Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1792 жылғы бірінші коалиция соғысы кезіндегі шайқас
1792 battle during the War of the First Coalition
Валми шайқасы, сондай-ақ Валми қанонадасы деп те аталады, француз революциясынан кейін болған революциялық соғыстарда Франция армиясының алғашқы маңызды жеңісі болды. Бұл шайқас 1792 жылдың 20 қыркүйегінде Брансвик герцогы басқаратын пруссиялық әскерлер Парижге жорық жасауға тырысқанда болды. Генералдар Франсуа Келлерман мен Шарль Дюмориес Шампан-Арденн аймағындағы Валмидің солтүстік ауылының жанында олардың ілгерілеуін тоқтатты. Революциялық соғыстардың осы ерте кезеңінде – бірінші коалиция соғысы деп белгілі – жаңа француз үкіметі әлі толыққанды сынақтан өтпегендіктен, Валмидегі шағын, жергілікті жеңіс революция үшін үлкен психологиялық жеңіске айналды. Қазіргі замандағы бақылаушылар үшін нәтиже толығымен күтпеген болды – француз революционерлерінің ақталуы және пруссиялық армияның күтпеген жеңілісі. Бұл жеңіс жаңадан құрылған Ұлттық конвентке Францияда монархияны ресми түрде жойуға және Франция Республикасын құруға батылдық берді. Валми революцияның дамуына және оның барлық салдарына мүмкіндік берді, сондықтан тарихшылар оны тарихтағы ең маңызды шайқастардың бірі деп есептейді.
The Battle of Valmy, also known as the Cannonade of Valmy, was the first major victory by the army of France during the Revolutionary Wars that followed the French Revolution. The battle took place on 20 September 1792 as Prussian troops commanded by the Duke of Brunswick attempted to march on Paris. Generals François Kellermann and Charles Dumouriez stopped the advance near the northern village of Valmy in Champagne Ardenne. In this early part of the Revolutionary Wars—known as the War of the First Coalition—the new French government was in almost every way unproven, and thus the small, localized victory at Valmy became a huge psychological victory for the Revolution at large. The outcome was thoroughly unexpected by contemporary observers—a vindication for the French revolutionaries and a stunning defeat for the vaunted Prussian army. The victory emboldened the newly assembled National Convention to formally declare the end of monarchy in France and to establish the French Republic. Valmy permitted the development of the Revolution and all its resultant ripple effects, and for that it is regarded by historians as one of the most significant battles in history.
Өмірбаян
Француз революциясы жалғасып жатқанда, Еуропа монархиялары революциялық ынтақтың өз елдеріне таралуынан алаңдады. Бірінші коалиция соғысы – революцияны тоқтату немесе оны Франция шегінде ұстап тұруға бағытталған әрекет болды. Пруссия королі Фридрих Вильгельм II, Ұлыбритания мен Австрия империясының қолдауымен, Брансвик герцогін үлкен әскермен Парижге жіберді. 1792 жылдың ортасындағы соғыстың алғашқы шайқастарында француз әскері өзін ерекше көзге шығарған жоқ, ал жау әскерлері Францияға қауіпті түрде терең еніп, елді басып тастауға, дәстүрлі монархияны қайта орнатуға және революцияны аяқтауға тырысты. Француз қолбасшысы Шарль Дюморие, сол кезде әскерін солтүстік-шығысқа қарай Австрия Нидерландысына шабуыл жасау үшін жылжытқан еді, бірақ Парижге төнген жаңа қауіптің арқасында бұл жоспардан бас тартылды. Генерал Франсуа Келлерманның басқаруындағы екінші әскерге онымен бірігіп, өзара қорғануға бұйрық берілді. Француз жаяу әскерінің жартысынан астамы бұрынғы Корольдік армияның кәсіби сарбаздары болды, сондай-ақ барлық атты әскер және, ең маңыздысы, сол кезде Еуропадағы ең жақсы деп есептелген артиллерия. Осы тәжірибелі сарбаздар ынталы еріктілер жасақтарын нығайтуға арналған кәсіби ядроны құрады. Дюмориедің Солтүстік армиясы мен Келлерманның Орталық армиясы бірігіп, шамамен 54 000 сарбазды құрады. Оларға қарсы Брансвик басқаратын 84 000-ға жуық коалициялық әскер, пруссиялық және австриялық сарбаздар, сонымен қатар Конде француздық корольшіл армиясының көптеген мүшелері жиналды. Брансвик Дюмориеден оқшаулануды үміттене отырып, солтүстік орман арқылы өтті. Пруссиялық маневр аяқталуға жақын келгенде, Келлерман сол қанатын жылжытып, Сент-Менехольд пен Вальми арасындағы төбелерде орналасты. Ол өзінің бас штабын ескі жел диірменінің маңына шоғырландырып, жау артиллериясы оны бақылау пункті ретінде пайдаланбауы үшін оны дереу бұзды. Оның тәжірибелі артиллериялық сарбаздары "Вальми канонадасы" деп аталатын шайқасты бастау үшін ыңғайлы төбеге орналасты. Брансвик 34 000-ға жуық әскерімен оларға қарай жол тартты. Көпшіліктің таңғалысына қарай, Брансвик шайқасты тоқтатты және шегінді. Пруссиялықтар француздық позицияларын алыстан айналып өтіп, шығысқа қарай жылдам шегінуді бастады. Екі әскердің саны шамамен тең болды: Келлерманның әскерінде 36 000 сарбаз және 40 зеңбірек болса, Брансвиктің әскерінде 34 000 сарбаз және 54 зеңбірек болды. Бірақ Брансвик шегінген кезде қаза тапқандардың саны француз жағынан 300-ден, пруссия жағынан 200-ден аспады.
