Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка құстарының түрлері
Species of bird in the Americas
Қараторғай (Pica hudsonia), сондай-ақ американдық қараторғай деп те аталады, Солтүстік Американың батыс жартысында таралған торғайлар тұқымдасына жататын құс. Оның түсі қара және ақ, қанаттары мен құйрығында қара дақтар және көк және көкжасыл сәулелер байқалады. Бұрын Еуразиялық қараторғайдың (Pica pica) балама түрі деп есептелген, бірақ 2000 жылы жүргізілген генетикалық зерттеулерге сүйене отырып, жеке түр ретінде жіктелді. Бұл түр көбінесе ағаштардың шағын тобы бар кең далалы жерлерді ұнатады, бірақ оны шаруашылық жерлерінде және қала маңында да жиі кездестіруге болады. Бұрын бизон тобымен байланысты болған бұл құс қазір ірі қара малдың үстіне қонып, олардан маса мен жәндіктерді теріп алады. Қараторғайлар қасқыр сияқты ірі жыртқыштардың соңынан еріп, олардың қалдықтарымен қоректенеді. Сондай-ақ, бұл түр жерде жүреді немесе секіреді, онда қоңыздар, шегірткелер, құрттар және кішкентай кеміргіштер сияқты тағамдық заттарды табады. Қараторғай бұтақтардан салынған, ағаштардың жоғарғы бөлігінде орналасқан, әдетте алты-жеті жұмыртқадан тұратын күмбез пішіндес ұялар салады. Аналықтары ғана инкубациялайды, ол 16–21 күнге созылады. Балапандар 3-4 аптадан кейін ұядан шығады. Табиғатта қараторғайлардың өмір сүру ұзақтығы 6-7 жылды құрайды. Қараторғайлардың адамдармен ұзақ тарихы бар, олар Ұлы далалардың жергілікті тайпаларының әңгімелерінде кездеседі. Қуғынға ұшыраған жағдайда өте сақ болады, бірақ әйтпесе адамның жанында болуға төзімді. 1900 жылдары мал мен аң құстарына зиян келтіретіні үшін қараторғайлар зиянкес ретінде ауланды, нәтижесінде олардың саны азайды. Бүгінде IUCN оларды қорғауға алынбаған түрлердің қатарына жатқызады және олар таралған аймақтарында кеңінен кездеседі.
The black billed magpie (Pica hudsonia), also known as the American magpie, is a bird in the corvid family found in the western half of North America. It is black and white, with the wings and tail showing black areas and iridescent hints of blue and blue green. It was once thought to be a subspecies of the Eurasian magpie (Pica pica), but was placed into its own species in 2000 based on genetic studies. This species prefers generally open habitats with clumps of trees, but can also commonly be found in farmlands and suburban areas. Historically associated with bison herds, it now lands on the backs of cattle to glean ticks and insects from them. Black billed magpies commonly follow large predators, such as wolves, to scavenge from their kills. The species also walks or hops on the ground, where it obtains food items such as beetles, grasshoppers, worms, and small rodents. The black billed magpie builds domed nests which are made up of twigs and are located near the top of trees, usually housing six to seven eggs. Incubation, by the female only, starts when the clutch is complete, and lasts 16–21 days. The nestling period is three to four weeks. Black billed magpies in the wild have a lifespan of six to seven years. Black billed magpies have a long history with humans, being featured in stories told by Indigenous tribes of the Great Plains. Where persecuted it becomes very wary, but otherwise it is fairly tolerant of human presence. Due to their perceived negative impact on cattle and game birds, black billed magpies were hunted as a pest during the 1900s, and their population suffered as a result. Today, they are considered a species of least concern by the IUCN, and they are commonly seen throughout their range.
