Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ірі күндізгі жыртқыш құс
Large diurnal bird of prey
Аққұйрықты теңіз бүркіті (Icthyophaga leucogaster), сондай-ақ ақ көкбауырлы теңіз бүркіті деп те аталады, Accipitridae тұқымдасына жататын ірі күндізгі жыртқыш құс. 1788 жылы Иоганн Фридрих Гмелин алғаш сипаттаған, ол Соломон аралдарындағы Санфордтың теңіз бүркітімен тығыз байланысты, және екеуі де бір түрдің ішкі түрі саналады. Ересекті аққұйрықты теңіз бүркітінің басы, кеудесі, қанаттарының асты және құйрығы ақ түсті. Жоғарғы жағы сұр, ал қанаттарының астындағы қара қауырсындары ақ қаптамамен сәйкес келеді. Құйрығы қысқа және Haliaeetinae тұқымдасының барлық түрлеріне тән, үшбұрышты пішіндес. Дауысы – дауысты қаз сияқты қатты еске түседі. Үндістан мен Шри-Ланкадан Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы Австралияға дейін, жағалауларда және ірі су жолдарында қоныстанып, аққұйрықты теңіз бүркіті су жанында көбейеді және аң аулайды, оның рационының шамамен жартысын балық құрайды. Ол мүмкіндікті пайдаланып, өліктермен және әртүрлі жануарлармен қоректенеді. Әлемдік деңгейде «Тәуекелге ұшырамаған» деп бағаланғанмен, Таиланд және Оңтүстік-Шығыс Австралия сияқты Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір аймақтарында саны азайған. Викторияда «Қатерлі» және Оңтүстік Австралия мен Тасманияда «Зардап шеккен» деп тіркелген. Оның мекендеу ортасына адамның бұзушылық әрекеті – ең басты қауіп, ол ұяларға жақын тікелей адам қызметінен туындайды, бұл көбеюге әсер етеді, сондай-ақ ұя салуға қолайлы ағаштардың жойылуынан туындайды. Аққұйрықты теңіз бүркіті Австралияның көптеген аймақтарындағы жергілікті халықтар тарапынан құрметтеледі және оның ареалындағы көптеген халық аңыздарының тақырыбы болып табылады.
The white bellied sea eagle (Icthyophaga leucogaster), also known as the white breasted sea eagle, is a large diurnal bird of prey in the family Accipitridae. Originally described by Johann Friedrich Gmelin in 1788, it is closely related to Sanford's sea eagle of the Solomon Islands, and the two are considered a superspecies. A distinctive bird, the adult white bellied sea eagle has a white head, breast, under wing coverts and tail. The upper parts are grey and the black under wing flight feathers contrast with the white coverts. The tail is short and wedge shaped as in all Haliaeetinae species. Like many raptors, the female is larger than the male, and can measure up to long with a wingspan of up to , and weigh Immature birds have brown plumage, which is gradually replaced by white until the age of five or six years. The call is a loud goose like honking. Resident from India and Sri Lanka through Southeast Asia to Australia on coasts and major waterways, the white bellied sea eagle breeds and hunts near water, and fish form around half of its diet. Opportunistic, it consumes carrion and a wide variety of animals. Although rated as Least Concern globally, it has declined in parts of southeast Asia such as Thailand, and southeastern Australia. It is ranked as Threatened in Victoria and Vulnerable in South Australia and Tasmania. Human disturbance to its habitat is the main threat, both from direct human activity near nests which impacts on breeding success, and from removal of suitable trees for nesting. The white bellied sea eagle is revered by indigenous people in many parts of Australia, and is the subject of various folk tales throughout its range.
