Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фин ақыны (1804–1877)
Finnish poet (1804–1877)
Йохан Людвиг Рунеберг (5 ақпан 1804 – 6 мамыр 1877) – фин діни қызметкері, лирикалық және эпикалық ақын. Ол тек швед тілінде жазды. Ол Финляндияның ұлттық ақыны саналады. Ол Финляндияның ресми емес әнұраны болған «Vårt land» (Фин тілінде «Maamme» – «Біздің жеріміз») әнінің сөзін жазған автор. Рунеберг сонымен қатар фин лютеран ән кітабын жаңғыртуға қатысып, жаңа басылымы үшін көптеген мәтіндерді дайындады.
Johan Ludvig Runeberg (; 5 February 1804 – 6 May 1877) was a Finnish priest, lyric and epic poet. He wrote exclusively in Swedish. He is considered a national poet of Finland. He is the author of the lyrics to Vårt land (Our Land, Maamme in Finnish) which became an unofficial Finnish national anthem. Runeberg was also involved in the modernization of the Finnish Lutheran hymnal and produced many texts for the new edition.
Балалық шақ
Рунеберг Финляндияның Ботния шығанағының жағасындағы Якобстад қаласында швед тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы – теңіз капитаны Лоренц Ульрик Рунеберг (1772–1828) және Анна Мария Мальм (1782–1834). Әкесінің әкесі Людвиг Швециядан Финляндияға көшіп келген, ал Анна Мария Мальм Якобстадтан шыққан саудагер отбасының қызы, олардың да түбірі Швецияда болуы мүмкін. Бала кезінде Рунеберг безгекке (скрофула) шалдықты, бұл бездердің ісінуіне әкелді. Аурудың салдарынан денесінің дамуы баяулап, ол үш немесе төрт жасқа дейін жүре алмады. Әкесінен ол еркек және шапшаң мінезді, ал анасынан сезімталдық пен өнерге қабілеттілікті мұра етті.
Runeberg was born into a Swedish speaking family in Jakobstad, Finland, on the shores of the Gulf of Bothnia. His parents were sea captain Lorentz Ulrik Runeberg (1772–1828) and Anna Maria Malm (1782–1834). Paternal grandfather Ludvig had moved to Finland from Sweden, and Anna Maria Malm was born to the merchant family from Jakobstad, which probably also had their roots in Sweden. As a child, Runeberg suffered from scrofula, which led to glandular swelling. His physical development slowed down due to illness so that he did not learn to walk until he was three or four years old. From his father, Johan inherited a manly and brisk character, and from his mother, he inherited sensitivity and artistic talent.
Поэзия
Оның көптеген өлеңдері Финляндияның ауылдық өмірін бейнелейді. Олардың ең танымал туындысы – Боден Пааво (Фермер Пааво, фин тілінде Saarijärven Paavo), Саариjärвидің кедей округіндегі шағын шаруа және оның қажырлы еңбегі, "сису" (батылдық, жігер) және қатал климат пен нашар егін жинаған жылдарға қарамастан, құдайға деген берік сенімі. Үш рет аязды түндер егінін жойды. Әр жолы ол аштықтан сақтану үшін нанға бұрынғыдан екі есе көп қабық қосып, батпақты құрғатып, түнгі аяздан қорғауға тырысты. Төртінші жылдан кейін Пааво, ақыры, мол өнім алды. Әйелі қуанып, Құдайға шүкірлік айтып, Паавоға толығымен астықтан жасалған нан жеуге кеңес бергенде, Пааво әйеліне тағы да астыққа қабық қосуды бұйырды, себебі көршісінің егіні аязда қырылып, ол өзінің өнімінің жартысын мұқтаж көршісіне берді.
Many of his poems deal with life in rural Finland. The best known of these is Bonden Paavo, (Farmer Paavo, Saarijärven Paavo in Finnish), about a smallholding peasant farmer in the poor parish of Saarijärvi and his determination, sisu (guts) and unwavering faith in providence in the face of a harsh climate and years of bad harvests. Three times, a frosty night destroys his crops. Every time, he mixes double the amount of bark into his bark bread to stave off starvation and works ever harder to dry off marsh into dryer land that would not be as exposed to the night frost. After the fourth year, Paavo finally gets a rich crop. As his wife exults, thanks God and tells Paavo to enjoy full bread made entirely out of grain, Paavo instructs his wife to mix bark into grain once more, because their neighbour's crop has been lost in a frost and he gives half of his crop to the needy neighbour.
