Кіріспе

Құс түрі. Кіші ақ маңдайлы қаз (Anser erythropus) – үлкен ақ маңдайлы қазға (A. albifrons) жақын туыс. Ол Солтүстік Палеарктикада көбейеді, бірақ Еуропада көбеюі сирек, Фенносканияда қайта қалпына келтіруге әрекет жасалып жатыр.

Таксономия

Ғылыми атауы латын тіліндегі "қаз" деген мағынаны білдіретін "ансер" және "қызыл аяқты" мағынасындағы "эритропус" сөздерінен тұрады, ал "эритропус" ескі грек тіліндегі "эрутрос" – "қызыл" және "пус" – "аяқ" сөздерінен шыққан.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл кіші ақ маңдайлы қаз Еуропаның оңтүстігінде қыстайды және Ұлыбритания мен Үндістанға сирек кездейсоқ қыстайтын құс болып табылады. Бұрынғыда, жеке құстар Англияның Глостершир округындағы WWT Slimbridge-те тұрақты түрде кездесетін, осыдан шабыттанған сэр Питер Скотт The Wildfowl and Wetlands Trust-ты құрды. Сәнді түріне байланысты, ол жабайы құстар коллекцияларында кеңінен ұсталады, сондықтан қашу оқиғалары да болады. Жазда немесе басқа жабайы қаздармен бірге көрінетін құстар, көбінесе тұтқыннан босағандары болуы мүмкін.

Сипаттама

Екі ақ маңдайлы қаз түрі өлшемнен басқа көп ерекшеленбейді (кішігірім қаздың ұзындығы және қанаттарының ені шамалы, ол үйректей (Anas platyrhynchos) үлкен емес), бірақ екеуін де сұр қаздан жарқын сары аяқтары және тышқан түстес қанат жапқыштары арқылы оңай ажыратуға болады. Сұр қаздың тұмсығы мен аяқтары ет тәрізді, ал қанат жапқыштары көкшіл сұр түсті. Екі ақ маңдайлы қаздың да беті өте айқын ақ, ал іштерінен кең қара жолақтар өтеді. Ересек кіші ақ маңдайлы қаздар, үлкен ақ маңдайлы қаздарға қарағанда кішірек болып келеді, олардың көздерінің айналасы сары, ал ақ беттік бөлігі басына дейін жетеді.

Қорғау

Кіші ақ маңдайлы қаз – қорғауға алынған түр саналады, бірақ популяцияны арттыру үшін жануарларды жабайы табиғатқа қайта қоныстандыру бағдарламалары жүргізілуде. Бұған қоса, ол Африка-Еуразиялық көшпелі су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қатысты түрлердің бірі болып табылады.

Фенноскандиялық популяция

Бұл генетикалық жағынан ерекшеленетін популяция қазір шамамен 20 көбейтін жұп немесе ең көп дегенде 60-80 жеке құстан тұрады. Олар Норвегияның солтүстігінде көбейеді және Грекия, Болгария және Түркияда қыстайды. Венгриядағы Хортобадь ұлттық паркінде маңызды тоқтау орны бар, онда құстар күзде екі айға дейін, ал көктемде бір ай бойы уақыт өткізеді.