Кіріспе

Бернхардт сызығы немесе Рейнхард сызығы – Екінші дүниежүзілік соғыстың Италия науқаны кезінде Италиядағы неміс армиясының қорғаныс шебі. 1943 жылдың желтоқсанының басында Бернхардт сызығына жеткен АҚШ-тың Бесінші армиясы 1944 жылдың қаңтарының ортасына дейін келесі қорғаныс шебіне, Густав сызығына дейін жол ашты. Бернхардт сызығын Германияның онінші армиясының (10. Armee) құрамындағы XIV танк корпусы (XIV Panzerkorps) қорғады. Көптеген басқа қорғаныс шебінен өзгеше, Бернхардт сызығы Италияның бүкіл аумағын басып өтпеді, ол негізгі Густав сызығының алдындағы иілім ғана болды; Монте-Кассино тауының массиві арқылы өтіп, Рокка-д'Эвандро аумағындағы Монте-Кассино (монастырь төбесі), Монте-ла-Дифенса, Монте-ла-Реметанеа және Монте-Маджоре шыңдарын, сондай-ақ Лацио, Молизе және Кампания аймақтарының шекарасында орналасқан Монте-Самбукаро (немесе Саммукро) тауларын қоршады. Дегенмен, Адриатика теңізіндегі Густав сызығының қорғанысы кейде Бернхардт сызығы деп аталады, және сол бөлік үшін болған шайқастар осы мақалада қарастырылады. Бернхардт сызығы Густав сызығына қарағанда әлсіз болды және одақтастардың шабуылын ұстап тұру үшін ғана арналған еді. Густав сызығы және Гитлер сызығымен бірге, ол Германияның қысқы қорғаныс шебін құрады.

Өмірбаян

1943 жылдың қыркүйегінде одақтастардың Италияға басып кіргенінен кейін Италия үкіметі капитуляциялады, бірақ неміс әскері күресін жалғастырды. Генерал сэр Гарольд Александр басқаратын одақтас 15-ші армия тобы оңтүстік Италияны бағындырды, бірақ қазан айының басында Волтурно желісіне соқтығысты. Бұл екі желінің біріншісі (екіншісі Барбара желісі) одақтастардың шабуылын тежеу үшін, қорғаныс позицияларын дайындауға уақыт беру мақсатында қолданылды. Александр Италияның астанасы Римге жету үшін үш мүмкін бағытты қарастырды. Адриатикалық майданда ол Пескараға қарай жылжып, содан кейін 5-ші тас жолмен (ежелгі римдік Виа Валерия) елді кесіп өтіп, екінші жағалаудағы Римге жете алатын. Апеннин тауларының екінші жағында 7-ші тас жол (ежелгі римдік Аппий жолы) батыс жағалаумен жүрді, бірақ Римнің оңтүстігінде немістер су басқан Понтин батпақтарымен шектесті. Соңғысы, 6-шы тас жол да сол бағытта, бірақ ішкі аймақтар арқылы, Лири аңғарынан өтетін.

Жарыс реті

Италиядағы неміс күштеріне генерал-фельдмаршал Альберт Кесселринг басшылық етті. Қысқы шепті қорғау – германдық 10-армияның міндеті болды. Армия генерал-лейтенант (генерал дер Панцертруппе) Йоахим Лемельсеннің уақытша басшылығында болды (генерал (генерал-оберст) Генрих фон Витингофф Германияда аурудың салдарынан болмағандықтан). Неміс 10-армиясының құрамында Traugott Herr басқаратын LXXVI тандық корпусы (LXXVI Panzerkorps) Италияның шығыс жағында, Апеннин тауларынан Адриатика теңізіне дейін, ал Frido von Senger und Etterlin басқаратын XIV тандық корпусы (XIV Panzerkorps) батыс жағында, таулардан Тиррен теңізіне дейін орналасты. Жерорта теңізі операциялық аймағының (MTO) жаңа Жоғарғы бас қолбасшысы генерал сэр Генри Мэтленд Уилсон тағайындалды, ол Нормандияға одақтас шабуылға дайындық үшін одақтас күштердің басшылығына кеткен генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің орнын басты. Италиядағы одақтас әскерлері (AAI), бұрын 15-ші армия тобы деп аталған, генерал Александрдың басшылығында болды. Оның құрамында екі армия болды. Сол жақта, Италияның батыс бөлігінде генерал-лейтенант Марк В. Кларк басқарған 5-ші армия орналасқан. Оң жақта, шығыс бөлігінде генерал сэр Бернард Монтгомери басқарған британдық 8-ші армия тұрды. 5-ші армия американдық, британдық және француз бөлімшелерінен құралды. 8-ші армия, британдық, үнді, жаңа зеландиялық, канадалық және поляк бөлімшелерімен, 1944 жылдың қаңтар айының басынан бастап генерал-лейтенант сэр Оливер Лиздің басшылығында болды, себебі генерал Монтгомери, генерал Эйзенхауэрмен бірге, Операция Оверлордқа дайындалу үшін Англияға қайтарылды.