Таңдалған шығармалар
Рунебергтің негізгі шығармаларына "Älgskyttarna" (Айғыр аңшылары, 1832) және "Кунг Фьялар" (Король Фьялар, 1844) эпосы кіреді. 1848 және 1860 жылдар аралығында жазылған батырлық өлең "Fänrik Ståls Sägner" (фин тілінде "Vänrikki Stoolin tarinat") Калевала дәстүрінен тыс ең ұлы фин эпосы болып саналады және 1808–09 жылдардағы Ресеймен Фин соғысы туралы әңгімелерді қамтиды. Соғыста Швеция Финляндияны жеңіліспен жоғалтты, ол Ресей империясының құрамындағы Ұлы Герцогтыққа айналды. Эпикалық шығарма эпизодтық түрде құрастырылған, жанжалдың барлық тараптарының ортақ адамгершілігін баса көрсетеді, бірақ негізінен финдердің батырлығын жұртқа жеткізеді. "Vårt land" (фин тілінде "Maamme") атты алғашқы өлең Финляндияның Ұлттық Әнұраны болды.
Runeberg's main works included the idealist poem "Älgskyttarna" (Elk Hunters, 1832) and the epic Kung Fjalar (King Fjalar, 1844). The heroic poem Fänrik Ståls Sägner (The Tales of Ensign Stål, Vänrikki Stoolin tarinat in Finnish) written between 1848 and 1860 is considered the greatest Finnish epic poem outside the native Kalevala tradition and contains tales of the Finnish War of 1808–09 with Russia. In the war, Sweden ignominiously lost Finland, which became a Grand Duchy in the Russian Empire. The epic, which is composed episodically, emphasizes the common humanity of all sides in the conflict, while principally lauding the heroism of the Finns. The first poem Vårt land (Our Land, Maamme in Finnish) became the Finnish National Anthem.
Жеке өмір
Ол өзінің екінші туысы Фредрика Рунебергке үйленді, ол өлеңдер мен романдар жазған. Олар сегіз баланың ата-анасы болды, соның ішінде скульптор Уолтер Рунеберг, олардың үлкен ұлы. Өмір бойы ол бірнеше құпия махаббатқа түсті, ең танымалдары Мария Приц және жас ақын Эмили Бьёркстенмен болған қарым-қатынастар. Йохан Людвиг Рунеберг Фредрика Венманмен Вааса қаласындағы мектепте танысты. Рунеберг өлеңін Фриггаға арнады. Дегенмен, 1823 жылы Рунеберг Түркудегі Корольдік академияда оқуға кеткен соң, олардың махаббаты аяқталды.
He was married to his second cousin Fredrika Runeberg, née Tengström, who wrote poems and novels. They were the parents of eight children, including the sculptor Walter Runeberg, who was their eldest son. He also had several emotional affairs throughout his life, most notably with Maria Prytz and the younger poet Emilie Björkstén. Johan Ludvig Runeberg met Fredrika Wenman at a school in Vaasa. Runeberg dedicated his poem to Frigga. However, the courtship ended when Runeberg left to study at the Royal Academy of Turku in 1823.
Мұра
Рунеберг күні (фин. Runebergin päivä) жыл сайын 5 ақпанда, Рунебергтің туған күні мерекеленіп өтеді. Бадам дәмімен жасалған Рунеберг тоқашы (фин. Runebergintorttu; швед. Runebergstårta) қаңтар айының басынан 5 ақпанға дейін дүкендерде қолжетімді болады. Хельсинки қаласының орталық бөлігіндегі Еспланади алаңында Йохан Людвиг Рунебергтің ұлы Вальтер Рунеберг жасаған мүсіні орнатылған. Миннесота штатының Бекер округіндегі Рунеберг ауданы да оның құрметіне аталған. Хельсинкидің орталық бөлігіндегі Рунебергинкату көшесі оның есімімен аталады. Рунеберг Финляндияның 10 евролық "Йохан Людвиг Рунеберг және фин поэзиясы" ескерткіш монетасының негізгі мотиві ретінде таңдалды. Монета оның туғанына 200 жыл толуына арнап 2004 жылы соғылған. Монетаның бет жағында Рунебергтің стилденген портреті бейнеленген. Ал монетаның арт жағында Рунеберг көптеген шығармаларын швед тілінде жазғандықтан, швед тіліндегі Helsingfors Tidningar газетінің 1831 жылғы шрифтінің үлгісі көрсетілген.
Runeberg Day (Finnish: Runebergin päivä) is celebrated annually on 5 February, the day of Runeberg's birth. A pastry flavored with almonds called Runeberg's torte (Finnish: Runebergintorttu; Swedish: Runebergstårta) is generally available in stores from the beginning of January until 5 February. There is a statue of Johan Ludwig Runeberg by his son Walter Runeberg on Esplanadi in the heart of Helsinki. Runeberg Township in Becker County, Minnesota was also named after Runeberg. The Runeberginkatu street in central Helsinki is named after him. Runeberg was selected as the main motif of the Finnish commemorative coin, the €10 Johan Ludvig Runeberg and Finnish Poetry commemorative coin. It was minted in 2004 celebrating the 200th anniversary of his birth. The obverse of the coin features a stylized portrait of Runeberg's face. The reverse features an 1831 font sample from the Swedish language newspaper Helsingfors Tidningar, since Runeberg wrote most of his work in Swedish.