Таксономия және жүйелеу
Қара құйрықты сойқы алғаш рет 1823 жылы Джозеф Сабин Corvus Hudsonius деп сипаттады. Бұл түрге дейін болған кездесулерде, оның сипаттамасына дейін, олардың сыртқы ұқсастығынан Еуразиялық сойқы (Pica pica) деп есептелген. Қара құйрықты сойқының кішірек мөлшері, сондай-ақ ұзын құйрығы мен қанаттарына байланысты, ол P. pica hudsonia түршесі ретінде жіктелді. Pica – латын тіліндегі «сойқы» деген сөз, ал hudsonia атауы ағылшын саяхатшысы Генри Хадсонның құрметіне берілген. Қара құйрықты сойқы бұрын Еуразиялық сойқымен бір түр деп есептелген, бірақ мтДНК зерттеулері екі түрдің арасында салыстырмалы түрде жоғары айырмашылықты көрсетті. Сондай-ақ, қара құйрықты сойқы Калифорниялық сары жұмсақ сойқыға (Pica nuttalli) жақын туыс екені анықталды. Қара құйрықты сойқылардың әлеуметтік мінез-құлқы мен дауысталуы Еуразиялық сойқыдан өзгеше, бұл олардың жеке түрлер екенін көрсетеді. Қазба жәндіктердің куәлігі Солтүстік Америка сойқыларының ата-тегі Плиоценнің ортасында, шамамен 3-4 миллион жыл бұрын (млн) Беринг жотасы арқылы өтіп, қазіргі ареалға келгенін көрсетеді. Осыдан кейін Еуразиялық және Солтүстік Америкалық популяциялардың арасында айырмашылықтар пайда бола бастады. Сары жұмсақ сойқының желісі, Сіерра-Невада тауларының көтерілуі мен мұз дәуірінің басталуынан кейін көп ұзамай бөлініп кеткен болуы мүмкін. Corvidae тұқымдасының басқа өкілдерінен айырмашылығы, қара құйрықты сойқыда дене мөлшері мен салмағы жынысқа қарай өзгереді, бірақ арасында үйлесім болуы мүмкін. Еркектер әдетте ұрғашылардан 6-9% үлкен және 16-24% ауыр болады. Еркектердің қанат ұзындығы , ал құйрық ұзындығы ал эми ұрғашылардың салмағы , қанат ұзындығы , құйрық ұзындығы болады. Жастардың қанаттары мен құйрығында жарық аз, мойны мен қарындарында сарғыш түс болады және олардың ұзын құйрық қауырсындары жоқ. Олардың құйрық қауырсындары әдетте дөңгелек және тар болады, сондай-ақ ересектерге қарағанда қанаттарының ұштарында қара түс көбірек болады.
The black billed magpie was originally described in 1823 as Corvus Hudsonius by Joseph Sabine. In previous encounters with the species prior to its description, it was presumed to be the Eurasian magpie (Pica pica) due to their visual similarities. Based on the black billed magpie's smaller size and longer tail and wing length, it was classified as the subspecies P. pica hudsonia. The generic name Pica is the Latin word for magpie, and the specific name hudsonia is in honour of the English explorer Henry Hudson. The black billed magpie was widely considered conspecific with the Eurasian magpie until mtDNA studies showed a relatively high divergence between the two species. It was also shown that the black billed magpie was more closely related to California's yellow billed magpie (Pica nuttalli). Black billed magpies are also shown to have different social behaviours and vocalizations from the Eurasian magpie, further indicating separate species. Fossil evidence suggests that the ancestral North American magpie arrived in its current range around the mid Pliocene, approximately 3–4 mya (unit), having crossed the Bering land bridge. From there, the Eurasian and North American populations began to differentiate. The yellow billed magpie lineage likely split off soon after due to the Sierra Nevada uplift and the beginning of an ice age. Unlike other members of the Corvidae family, the black billed magpie is dimorphic in size and weight, though there can be overlap between the sexes. Males are, on average, six to nine percent larger and sixteen to twenty four percent heavier than females, at , an individual wing chord of , and tail lengths of Females weigh between , have individual wing chords of , and tail lengths of