As the French Revolution continued, the monarchies of Europe became concerned that revolutionary fervor would spread to their countries. The War of the First Coalition was an effort to stop the revolution, or at least contain it to France. King Frederick William II of Prussia had the support of Great Britain and the Austrian Empire to send the Duke of Brunswick towards Paris with a large army. In the war's early encounters of mid 1792, French troops did not distinguish themselves, and enemy forces advanced dangerously deep into France intending to pacify the country, restore the traditional monarchy, and end the Revolution. The French commander Charles Dumouriez, meanwhile, had been marching his army northeast to attack the Austrian Netherlands, but this plan was abandoned because of the more immediate threat to Paris. A second army under General François Kellermann was ordered to link up with him in a mutual defense. Just over half of the French infantry were regulars of the old Royal Army, as were nearly all of the cavalry and, most importantly, the artillery, which were widely regarded as the best in Europe at the time. These veterans provided a professional core to steady the enthusiastic volunteer battalions. Combined, Dumouriez' Army of the North and Kellermann's Army of the Centre totalled approximately 54,000 troops. Heading towards them was Brunswick's coalition army of about 84,000, drilled Prussian and Austrian troops augmented by large complements of Hessians and emigres of the French royalist Army of Condé. Brunswick headed through the northern woods believing he could cut off Dumouriez. At the moment when the Prussian manœuvre was nearly completed, Kellermann advanced his left wing and took up a position on the slopes between Sainte Menehould and Valmy. He centered his command around an old windmill, which he quickly razed to prevent enemy artillery spotters from using it as a sighting location. His veteran artillerists were well placed upon its accommodating ridge to begin the so called "Cannonade of Valmy". Brunswick moved toward them with about 34,000 of his troops. To the surprise of nearly everyone, Brunswick broke off the action and retired from the field. The Prussians rounded the French positions at a great distance and commenced a rapid retreat eastward. The two engaged forces had been essentially equal in size, Kellermann with approximately 36,000 troops and 40 cannon, and Brunswick with 34,000 and 54 cannon. Yet by the time Brunswick retreated, casualties had risen no higher than three hundred French and two hundred Prussians.
Пруссияның шегінуі
Француздарды оқиғаның күрт аяқталуы қуантты. Бұл сақтықпен келе жатқан Брансвикті қауіпті адам күшін жоғалтудан сақтап қалды, әсіресе Ресейдің Польшаға басып кіруі Пруссияның шығыстағы қорғаныс қабілетіне қатысты алаңдаушылықты күшейткен кезде. Кейбір адамдар бұл шешімнің жасырын себептерін айтады, соның ішінде Людовик XVI-ның өміріне қауіп келтіретін әрекеттерден аулақ болу туралы құпия тілегін, тіпті пруссиялықтарды Бурбон тажының құндылықтарымен сатып алғанын да айтады. Брэдфорд университетінің тарих сабағынан оқытушысы және осы кезеңнің маманы доктор Мунро Прайс пруссиялықтарды сатып алуға сенімді дәлелдер жоқ деген қорытындыға келді. Көбінесе, Брансвик бастапқыда шабуылға белсенді стратегияны қабылдағанмен, күтпегендей нығайып, тәртіпті қарсылыққа тап болғанда оны іске асыруға ниеті болмаған болуы мүмкін. Соғыс басталмас бұрын Брансвикке француз әскерлеріне басшылық ету ұсынылған еді, ал эмигранттар бұл ұсынысты оның сатқындық жасағанын дәлелдеу үшін пайдаланды. Дегенмен, шайқас шешуші түрде аяқталды, француздықтардың қуып жететін шабуылы күшті болған жоқ, ал Брансвик әскерлері шығысқа қарай қауіпсіз, бірақ абыройсыз шегінді.