Таксономия
Аққұйрықты теңіз бүркітін 1788 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Falco leucogaster деген екілік атаумен ресми түрде сипаттады. Гмелин өзінің сипаттамасын 1781 жылы Джон Латэм сипаттаған «аққұйрықты бүркіт» негізінде жасады. Бұл бүркіт 1843 жылы француз натуралисі Мари Жюль Сезар Савиньи енгізген Icthyophaga туысына жататын алты бүркіттің бірі. Оның түрлік атауы ежелгі грек тіліндегі leuko – «ақ» және gaster – «қарын» сөздерінен шыққан. Оның ең жақын туысы – Соломон аралдарындағы Санфордтың сирек кездесетін теңіз бүркіті. Олардың екеуі де жоғары түр құрайды, және басқа теңіз бүркіттерінің жоғары түрлеріндегідей, біреуінің (аққұйрықты теңіз бүркітінің) басы ақ, ал екіншісінің басы қара болады. Мұражайы мен көздері қара, тырнақтары Оңтүстік жарты шардағы барлық теңіз бүркіттеріне тән қара сары түсті. Бұл екі түрдің де құйрықтарында әлдебір қара түс бар, бірақ бұл аққұйрықты теңіз бүркітінде әрқашан анық көрінбейді. 1996 жылғы зерттеуде екі теңіз бүркітінің цитохром b генінің нуклеотидтік тізбектері талданды. Сыртқы түрі мен экологиясымен ерекшеленсе де, олардың 0,3% генетикалық айырмашылығы екі түрдің ата-бабаларының шамамен 150 000 жыл бұрын бөлініп кеткенін көрсетеді. Зерттеу авторлары генетикалық айырмашылықтар көбінесе қосалқы түрге сәйкес келсе де, сыртқы түрі мен мінез-құлқының ерекшелігі оларды жеке түрлер ретінде сақтауға негіз береді деген қорытындыға келді. Цитохром b локусының митохондриялық тізбегі Санфордтың теңіз бүркітінен өте аз ерекшеленеді, бұл Жаңа Гвинеядан шыққан аққұйрықты теңіз бүркіттері Соломон аралдарын мекендегеннен кейін салыстырмалы түрде жақында болған айырмашылықты көрсетеді. Санфордтың теңіз бүркітінен басқа аққұйрықты теңіз бүркітінің туыстық байланысы толыққанды түсініксіз; молекулалық деректер оның тропикалық теңіз бүркіттерінің төрт түрінің бірі екенін көрсетеді (Африкалық балық бүркіті және Мадагаскар балық бүркітімен бірге), ал аллозимдік деректер оның солтүстік жарты шардағы теңіз бүркіттерімен жақын байланыста болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2005 жылы жарияланған молекулалық зерттеулер аққұйрықты және Санфорд теңіз бүркіттерінің төрт балық бүркітіне (жоғарыда аталған екеуі және Ichthyophaga туысының бұрын зерттелмеген екі түрі) базалды екенін көрсетті. Аққұйрықты теңіз бүркіті мен ақкөкірек теңіз бүркітінен басқа, басқа да тіркелген атауларға аққұйрықты балық бүркіті, ақ бүркіт жатады. 2004 жылы Австралия мен Папуа-Жаңа Гвинеядан (3°S-тен 50°S-ке дейін) алынған 37 құстың зерттеуі құстардың өлшемі бойынша жынысын анықтауға болатынын және оңтүстік ендіктеріндегі құстар солтүстік ендіктеріндегілерге қарағанда ірілеу екенін анықтады. Бұрын Лакшадвип аралдарында да кездесетін, Үндістан, Бангладеш және Шри-Ланка арқылы Оңтүстік Азияда, Оңтүстік-Шығыс Азияның барлық жағалауында, соның ішінде Бирма, Таиланд, Малайзия, Индонезия, Индокитай, Филиппиннің негізгі және жағалау аралдары, Оңтүстік Қытай (Гонконг, Хайнань және Фучжоу), шығысқа қарай Жаңа Гвинея және Бисмарк архипелагы, Австралияда кездеседі. Солтүстік Соломон аралдарында ол Ниссан аралымен шектеледі, ал басқа жерлерде Санфорд теңіз бүркітімен алмастырылады. Викторияда, ол сирек кездеседі, бірақ жергілікті жерде Корнер-Инлет және Гиппленд көлдерінде жиірек кездеседі. Құрттың беті нәжіс, малдың қалдықтары және түйіршіктермен жабылады, айналасы шашырап жатады. Ұя – бұл таяқшалар мен бұтақтардан жасалған үлкен терең ыдыс, ішіне шөп немесе теңіз шөптері төселген. Жыл сайынғы жөндеу жұмыстары ұялардың біртіндеп үлғаюына әкеледі. Ұялар суға қарап тұрған үлкен ағаштардың бұтақтарына орналасады. Ескі құс үйірмелері мен сыбызғылы қайыңдар