туындаған сот процесін көрсетеді; Джон Прескотт Кассади рөлінде ойнайды. On the Road (2012) кітаптың драмалық бейімделуінде Нил Кассади / Дин Мориарти рөлін Гаррет Хедлунд ойнайды. Big Sur (2013) фильмінде Джош Лукас Кассади рөлін ойнайды.

Музыка саласында

Том Уэйтс "Jack & Neal /California, Here I Come" әнін 1977 жылғы Foreign Affairs альбомына жазды. Нью-Йорктегі фолк дуэті Aztec Two Step 1972 жылы шыққан дебюттік альбомында Кассадиді "The Persecution & Restoration of Dean Moriarty (On The Road)" әнінде еске алды. Death Cab for Cutie "Styrofoam Plates" әнін The Photo Album (2001) альбомынан "Жолда" романында бейнеленген Кассади өміріндегі оқиғаларға сүйеніп жазды. Doobie Brothers гитарисі және әнші-күйші Патрик Симмонс "Neal's Fandango" әнінде Кассадиді жолға шығуға себепкер болған тұлға ретінде атайды. Кассади қысқа уақыт The Grateful Dead тобымен бірге тұрды және олардың "That's It For The Other One" әнінің "The Other One" бөлімінде "Cowboy Neal" деген автобус жүргізуші ретінде мәңгілікке қалды. Grateful Dead тобының тағы бір әні, Джон Перри Барлоудың "Cassidy" әні, Кассади есімінің қате жазылуы сияқты көрінеді. Бірақ, шындығында, ән негізінен 1970 жылы Grateful Dead отбасына қосылған Кэссиди Лоудың тууына арналған, алайда әннің мәтінінде Нил Кассадиге де сілтемелер бар. Боцефус Кинг "Cowboy Neal" атты ән орындайды. Прогрессивті рок-тобы King Crimson "Neal and Jack and Me" әнін Beat (1982) альбомында шығарды. Морриссидің World Peace Is None of Your Business (2014) альбомында "Neal Cassady Drops Dead" атты трек бар. Франко-американдық Moriarty тобының аты Керуактың Нил Кассадиден жасаған Дин Мориарти кейіпкерінің құрметіне берілген. Джаз гитарисі Джон Скофилд "Cassidae" әнін Who's who? (1979) альбомында жариялады. Әнші-күйші Эрик Тейлордың "Dean Moriarty" (1995) әні Нил Кассади үлгісінде жасалған кейіпкерді сипаттайды. Fatboy Slim "Santa Cruz" және "Everybody Needs A 303" (1996) синглдерінің B-жағы ретінде "Neal Cassady Starts Here" атты тректі шығарды. The Beat-тен шабыт алған фолк-жандану тобы Washington Squares "Neal Cassady" әнін Fair and Square (1989) альбомында жариялады.