Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
323/322–309 жылдары Македония патшасы Александр IV (грекше: Ἀλέξανδρος; 323/322–309 жж.), кейде қазіргі заманда жаңылысқанда Эгус деп аталады, Ұлы Александрдың (Македонияның Александр III) және Бактриялық Роксана ханшайымының ұлы болған.
King of Macedon from 323/322–309 BC
Alexander IV (Greek: Ἀλέξανδρος; 323/322– 309 BC), sometimes erroneously called Aegus in modern times, was the son of Alexander the Great (Alexander III of Macedon) and Princess Roxana of Bactria.
Туу
Александр IV – Ұлы Александрдың (македониялық грек) және Александрдың әйелі Роксананың (согдиялық) ұлы еді. Ол Македония патшасы Филипп II-нің немересі болды. 323 жылдың 11 маусымында Ұлы Александр қайтыс болғанда Роксана жүкті болғандықтан және баланың жынысы белгісіз болғандықтан, македониялық әскерде мұрагерлік мәселесіне байланысты дау туды. Жаяу әскер Ұлы Александрдың жартылай бауыры Филипп III-ді қолдады (оның өмірі бойы белгілі бір танымдық қабілетсіздігі болған), ал элиталық серік атты әскерінің қолбасшысы хилиарх Пердикка оларды Роксананың баласы ұл болады деген үмітпен күтіп отыруға көндірді. Топтар келісімге келіп, Пердикка империяны регент ретінде басқарады, ал Филипп патша болады, бірақ ол нақты билігі жоқ, тек қана номиналды патша болар еді. Егер бала ұл болса, онда ол патша болар еді. Александр IV б.з.б. 323 жылдың соңында немесе б.з.б. 322 жылдың басында дүниеге келді.
Alexander IV was the son of Alexander the Great (a Macedonian Greek) and Alexander's wife Roxana (a Sogdian). He was the grandson of Philip II of Macedon. Because Roxana was pregnant when Alexander the Great died on 11 June 323 BC and the sex of the baby was unknown, there was dissension in the Macedonian army regarding the order of succession. While the infantry supported Alexander the Great's half brother Philip III (who had some unknown cognitive disability present throughout his life), the chiliarch Perdiccas, commander of the elite Companion cavalry, persuaded them to wait in the hope that Roxana's child would be male. The factions compromised, deciding that Perdiccas would rule the Empire as regent while Philip would reign, but only as a figurehead with no real power. If the child was male, then he would be king. Alexander IV was born in late 323 or early 322 BC.
Регенттер
Қатаң регенттік, Мысырдағы әскери жеңіліс және әскердегі бүліктерден кейін Пердикка өзінің жоғары шенді офицерлерімен 321 немесе 320 жылдың мамырында немесе маусымында өлтірілді (Диодордың жылнамасы бойынша жыл нақты емес), содан кейін Трипарадис бөлгені кезінде Антипатр жаңа регент болып тағайындалды. Ол Роксананы және екі патшаны Македонияға алып келді, Александр империясын билеуді тоқтатты, ал Мысыр мен Азиядағы бұрынғы провинцияларды сатраптардың басқаруына қалдырды. 319 жылы Антипатр қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің ұлы Кассандрды ескермей, Филипп II және Александр Македонскийдің қол астында қызмет еткен македондық генерал Полиперхонды мұрагері етіп тағайындады.
After a severe regency, military failure in Egypt, and mutiny in the army, Perdiccas was assassinated by his senior officers in May or June 321 or 320 BC (problems with Diodorus's chronology have made the year uncertain), after which Antipater was named as the new regent at the Partition of Triparadisus. He brought with him Roxana and the two kings to Macedon and gave up the pretence of ruling Alexander's Empire, leaving former provinces in Egypt and Asia under the control of the satraps. When Antipater died in 319 BC he left Polyperchon, a Macedonian general who had served under Philip II and Alexander the Great, as his successor, passing over his own son, Cassander.