жаңарып, пайдаланылды. Балықтардың басқа маңызды жемшөптері – шырша балықтары мен балықшалар. Аққұйрықты теңіз бүркіттері кейде, сондай-ақ, кейбір теңіз балықтары мен тетрадонтидтер сияқты улы балықтарды жейді. Бірде балық бүркіті Азияның ересек су балықтарын (Varanus salvator) аулауға тырысты. Бөрік 1,5 метрлік кекірегенге шабуыл жасап, өлімге әкелген, бірақ кекірегеннің салмағынан оны көтеріп жүре алмады. Олар көбінесе ұсақ пингвиндер, еуразиялық шұбарлар, шыршалар сияқты су құстарын аулайды. Ол шебер аңшы болып табылады және құстардың аулау көлеміне дейін шұңқыр қаз (Anseranas semipalmata). Кейде ұшқыр түлкілер сияқты сүтқоректілер де ұсталады. Бисмарк архипелагында үй иттерімен, мысықтармен және екі түрдегі опоссуммен, солтүстік жалпы кускус пен жалпы дақты кускуспен қоректенгені туралы хабарлар бар. Аққұйрықты теңіз бүркіттері жалғыз, жұптасып немесе отбасылық топтарда қоректенеді. Жұп аң ауында бірігіп жұмыс істей алады. Жемі жегенде ұшып тұрғанда немесе ұясы сияқты биік платформаға қонғанда жеуге болады. Аққұйрықты теңіз бүркіті жемі жегенде оны терісін сызып алады. Ол тамағын өте тиімді қорытады және сүйек, жүнді және қауырсынның ұсақ түйіршіктерін ғана шығарады. 2006 жылы Канберра маңындағы ішкі су қоймаларындағы зерттеуде, қырандар мен аққұйрықты теңіз бүркіттерінің аумағындағы жемдердің арасында аз ғана үлестік болғаны анықталды. Қырандар қоянды, әртүрлі макроподтарды, тоқылдар мен қасқырлар сияқты құрлықтағы құстарды, сондай-ақ қарғалар мен сұрқылдар сияқты әртүрлі торғайларды жейді. Аққұйрықты теңіз бүркіттері балықтарды, шығыршықтар мен Австралия су драконы сияқты су тұрғын жәндіктерін, сондай-ақ үйректер, гребеньдер және шұбарлар сияқты су құстарын аулайды. Екі түр де қамыс үйрекпен қоректенеді. Қояндар аққұйрықты теңіз бүркітінің рационының аз бөлігін құрайды. Бір-біріне жақын ұя салса да, екі түр де сирек өзара әрекеттеседі, себебі қырандар судан алшақ аулайды, ал аққұйрықты теңіз бүркіттері көл жағалауында қоректенеді. Оңтүстік Австралиядағы Эйр түбегінде, адамдардың әрекеттері бүркіттердің аумағына енген кезде ұялар тасталып кеткен. Басқа жерлерде, ұя салуға жарамды ағаштарды кесу жергілікті түрлердің жоғалуына әкелді, мысалы, Үндістандағы Андхра-Прадеш штатындағы Висакхапатнам ауданындағы Casuarina equisetifolia тоғайларын жою. Үндістанда, Синдхудургтағы 4,32 км жағалау сызығына шамамен бір ұя және Махараштра штатындағы Ратнагири ауданындағы 3,57 км (161 км бойында 45 ұя) анықталды. Олар сондай-ақ Нетрани аралында ұялайды, онда 1875 жылы (бұрынғыда Көгершін аралы деп белгіленген) шамамен 100 құс тіркелген (Алан Октавиан Хьюм бұл түрдің ең ірі көбею ошағы болуы мүмкін екенін атап өтті). 2000 жылы Үнді әскери-теңіз күштері жүргізген торпедалық оқу оқуларынан туындаған аралға бұзылу қауіпті деп есептелді. Осы аралда 2004 жылы шамамен 100 ұя тіркелді. ДДТ – ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылатын пестицид, оның жабайы табиғатқа, әсіресе жыртқыштардың жұмыртқа қабығының жұқаруына және одан кейін жұмыртқаның бұзылуына айтарлықтай кері әсері бар екені анықталды. 1947 мен 1993 жылдар аралығындағы Австралияның жыртқыштарына ДДТ-нің әсерін қарастырған шолуда, орташа жұмыртқа қабығының қалыңдығы 6%-ға төмендегені анықталды. Бұл орташа деңгейдегі жұқару жалпы бұзылудың айтарлықтай жоғарылауына әкелмейді деп есептелді, бірақ тіпті жұқарақтау болған жеке кластерлер бұзылуы мүмкін. Аққұйрықты теңіз бүркіті ДДТ-нің әсеріне ұшыраған түрлердің бірі болды, мүмкін, пестицидтермен ауыр емделген батпақтар сияқты жерлерде қоректенгендіктен. ДДТ қолданылуы 1973 жылы ең жоғары деңгейге жетті, бірақ 1987 жылдан кейін мақұлданбады және 1989 жылға қарай қолданылуы тоқтатылды.