The precipitous end to the action provoked elation among the French. which persuaded the cautious Brunswick to spare himself a dangerous loss of manpower, particularly when the Russian invasion of Poland had already raised concerns for Prussia's defensibility in the east. Others have put forward more shadowy motives for the decision, including a secret plea by Louis XVI to avoid an action which might cost him his life, and even bribery of the Prussians, allegedly paid for with the Bourbon crown jewels. An analysis by Dr Munro Price, reader in history at the University of Bradford and a modern specialist in this period, concludes that there is no convincing proof of bribery turning back the Prussians. The more likely explanation remains that, having initially adopted an aggressive strategy, Brunswick lacked the will to carry it through when confronted by an unexpectedly determined and disciplined opposition. Brunswick had actually been offered command of the French armies prior to the outbreak of war and émigré factions subsequently used this as a basis to allege treachery on his part. In any case, the battle ended decisively, the French pursuit was not seriously pressed, and Brunswick's troops managed a safe if inglorious eastward retreat.
Салдары
Бұл қақтығыс пруссиялықтардың жорығының шешімді нүктесі болды. Азық-түлік жетіспеушілігі мен дизентериямен қиналған олар Рейн өзенінен әрі де қайтарыла берді. Бірақ Келлерман әскери мансабында ұзақ және көрнекті карьерасын жалғастырды. 1808 жылы Наполеон оны дворян титулына ие етіп, Вальми герцогы етіп тағайындады.
This engagement was the turning point of the Prussians' campaign. Beset with food shortages and dysentery, their retreat continued well past the Rhine River. Kellermann, however, continued in a long and distinguished military career. In 1808 he was ennobled by Napoleon and became Duke of Valmy.
Мұра
Әскери тарих тұрғысынан алғанда, бұл шайқас қазіргі заманғы соғысты түбегейлі өзгертіп, жаңа сипат берді. Ол саяси пропаганда, психологиялық соғыс және көптеген саяси белсенді азаматтардың ерікті түрде қатысуы тұрғысынан "тотальді соғыстың" негізгі элементтерін көрсетті. Біраз уақыттан соң бұл шайқас француз революциясы әскерлерінің алғашқы маңызды жеңісі ретінде танылды. Француз революциясының тарихнамасында бұл оқиға азаттық пен ұлттық сезімге толы азамат армиясының алғашқы жеңісі ретінде бейнеленеді. Шын мәнінде, мыңдаған еріктілер қатарға қосылды, бірақ француз күштерінің кем дегенде жартысы – кәсіби әскерлер болды, әсіресе Келлерманның маңызды артиллерия бөлімдерінде. Бұл жеңіс революциялық Франция үшін мақтан тұтуға лайық болды және келешек жылдарға мол шабыт берді. Ғалымдар оны әскери тарихтың ең маңызды шайқастарының бірі деп есептейді. Пруссиялықтар да бұл шайқастың маңыздылығын мойындады, оны тек соғыстағы кері кету ретінде ғана емес, сонымен қатар бүкіл революция үшін маңызды қадам ретінде қарастырды. Пруссия армиясымен бірге шайқасқа қатысқан неміс жазушысы және ақыны Иоганн Вольфганг фон Гёте кейіннен оның кейбір әріптестері көңілсіз күйде болғанын жазды. Бұрын ол оларды есте қаларлық және дана сөздермен көтеріп, жігерлендірген еді, бірақ осы жолы оның жалғыз құдайы: "Осы жерде және бүгін әлем тарихында жаңа дәуір басталды, және сіздер оның тууына куә болғандарыңызбен мақтана аласыздар".
In terms of military history the battle introduced features that reshaped modern warfare. It exemplified key components of "total war" in terms of political propaganda, psychological warfare, and eager participation of large numbers of politicized civilians. After a while the battle came to be celebrated as the first great victory of the armies of the French Revolution. In the varied historiography of the French Revolution, it is typically portrayed as the first victory of a citizen army, inspired by liberty and nationalism. Many thousands of volunteers did indeed swell the ranks, but at least half of the French forces were professional soldiers, particularly among Kellermann's critical artillery units. The victory was a much needed source of pride for the revolutionary French state, and provided enduring inspiration for the years that followed. Scholars continue to count it among the most significant clashes in military history. The Prussians themselves recognized the importance of the battle, not merely as a setback in the war but as a crucial advancement for the Revolution as a whole. The German writer and poet Johann Wolfgang von Goethe, who was present at the battle with the Prussian army, later wrote that he was approached by some of his comrades in a state of dejection. He had previously cheered them up with memorable and clever quotes but his only consolation this time was, "Here and today, a new epoch in the history of the world has begun, and you can boast you were present at its birth."