Кіріспе

Құс түрі

Құс қайың (Circus cyaneus) – жыртқыш құс. Ол Еуразияда көбейеді. "Құс қайың" атауы оның бұрын бос жүретін үй құстарын аулау әдетінен келіп шыққан. Қыста ол оңтүстікке қарай көшіп барады. Еуразиялық құстар Оңтүстік Еуропа мен Оңтүстік Азияның қоңыржай аймақтарына көшіп келеді. Франция мен Ұлыбритания сияқты ең жылы аймақтарда құс қайыңдар жыл бойы кездесе алады, бірақ биік таулы жерлер қыста көбінесе тасталады. Бұрын солтүстік құс қайыны құс қайынының бір түрі деп есептелген.

Таксономия

1758 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Эдвардс "Табиғат тарихының жинағы" атты еңбегінің бірінші томына қызылқарғаның суреті мен сипаттамасын қосты. Ол бұл құсқа ағылшын тілінде "The blue hawk" ("көк шоқбалық") деген ат берді. Эдвардс өзінің қолмен боялған гравюрасын Лондонның жанында атылған құсқа негіздеді. 1766 жылы швед табиғат зерттеушісі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің он екінші басылымын жаңартқанда, қызылқарғаны соколов пен бүркіттермен бірге соколов туысына жатқызды. Линней оның қысқаша сипаттамасын берді, Falco cyaneus деген екі атауын ойлап тапты және Эдвардстың еңбегін сілтеді. Қазіргі кезде қызылқарға француз табиғат зерттеушісі Бернард Жермен де Ласепедтың 1799 жылы енгізген Circus туысына жатады. Circus туысының атауы көне грек тіліндегі kirkos сөзінен шыққан, ол айналып ұшатын (kirkos, "шеңбер") жыртқыш құсқа қатысты. cyaneus деген сөз латын тілінен алынған және "қою көк" деген мағынаны білдіреді. Бұл түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды.

Адамдармен қарым-қатынасы

Еуропаның кейбір аймақтарында үйдің үстіне қонақтап отырған бір құс көргенде үш адамның қайтыс болатынына сенген. Көптеген жыртқыштардан өзгеше, құсқоралар тарихи түрде шаруалар тарапынан жақсы қабылданған, себебі олар бөдене жұмыртқаларының және егінге зиян келтіретін тышқандардың кәдімгі жауы болып табылады. Құсқоралар кейде "жақсы құс" деп аталған, өйткені олар кейбір құстар сияқты үй құстарына ешқандай қауіп келтірмейді.

Орман шаруашылығы және құс қоралары

Құс - ашық орталарда мекендейді, мысалы, жусанды далалар мен кең ауқымды егістік жерлерде. Дегенмен, оның таралған ареалының көп бөлігі, әсіресе Ирландия және Ұлыбританияның батыс бөлігінде, орманды болып келеді (және осы процестер жалғасуда), көбінесе Солтүстік Америкадан әкелінген, Ситка шыршысы (Picea sitchensis) сияқты жергілікті емес қылқан жапырақты ағаштармен.