Азаматтық соғыс
Кассандр Птолемей Сотермен, Антигонмен және Филипп Арридейдің амбициялық әйелі Эвридикамен одақтасып, регенттікке қарсы соғыс жариялады. Полиперхон Евмен мен Олимпиамен одақтасты. Полиперхон грек қалаларын бағындырып, бастапқыда сәттілікке жеткенімен, оның флоты Антигонмен 318 жылы жойылды. Шайқастан кейін Кассандр Македонияны толық бақылауға алғанда, Полиперхон Роксана мен жас Александрмен бірге Епирге қашуға мәжбүр болды. Бірнеше айдан соң Олимпиа туысы Эпирдің Эацидін Полиперхонмен бірге Македонияға шабуыл жасауға көндірді. Олимпиа майданға шыққанда, Эвридиканың әскері Александрдың анасына қарсы күресуден бас тартып, Олимпиаға қосылды, содан кейін Полиперхон мен Эацид Македонияны қайта басып алды. Филипп пен Эвридика тұтқындалып, 317 жылдың 25 желтоқсанында өлім жазасына кесілді, Александр IV патша атанды, ал Олимпиа регент ретінде билікті нақты қолға алды. Кассандр келесі жылы (б.з.д. 316 ж.) Македонияны тағы да жаулап алды. Олимпиа дереу өлім жазасына кесілді, ал патша мен оның анасы тұтқынға алынып, Глаукианың қадағалауымен Амфиполь бекінісінде ұсталды. 311 жылы Кассандр, Антигон, Птолемей және Лисимах арасындағы бейбіт келісім Үшінші Диадох соғысын аяқтағанда, шартта Александр IV-нің құқықтары мойындалды және ол есейген кезде Кассандрдан кейін билікке ие болатыны нақты көрсетілді.
Cassander allied himself with Ptolemy Soter, Antigonus and Eurydice, the ambitious wife of king Philip Arrhidaeus, and declared war upon the regency. Polyperchon was allied with Eumenes and Olympias. Although Polyperchon was successful at first, taking control of the Greek cities, his fleet was destroyed by Antigonus in 318 BC. When, after the battle, Cassander assumed full control of Macedon, Polyperchon was forced to flee to Epirus, followed by Roxana and the young Alexander. A few months later, Olympias was able to persuade her relative Aeacides of Epirus to invade Macedon with Polyperchon. When Olympias took the field, Eurydice's army refused to fight against the mother of Alexander and defected to Olympias, after which Polyperchon and Aeacides retook Macedon. Philip and Eurydice were captured and executed on December 25, 317 BC, leaving Alexander IV king, and Olympias in effective control, as she was his regent. Cassander returned in the following year (316 BC), conquering Macedon once again. Olympias was immediately executed, while the king and his mother were taken prisoner and held in the citadel of Amphipolis under the supervision of Glaucias. When the general peace between Cassander, Antigonus, Ptolemy, and Lysimachus put an end to the Third Diadoch War in 311 BC, the peace treaty recognized Alexander IV's rights and explicitly stated that when he came of age he would succeed Cassander as ruler.
Өлім
Келісімнен кейін Аргеад әулетін қорғаушылар Александр IV-тің толық билікке ие болуы керек екенін және регенттің қажеті болмайтындығын жариялай бастады, себебі ол македониялық ақсүйектің сарай беті (паж) бола алатын 14 жасқа жуықтап қалған еді. Кассандрдың жауабы шешімді болды: өзінің билігін нығайту үшін ол 309 ж.б.д. Глаукиасқа 14 жасар Александр IV-ті және оның анасын жасырын түрде өлтіруді бұйырды. Бұйрық орындалды, олар екеуі де уланды. Александр IV-тің қайтыс болған нақты жылы туралы әртүрлі пікірлер бар, себебі көздер келіспейді, бірақ ежелгі македониялық ғалымдар Н.Г.Л. Хаммонд пен Ф.В. Уолбанктың пікірінше, Александр б.з.д. 309 жылдың соңында, шамамен жартылай інісі Гераклден кейін өлтірілген. Алайда, классикалық тарихшы Питер Грин Геракл Александр IV өлтірілгеннен кейін өлтірілді деп санайды. 1977/8 жылдары археолог Манолис Андроникос Вергинадағы «Ұлы оба» деп аталатын жерде тапқан патшалық қабірлердің бірі Александр IV-ке тиесілі деп есептеледі.
Following the treaty, defenders of the Argead dynasty began to declare that Alexander IV should now exercise full power and that a regent was no longer needed, since he had almost reached the significant age of 14, the age at which a Macedonian noble could become a court page. Cassander's response was definitive: to secure his rule, in 309 BC he commanded Glaucias to secretly assassinate the 14 year old Alexander IV and his mother. The orders were carried out, and they were both poisoned. There is controversy about the exact year of Alexander IV's death because of conflicting sources, but the consensus of ancient Macedonian scholars N. G. L. Hammond and F. W. Walbank in A History of Macedonia Vol. 3 was that Alexander was killed late in the summer of 309 BC, shortly after his alleged half brother Heracles. However, classical historian Peter Green contends that Heracles was killed after Alexander IV's assassination. One of the royal tombs discovered by the archaeologist Manolis Andronikos in the so called "Great Tumulus" in Vergina in 1977/8 is believed to belong to Alexander IV.