The white bellied sea eagle was formally described by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in 1788 under the binomial name Falco leucogaster. Gmelin based his account on the "white bellied eagle" that had been described in 1781 by John Latham from a specimen in the Leverian collection that had been obtained in February 1780 at Princes Island off the westernmost cape of Java during Captain Cook's last voyage. It is now one of six eagles placed in the genus Icthyophaga that was introduced in 1843 by the French naturalist Marie Jules César Savigny. Its specific name is derived from the Ancient Greek leuko 'white', and gaster 'belly'. Its closest relative is the little known Sanford's sea eagle of the Solomon Islands. These form a superspecies, and as is usual in other sea eagle superspecies, one (the white bellied sea eagle) has a white head, as opposed to the other species' dark head. The bill and eyes are dark, and the talons are dark yellow as in all Southern Hemisphere sea eagles. Both these species have at least some dark colouration in their tails, though this may not always be clearly visible in the white bellied sea eagle. The nucleotide sequences of the cytochrome b gene of the two sea eagles were among those analysed in a 1996 study. Although they differ greatly in appearance and ecology, their genetic divergence of 0.3% indicates that the ancestors of the two forms might have diverged as recently as 150,000 years ago. The study authors conclude that although the genetic divergence is more consistent with subspecies, the distinctness in appearance and behaviour warrants the two being retained as separate species. Mitochondrial sequence of the cytochrome b locus differs very slightly from that of Sanford's sea eagle suggesting a relatively recent divergence after New Guinea based white bellied sea eagles colonised the Solomon Islands. The white bellied sea eagle's affinities beyond the Sanford's sea eagle are a little less clear; molecular data indicate that it is one of four species of tropical sea eagle (along with the African fish eagle and the Madagascar fish eagle), while allozyme data indicate it might have a closer relationship with the sea eagles of the northern hemisphere. A further molecular study published in 2005 showed the white bellied and Sanford's sea eagles to be basal to the four fish eagles (the two mentioned above plus the two hitherto untested species of the genus Ichthyophaga). As well as white bellied sea eagle and white breasted sea eagle, other recorded names include white bellied fish hawk, white eagle, A 2004 study on 37 birds from Australia and Papua New Guinea (3 °S to 50 °S) found that birds could be sexed reliably on size, and that birds from latitudes further south were larger than those from the north. and in the past in the Lakshadweep Islands) eastwards in India, Bangladesh, and Sri Lanka in southern Asia, through all of coastal Southeast Asia including Burma, Thailand, Malaysia, Indonesia, Indochina, the main and offshore islands of the Philippines, and southern China including Hong Kong, Hainan and Fuzhou, eastwards through New Guinea and the Bismarck Archipelago, and Australia. In the northern Solomons it is restricted to Nissan Island, and replaced elsewhere by Sanford's sea eagle. In Victoria, where it is otherwise scarce, it is locally more common at Corner Inlet and Gippsland Lakes. The perch becomes covered in faeces and pellets and animal remains litter the immediate surrounding area. The nest is a large deep bowl constructed of sticks and branches, and lined with such materials as grass or seaweed. Yearly renovations result in nests getting gradually bigger. Nests are generally sited in the forks of large trees overlooking bodies of water. Old nests of wedge tailed eagles or whistling kites have been renovated and used. Other important fish prey includes needlefish and wrasses. Along with osprey, white bellied sea eagles sometimes take fish that are toxic, including some porcupinefish and Tetraodontidae fish. In one case, the fish eagle attempted to prey on an adult Asian water monitor (Varanus salvator). The eagle attacked the 1.5m long lizard and delivered a fatal injury, though it couldn't carry it due to the lizard's weight. They frequently take waterbirds, such as little penguins, Eurasian coots, and shearwaters. It is a skilled hunter and will attack birds up to the size of a magpie goose (Anseranas semipalmata). Mammals such as flying foxes are occasionally taken. In the Bismarck Archipelago, it has been reported feeding on domestic dogs, cats, and two species of possum, the northern common cuscus and common