Кіріспе

Джон Ламберт (1619 – 1684) – ағылшын парламенттік генералы және саясаткер. Ол сол кезеңнің ең дарынды әскер командирлерінің бірі саналды, Үш патшалық соғысында қатысып, 1650-1651 жылдардағы Шотландия науқанындағы жеңіске үлкен үлес қосты. Ламберт 1647 жылы Жаңа үлгідегі армия мен Парламент арасындағы келіссөздерге қатысқанмен, азаматтық саясатқа алғаш рет 1653 жылы қатысты, ол Англия Мемлекеттік кеңесінің мүшесі болды. 1653 жылдың желтоқсан айында ол Протектораттың конституциялық негізі болған «Үкімет құралы» дайындалуына көмектесті. Кейіннен Оливер Кромвельмен арасы суық болды, себебі ол Кромвельдің Лорд-протектор лауазымын монархияға айналдыруға қарсы болды. Ламберт 1657 жылы Кромвельге адалдық серт беруден бас тартқандықтан лауазымдарынан айырылды, бірақ 1658 жылдың қыркүйегінде Кромвель қайтыс болғаннан кейін 1659 жылдың басында Понтефракт округінен Парламент депутаты болып саясатқа оралды. Ричард Кромвель мамыр айында отставкаға кеткен кезде Ламберт Қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды және роялистік Бут көтерілісін сәтті басып тастады. Ол Джордж Монкпен күресу үшін жіберілді, бірақ оның әскері тарап кетті және 1660 жылдың 3 наурызында Лондон мұнарасына қамалды. Ламберт бір айдан кейін, 9 сәуірде қашып кетті. Ол Лондон мұнарасында тұтқын күйінде болды, содан кейін Гернси аралындағы Корнет бекінісіне ауыстырылды.

Қалпына келтіру

Реставрация кезінде Ламберт Конвент Парламентінің екі палатасының патшаға жолдаған үндеуі арқылы қудалаудан босатылды, бірақ 1662 жылы Кавалер Парламенті оны мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады. 1662 жылдың сәуірінде генерал Ламберт, сэр Генри Вэйнмен бірге Англияға жеткізіліп, 1662 жылдың маусымында сотталды. 25 шілдеде Гернси губернаторы Лорд Хэттонға «Жохан Ламберт, көбінесе полковник Ламберт деп аталатын адамды өзіне қамауға алып, оны әрі қарайғы бұйрықтарға дейін сотталған сатқын ретінде қатаң күзетпен ұстауға» бұйрық берілді. 18 қарашада патша Лорд Хэттонға «полковник Джон Ламбертке арал шегінде оның қауіпсіздігіне кепілдік беретіндей еркіндік пен жеңілдік беруді» тапсырды.

Кейінгі өмірі

1662 жылы Ламберт Гернсиде түрмеге қамалған. 1667 жылы ол Плимут бұғазындағы Дрейк аралына, Хамоазға кіреберістегі жерге ауыстырылды және ол 1683-84 жылдардың суық қысында мұнда қайтыс болды. Оның қабірінің орны қазір белгісіз, бірақ ол 1684 жылдың 28 наурызында Плимут қаласындағы Сент-Эндрюс шіркеуіне жерленді.

Мұра

Ол әлемдегі егемендік билікті кодификациялаған алғашқы жазбаша конституция – "Үкімет құралының" авторы болды. 1657 жылдың мамыр айында "Үкімет құралы" Англияның екінші, соңғы және жойылған кодификацияланған конституциясы – "Қарсылық және кеңес"пен алмастырылды. Ламберттің табиғаты пуритандыққа қарағанда, роялист рухқа жақын болған делінеді. Мақтаншыл және амбициялы, ол Кромвель өзісіз тұра алмайды деп сенді; Кромвель қайтыс болғаннан кейін, оның орнын басатынына үміттенді. Әскери адам ретінде ол жай ғана жауынгер генерал емес, сонымен қатар ұлы генералдың көптеген қасиеттерін иеленді. Ол шебер жазушы, сөйлеуші, табысты келіссөзші болды және тыныш, отбасылық істерге ден қойды. Бау-бақшаға деген құмарлығын ол соғыс өнерінде де шебер болған Лорд Фэрфакстан алған. Гүлдерді өсіруден бөлек, ол оларды суретте де бейнеледі, ал Люси Хатчинсон оны "бақшасында гүлдерін безендіріп, әйелі мен қызметшілерімен тігіспен айналысқандығы" үшін кінәлады.