Кіріспе

3 қазанда британдық Сегізінші армияның 78-ші жаяу әскер дивизиясының батальоны Биферно өзенін кешіп, неміс Волтурно-Виктор қорғаныс желісіне қарсы шабуыл жасады. Екі командалық батальон теңізден өзеннің солтүстігіндегі Термолиге түсірілді, одан кейін қызу шайқас болды. Ауыр жаңбырдан кейін форд қолдануға жарамсыз болғандықтан, одақтас әскерлерінің бронетехникасы алға жылжуына кедергі келтірілді, жағдай тепе-теңдікте қалды. Алайда, британдық жаяу әскерлері теңізден екі бригадамен күшейтіліп, 16-шы танк дивизиясының (16. Panzerdivision) танктеріне қарсы ұзақ уақыт тұрып берді, нәтижесінде өзен арқылы Бейли көпірі салынды және дағдарыс 1-ші канадтық бронетанкті бригадасының бөлімдері келгеннен кейін аяқталды. 6 қазанға қарай немістер Триньо өзенінің артындағы "Барбара желісі" деп аталатын жаңа қорғаныс позициясына шегінді. Триньода Сегізінші армия жабдықтау тізбегінің өте ұзақ болуына байланысты тоқтауға мәжбүр болды, ол Бари және Таранто порттарына дейін 120 миль (193 км) және 170 миль (274 км) созылды, және жолдары нашар болды. Порттардың және көліктің қуаты сонымен қатар, Фоггия маңында көптеген стратегиялық бомбалаушы базаларын құрып жатқан одақтас әуе күштерінің логистикалық қажеттіліктеріне де әсер етті. Сегізінші армия 2 қарашада Триньо арқылы шабуыл жасады. Келесі күні неміс позициясы айналып өтілді, олар Сангро өзенінің артындағы қыраттарда дайындалып жатқан Қысқы желі позицияларына кері шегінуді бастады. Сегізінші армия сондай-ақ, әскерлердің жалған қозғалысын және оқ-дәрі қоймаларын қамтитын, шабуылдың негізгі бағыты британдық XIII корпусының фронты арқылы болатын сияқты әсер қалдыруға арналған алдау жоспарын жасады. Алдау XIII корпусының 64 км ішкі жерде жасаған алдын ала шабуылымен және V корпусымен бір уақытта 15 км ішкі жерде жаңа зеландиялықтар жасаған екінші шабуылымен сақталуы керек болды. Алайда, Кессельринг одақтастардың ниетін болжады. 18 қарашада Лемельсен Кессельрингке одақтастардың жағалаудағы шоғырлануы оның сол қанатына негізгі шабуыл жасалатынын күтуге мәжбүр еткенін хабарлады. Содан кейін ауыр жаңбыр өзен деңгейін көтерді, бұл шабуылды 27 қарашаға дейін кейінге шегерді, соның салдарынан немістерге Апеннин таулары арқылы екі дивизияны қорғанысқа LXXVI танк корпусына ауыстыруға уақыт берді. Бұл V корпусына қарсы жағалау жазығында үш дивизияны құрады: 65-ші жаяу әскер дивизиясы (65. Infantriedivision), 90-шы танк-гренадерлік дивизиясы (90. Panzergrenadierdivision) және 26-шы танк дивизиясы (26. Panzerdivision). 16-шы танк дивизиясы жаңа зеландиялықтарға қарсы, ал 1-ші парашютші дивизиясы (1. Fallschirmjägerdivision) XIII корпусына (1-ші канадтық дивизиясы және британдық 5-ші жаяу әскер дивизиясы) қарсы тұрды. 28 қарашаның таңертеңгі сағаттарында Сегізінші армияның шабуылы ауыр артиллерияның қолдауымен басталды. Жаңа зеландиялықтар тұрақты түрде алға жылжи берді. Неміс қорғанысы жақсы дайындалған болса да, жаңа зеландиялықтардың көптеген мақсаттары нашар жабдықталған және шайқаста сыналмаған 65-ші дивизиямен қамтылған. Неміс дивизиясының командирі, бригадир генерал (генерал-майор) Г.Х. фон Зильбергтің 28 қараша күні түстен кейін ауыр жарақат алғандығы да қиындық тудырды. Алайда, Италияға келгеннен бері алғашқы ірі шайқасқа қатысқан 8-ші үнді дивизиясы да күшті қарсылыққа тап болды. 65-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдері бронетехникалық шайқас тобының қолдауымен Меццагрогнаны табандылықпен ұстады, ал қала 29 қарашада қатал, көбінесе қолға қол соғыстан кейін алынды. 29 қарашаның таңертеңінде 78-ші жаяу әскер дивизиясы үнді дивизиясының оң жағындағы шабуылға қосылды және кешке қарай Санта-Марияға жол жасады, бұл келесі күні Фоссасесияға қарайғы негізгі шабуылға база құрды. 30 қарашаның соңында 78-ші дивизия 4-ші бронетанкті бригадасының қолдауымен Фоссасесияны және Сангроның алыс жағалауындағы бүкіл жотаны басып алды. Бернхардт қорғанысының негізгі бөлігі Сегізінші армияның бақылауында болды. Сегізінші армия келесі бірнеше күнде алға жылжуда, 65-ші жаяу әскер дивизиясы кейіннен әскери сотқа берілгендей ыдырады. Алайда, Херр өзінің резервінен 90-шы танк-гренадерлік дивизиясын желіге енгізді және 1-ші парашют дивизиясының бөлімдерін ішкі аймақтағы тыныш сектордан күшейту ретінде ауыстырды. Бұл маневрлер немістердің құрамындағы шатасуды күшейтті, бірақ олар Моро өзенінің арғы жағындағы жотаға кері шегінуге үміткер болды. Неміс қатарындағы тәртіпсіздікті білмей, жаңа зеландиялықтар 2 желтоқсанда Мороның бастауындағы маңызды позициясы Орсоньяны басып алу мүмкіндігін пайдалана алмады, ол сол күні әлі де жеңіл қорғалған еді. Тек 3 желтоқсанның таңертеңінде Жаңа Зеландия дивизиясы Орсоньяның иелігін таласты, бірақ 26-шы танк дивизиясының тыныс алуға жеткілікті уақыты болды, олар ұйымдасып, оған қарсы тұрды. Содан кейін 26-шы танк дивизиясы қаланың және жағалаудағы Ортонаға қарайғы жота бойындағы қорғаныс кешенін құрды, ал Орсонья майдың 1944 жылы Монте-Кассинодағы одақтастардың жеңілісінен кейін немістер шегінгенге дейін одақтастар басып алмайынша, қалып қойды.