spotted cuscus. White bellied sea eagles feed alone, in pairs, or in family groups. A pair may cooperate to hunt. Prey can be eaten while the bird is flying or when it lands on a raised platform such as its nest. The white bellied sea eagle skins the victim as it eats it. It is exceptionally efficient at digesting its food and disgorges only tiny pellets of fragmented bone, fur, and feathers. A 2006 study of inland bodies of water around Canberra where wedge tailed eagles and white bellied sea eagles share territories showed little overlap in the range of prey taken. Wedge tailed eagles took rabbits, various macropods, terrestrial birds such as cockatoos and parrots, and various passerines including magpies and starlings. White bellied sea eagles caught fish, water dwelling reptiles such as the eastern long necked turtle and Australian water dragon, and waterbirds such as ducks, grebes and coots. Both species preyed on the maned duck. Rabbits constituted only a small fraction of the white bellied sea eagle's diet. Despite nesting near each other, the two species seldom interacted, as the wedge tailed eagles hunted away from water and the white bellied sea eagles foraged along the lake shores. In the Eyre Peninsula in South Australia, nests have been vacated as human activities have encroached on the eagles' territories. Elsewhere, the clearing of trees suitable for nesting has seen it largely disappear locally, such as the removal of stands of Casuarina equisetifolia in Visakhapatnam district in Andhra Pradesh in India. In India, nest densities of about one per 4.32 km of coastline have been noted in Sindhudurg and one per 3.57 km (45 nests along 161 km) in Ratnagiri district of Maharashtra. They also nest on Netrani Island, where about a 100 birds were noted in 1875 (then known as Pigeon Island) by Allan Octavian Hume who noted that this was perhaps the largest breeding colony of the species. In 2000, the disturbance to the island from torpedo firing exercises conducted by the Indian navy was noted as a threat. Nearly 100 nests have been noted in 2004 on this island. DDT was a widely used pesticide in agriculture that was found to have significant adverse effects on wildlife, particularly egg thinning and subsequent breakage in birds of prey. A review of DDT's impact on Australian raptors between 1947 and 1993 found that the average egg shell thickness had decreased by 6%. This average level of thinning was not thought likely to result in significantly more breakage overall, however individual clutches that had been even thinner might have broken. The white bellied sea eagle was one of the more affected species, probably due to its feeding in areas heavily treated with pesticide such as swamps. DDT use peaked in 1973, but was no longer approved after 1987 and its use had effectively ceased by 1989.
Мәдени маңызы
Аққұйрықты теңіз бүркіті Австралияның түрлі тайпалары үшін маңызды болған. Wreck Bay аборигендер қауымының қасиетті жануары саналатын ол, сондай-ақ Джервис шығанағы аумағындағы Боодери ұлттық паркі мен ботаникалық бақтың ресми нышаны болып табылады. Бұл қауым Боодери ұлттық паркі төңірегіндегі жерлерді оның мекені деп есептеген. Аққұйрықты теңіз бүркіті 10 000 долларлық Сингапур банкнотасында бейнеленген, сондай-ақ Малайзияның Селангор штатының символы болып табылады. Бұл құс Манли Уорринга теңіз бүркіттері регби лигасы командасының эмблемасы. 2010 жылдан бастап, аққұйрықты теңіз бүркіттерінің жұптары балапандарды өсіруге жасаған әрекеттері "EagleCam" арқылы тікелей эфирде көрсетілді, ал түсірілген видео Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней Олимпиадалық паркіне жақын орналасқан Австралияның құстар зерттеу орталығында көрсетілді. Бірақ бір балапанды өсіргеннен кейін, 2011 жылдың ақпан айында ұясы құлап кетті.
The white bellied sea eagle was important to different tribes of indigenous people across Australia. The guardian animal of the Wreck Bay aboriginal community, it is also the official emblem of the Booderee National Park and Botanic Gardens in the Jervis Bay Territory. The community considered localities around Booderee National Park to be connected with it. The white bellied sea eagle is featured on the $10,000 Singapore note, It is the emblem of the Malaysian state of Selangor. The bird is the emblem of the Manly Warringah Sea Eagles rugby league team, From 2010, a nesting pair of white bellied sea eagles have had their attempts at raising chicks filmed live on "EagleCam", with footage on display at the nearby Birds Australia Discovery Centre in Sydney Olympic Park, New South Wales. After raising one brood, however, their nest collapsed in February 2011.