Juveniles have less iridescence on their wings and tail, buffier scapulars and belly, and they lack the distinctive long tail feathers. Their rectrices are typically rounder and narrower, and have more black on their wing tips compared to mature adults.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қара құйрықты сойқалар көбінесе көшпейді, алайда кейбір қыстау кезеңінде қозғалыс байқалады. Осы қозғалыстың нақты себебі белгісіз, бірақ бұл көбелектерден кейін таралуының және одан кейін ұялаған жерлеріне қайта оралуының салдары деп саналады. Егер ұяны үнемі мазаласа, қара құйрықты сойқа жұбы ұясын агрессивті түрде қорғайды. Мазалау тоқтамаса, олар жұмыртқаларын көшіріп алады немесе толығымен тастап кетеді. Құс жұмыртқаларын өлшеу үшін ұя ағаштарына шыққан ғалымдар, ата-аналары оларды келесі күндері танитынын және оларды қоршауға ала бастағанын, ал жақын маңдағы басқа адамдарға назар бөлмейтінін хабарлады. Қара құйрықты сойқалар әдетте наурыздың соңында көбейе бастайды, көбею маусымы шілде айының басында аяқталады. Олар көбінесе жылына бір рет ғана ұялайды, бірақ алғашқы ұялау ерте сәтсіз аяқталса, екінші рет ұялауы мүмкін. Орташа ұяда алты немесе жеті жұмыртқа болады, бірақ аналықтары он үш жұмыртқаға дейін тууы мүмкін. Қара құйрықты сойқалар жерге азық жинап, оны шашыратып сақтайды. Ұшу жиі қанатсыз кезеңдермен үзіледі. Биіктіктен түскенде қанаттарын жартылай жабық күйде J пішіндес қозғалыстармен қайта-қайта төмен түседі.
Black billed magpies are generally non migratory, however some winter movement does occur. While the exact reason for these movements is unknown, it is thought to be a result of postbreeding dispersal and a subsequent return to their nesting sites. If regularly disturbed, black billed magpie pairs will aggressively defend their nest. If the disturbances continue, they will eventually either move the eggs or abandon the clutch altogether. Biologists who have climbed nest trees to measure magpie eggs have reported that the parents recognized them personally on subsequent days and started to mob them, overlooking other people in the vicinity. Black billed magpies generally start breeding in late March, with the breeding season ending in early July. While they typically only nest once per year, a second nesting may take place if the initial nesting fails early. The average clutch size is six or seven eggs, however females may lay up to thirteen eggs. Black billed magpies are also known to make food caches in the ground, in scatter hoarding fashion. Flight is commonly interrupted by nonflapping phases. Descents from heights consist of repeated J shaped swoops with the wings nearly closed.
Қорғау мәртебесі
Кең таралған ареалы мен салыстырмалы тұрақты популяциясының арқасында, қара құйрықты қарға Халықаралық табиғатты қорғау одағының ең аз қызығушылық тудыратын түрлерінің бірі деп бағаланады. Алайда, Канадада қара құйрықты қарғалар көшпенді құстар туралы конвенцияға сәйкес қорғалатын құстар тізіміне кірмейді. Облыстық заңдар да қолданылады, бірақ Альбертада қарғаларды лицензиясыз аулауға және ұстауға болады. Қара құйрықты қарғалардың жалпы популяциясына зиян келтіретін фактор – улы химиялық заттар, әсіресе малдың денесіне жағылатын пестицидтер. Қара құйрықты қарғалар кейде ірі қара малдың денесінен қыстырқынды жейтіндіктен, бұл мәселе тудырады. Дегенмен, кейбір аймақтарда орман фрагментациясы және ауыл шаруашылығы дамуы оларға пайда келтірді.
Because of its wide range and generally stable population, the black billed magpie is rated as a species of least concern by the International Union for Conservation of Nature. In Canada, however, black billed magpies do not appear on the list of birds protected by the Migratory Birds Convention Act. Provincial laws also apply, but in Alberta, magpies may be hunted and trapped without a license. A detriment to the overall black billed magpie population is toxic chemicals, particularly topical pesticides applied on the backs of livestock. Because black billed magpies sometimes glean ticks off the backs of cattle, this proves a problem. However, in some areas, it has benefited from forest fragmentation and agricultural developments.