Моро шабуылдары

Монтгомери енді Volturno Line шабуылынан бері V корпустың алға жылжуын жетекшілік еткен шаршаған 78-ші дивизияны демалдырды және оны салыстырмалы түрде тыныш XIII корпус секторындағы 1-ші Канадалық жаяу әскер дивизиясымен алмастырды. Канадалықтар, сол жақтағы 8-ші Үнді жаяу әскер дивизиясымен бірге, 8 желтоқсанда Ортонаға бағытталған Моро өзенінен өтудің негізгі күшін бастады. 20 желтоқсанда, неміс 90-шы танк-гренадиер дивизиясының элементтерінен, содан кейін оларды ауыстырған 1-ші парашют дивизиясының элементтерінен кейін, канадалықтар қаланың шетіндегі аймақтарды бақылауға алды. Дегенмен, Ортона шайқасы тағы бір апта бойы қызыл домалаққа ұласты, өйткені неміс 3-ші парашют полкі 28 желтоқсанда Риччо өзенінің арғы жағына шегінгенге дейін табандылықпен қарсы тұрды. Осы уақытта, V корпусының ішкі аймағындағы Орсонья үш рет шабуылға ұшырады, бірақ XIII корпус, 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы бастаған, қорғаныстағы 26-шы танк дивизиясын еңсере алмады. Барлығы 29 шақырымға жылжу және 6,500 қаза болғаннан кейін, желтоқсан айының соңындағы қарлы борандар, қардың үйіліп жатуы және көрінудің жоқтығы, сондай-ақ қиын-қыстау жер бедері Адриатика майданындағы Сегізінші армияның шабуылын тоқтатты. Жаңа жылға жақындағанда, көктемге дейін ауа райы жақсармайтыны және Сегізінші армияның Пескараға күшпен жол ашуға күші жетпейтіні анық болды. Александр шабуылды тоқтатты және Монтгомериге LXXVI танк корпусын байлап тұру үшін жеткілікті әрекеттерді жалғастыруды және Бесінші армияға қарсы XIV корпусты нығайту үшін әскерлерді жіберуге жол бермеуді бұйырды. Адриатика майданындағы қыстың қалған бөлігі өте қиын жағдайда өтті, екі тарап та жиі жақын арада болды және түнгі қарауылдар мен қатыгез шайқастарға қатысты.

