Кіріспе

Теренс Раттиганның 1948 жылғы пьесасы

"The Browning Version" – Теренс Раттиганның көптеген адамдар оның ең үздік туындысы деп санайтын пьесасы. Ол алғаш рет 1948 жылдың 8 қыркүйегінде Лондонның «Феникс» театрында көрсетілді. Бұл пьеса бастапқыда «Playbill» деп аталған екі бөліктен тұратын қойылымның бірі болды, екінші бөлігі – «Harlequinade», ол кештің екінші жартысын құрады. «The Browning Version» оқушылардың жатақ мектебінде өтеді, ал пьесадағы классика пәнінің мұғалімі Кроккер Харрис, Раттиганның Харроу мектебіндегі классика пәнінің тәрбиешісі Дж. В. Кок Норрис (1874–1961) үлгісінде жазылған деп есептеледі.

Сюжет

Эндрю Крокер Харрис – ағылшын ұлдар мектебінің классика пәнінің мұғалімі. Он сегіз жыл осы мектепте сабақ бергеннен кейін, бүгін ол басқа мектепке жұмысқа ауысуға дайын тұрған соңғы күні. Оқушылар оның неге кетіп бара жатқанын болжап-тоқтатады, бірақ оған көп мән бермейді, себебі ол академиялық тұрғыдан дарынды болғанына қарамастан, қатал, суық және қызықсыз адам ретінде жиреншіктелген. Олар оны «Крок» деп лақаптайды. Тіпті мектеп басшылығы да оның ұзақ жылғы еңбегіне қарамастан, оған жаман қарайды. Оның әйелі Милли Крокер Харрис жас және көңілді, күйеуінен мүлдем өзгеше. Ол енді оны сүймейді, бірақ оның орнына тағы бір мұғалім – Франк Хантерге ғашық, алайда онымен қарым-қатынас жасағанына қарамастан, ол оның өзіне ешқандай сезімі жоқ екенін түсінеді. Осы соңғы күні Таплоу есімді оқушы, Крокер Харристі жек көрмейтін, бірақ оған аянып, оған кішкентай сыйлық – Роберт Браунингтің Эсхилдің ежелгі «Агамемнон» пьесасының аудармасын сыйлайды. Бұл сыйлық Крокер Харристің өміріне, болашағына ой жүгіртуге және мектептегі қызметін қалай аяқтау керектігін бағалауға мүмкіндік беретін оқиғалар тізбегін бастайды.

Қайта өрлеулер

Роялти театры 1988 жылы Лондонның Вест-Эндінде «Harlequinade» пьесасымен бірге осы қойылымды көрсетті, бас рөлдерде Пол Эддингтон мен Дороти Тутин Эндрю мен Милли Крокер Харрис рөлінде ойнады, сонымен қатар Жан Андерсон, Джон Даттин, Дэниел Билс, Джек Уотлинг және Саймон Шепардтан тұратын жұлдызды актерлік құрам болды. Режиссерлікті Тим Лускомбе жүзеге асырды. Театр Корольдік Бат 2009 жылы Питер Боулздың қатысуымен Чеховтың бір актілік пьесасы «Свасонмен» бірге қойылды. 2011 жылы Чичестер фестиваль театрында (Дэвид Хейрдің оған жауап ретінде жазған «Саут-Даунс» жаңа пьесасымен бірге) Раттиганның 100 жылдығы тойланды. «Браунинг нұсқасы» мен «Саут-Даунс» қойылымдарының сол екі бірлескен көрсетілімі 2012 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін Лондондағы Гарольд Пинтер театрында өтті, онда бас рөлдерде Николас Фаррелл Крокер Харрис рөлінде және Анна Чэнселлор Милли рөлінде ойнады.

Бейімделулер

Пьеса екі рет киноға, кем дегенде төрт рет теледидар нұсқасына бейімделді. 1951 жылы Майкл Редгрейв Крокер Харрис рөлінде ойнаған фильм Канн кинофестивалінде екі жүлде алды, біреуі Раттиганның сценарийі үшін (ол соңғы сөйлеу үшін түпнұсқалық сахналық нұсқаны ұзартты), екіншісі Редгрейвтің актерлік шеберлігі үшін. 1994 жылы фильм қайта түсірілді, онда Альберт Финни, Майкл Гэмбон, Грета Скаччи, Мэтью Модин, Джулиан Сэндс және жас Бен Сильверстоун ойнады. 1955 жылы британдық теледидар туындысы көрсетілді, онда Питер Кушинг Крокер Харрис рөлін сомдады. Джон Франкенхаймер 1959 жылы CBS телеарнасы үшін Джон Джилгудты түсірді. 1960 жылы Морис Эванс CBC теледидары үшін, Канаданың Форд компаниясының демеушілігімен, Startime сериясындағы рөлін қайталады. 1985 жылы теледидарға арналған нұсқада Ян Холм Би-би-си үшін басты рөлде ойнады. 2011 жылдың маусым айында BBC Radio 4 радиосында радио нұсқасы эфирге шықты. Оны Мартин Джарвис режиссерлік етті, ал Майкл Йорк, Джоан Уэлли, Иоан Груффуд және Иан Огилви қатысты. Алдыңғы нұсқасы 1957 жылдың қыркүйегінде BBC Home Service арнасында көрсетілді. Оны Норман Райт режиссерлік етті, ал Синтия Пуга Джон Джилгуд, Анжела Баддлей, Брюстер Мейсон және Энтони Адамстармен бірге сценарийді жазды. 2012 жылдың 3 сәуірінде Нью-Йорктегі The Players Club-та сахналық оқу өтті, оны TAPT (The Artists' Playground Theatre) ұйымдастырды, режиссері Алекс Келли, ал рөлдерді Мэтью Дюре, Роберт Лайонс, Николь Донже, Джеффри Харди, Стивен Хоук, Макс Райзер, Джессика Бодри және Кейт Дауни сомдады.