Кіріспе

Монтанисттер фракциясы
Испан Ибериясындағы исламға дейінгі христиандық секта. Присциллиандық – 4-шы ғасырда Рим империясы тұсында Пиреней түбегінде Присциллиан қалыптастырған христиандық секта. Ол Мысырлық Мемфис қаласынан келген Маркұстың үйреткен гностик ілімдерінен туындады. Кейін Присциллиандық Шығыс православие және Рим-католик шіркеулері тарапынан ерестік деп танылды.

Тарих

Маркус Мысырдың Мемфис қаласынан Испанияға келіп, гностикалық теорияларды үйретті. Оның екі ізбасары – Агапе есімді испан әйелі және Хеллидиус есімді риторик – «асыл текті, зор байлыққа ие, батыл, мазасыз, шешен, көп оқыған, пікірталас пен әңгімеге мұңайтын» Прискиллианды дінге көндірді. Прискиллиан өз сөз өнерімен және тым қатал аскетизмге деген беделімен көптеген ізбасарларды, оның ішінде Хельпидийді және екі епископты – Инстанцийді және Сальвианды тартты. Олар серттес қоғам ретінде жаңа секта құрды, бұл Кордова епископы Игинусқа белгілі болды. Игинус өзінің алаңдауын Эмерита епископы Гидатийге және Осноба епископы Итацийге жеткізді. 380 жылы Испания және Аквитания епископтары Сарагосада синод өткізді. Шақырылғанмен, Прискиллиандықтар қатысудан бас тартты. Синод төрт жетекшіге – Инстанцийге, Сальвианға, Хельпидийге және Прискиллианға қатысты айырылым жазасын (экскоммуникация) шығарды. Олар жеке құдайшылдыққа және аскетизмге, оның ішінде ұялдаспауға және ет пен шараптан тыйылуға күшті шақыруды қамтиды. Барлық сенушілердің рухани сыйлары тең дәрежеде расталады. Жазбаларды оқуға кеңес беріледі. Прискиллиан Киелі кітаптың деутероканондық кітаптарына ерекше мән берді, оларды шабыттандырылмаған, бірақ шындықты және жалғанды ажыратуға көмектесетін деп есептеді; алайда, кітаптардың бірнешеуі нағыз және шабыттандырылған деп саналды. Ұзақ уақыт бойы Прискиллианның өзінің барлық жазбалары жойылған деп есептелді, бірақ 1885 жылы Георг Шепс Вюрцбург университетінде он бір түпнұсқа трактат тапты, олар Priscilliani quae supersunt деген атпен жарияланды. Георг Шепс өңдеді. (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 18.) Вена, 1889 жыл. Олардың төртеуі Прискиллианның есімін тасыса да, Прискиллианның сот процесін сипаттаған төрт жазбаны оның жақын ізбасары жазған сияқты. Реймонд Браунның «Жохан хаты» еңбегінде Comma Johanneum көзі Прискиллианның латын тіліндегі «Liber Apologeticus» кітабынан шыққан болып көрінеді.