Әуе шайқасы

20 желтоқсанда МААФ (Жер орталық теңіздегі одақтас әуе күштері) бұйрығы күшіне енгенімен, іс-қимылдар алдыңғы күндермен бірдей болды. 1 қаңтарда ресми басшылық алмасуға байланысты операциялар тоқтатылатын болды. 17 желтоқсан мен 15 қаңтар аралығында одақтастар нашар ауа райының арқасында өте аз миссияларды тоқтатты, бұл қараша мен желтоқсан аралығындағы бірнеше күнде одақтас әскерлерінің әуе күштерінің кез келген операциялық ұшуларын мүмкін етпеді. 17 желтоқсан мен 15 қаңтар аралығында Бернхардт желісіне тыйым салу кезеңінде тыйым салуды терең талдауға мүмкіндік болды. Басты нысандарға Рим, Пескара, Чивитавеккия, Ареццо және Кассино кірді. Рим маңындағы аймақтарды көбінесе АҚШ Әуе күштері (USAAF) және Ұлыбритания Корольдік Әуе күштері (RAF) истребитель-бомбалаушылары нысанаға алды, ал Ареццо және Чивитавеккия қалалары, сондай-ақ қала маңындағы артиллериялық позициялар да осы истребитель-бомбалаушылардың нысаны болды. Дегенмен, Пескара және оның төңірегіндегі теміржолдар Жерорта теңізі одақтас тактикалық әуе күштерінің (MATAF) жеңіл және орта бомбалаушыларының шабуылына ұшырады. Олар локомотивтерді жою орындары мен теміржолдарға зиян келтіруде өте тиімді болды. Кассинода истребитель-бомбалаушылар мен орта бомбалаушылар шабуыл жасап, қорғанысты әлсіретуге тырысты. Бұл әсіресе қаңтар айының басында АҚШ-тың 5-армиясы Кассино маңындағы Рапидо өзеніне алғашқы шабуылға дайындалып жатқанда жиі кездесетін жағдай еді. Сонымен қатар, Мигнано аңғарындағы артиллериялық позициялар мен Троккио тауындағы неміс әскерлері де бірнеше миссияда нысанаға алынды. Анцио портындағы нысандарға да шабуыл жасалды. Ресми емес мәліметтер бойынша, 15 қаңтарда Бернхардт желісі құлағаннан кейін «Қысым» операциясы басталды, бұл ірі әуе тыйым салу кампаниясы болды. MATAF осы мүмкіндікті пайдаланып, шегініп келе жатқан немістерге тікелей шабуыл жасап, сондай-ақ әлемдегі алғашқы ірі және мақсатты әуе тыйым салу кампаниясында олардың жабдықтау желісін үзіп тастады. «Қысым» операциясын жоспарлау, әуе тыйым салу механизмін зерттеуге және бөлімшелерді осы типтегі шайқасқа дайындауға мүмкіндік берді, нәтижесінде операция кейінге шегерілді.

Салдары

Бесінші армияға қатысты, Бернхардт желісінің қорғанысын бұзу үшін, 7 миль (11 шақырым) қашықтықты алға жылжуға, оның ішінде Сан-Пьетро-Инфане шайқасы, Монте-Троккио билігін басып алу және 15 қаңтарда Густав қорғанысының басты бекінісіне қарап тұратын позицияларға жеткенге алты апта бойы ауыр шайқастар мен 16 000 адамдық шығын кетті.