Кіріспе
Филип Гласстың камералық операсы "Жазалау колониясында" ("In der Strafkolonie") (кейде "Жазалау қонысында" деп аударылады) - Франц Кафканың 1914 жылғы қазанда неміс тілінде жазылған, 1918 жылғы қарашада өңделген және 1919 жылғы қазанда алғаш рет жарияланған әңгімесі. Кафканың басқа да туындыларындағыдай, осы әңгіменің баяндаушысы, әдетте үреймен қарсы алуға тиіс оқиғалардан бейжай немесе шаршағандай көрінеді. Ішкі деректер мен оқиғаның аралда өрбуі Октав Мирбоның "Қыйноқтар бағы" романының ықпалынан туғанын көрсетеді. Оқиға атаусыз жазалау колониясында өтеді және он екі сағат бойы баяу өлімге келетін сотталған адамның терісіне жазасын қашап жазатын күрделі пысықтау және өлім құрылғысының соңғы рет қолданылуын суреттейді. Сюжет дамыған сайын, оқырман құрылғы туралы, оның пайда болуы мен бастапқы мақсаты туралы көбірек біледі.
"In the Penal Colony" ("In der Strafkolonie") (also translated as "In the Penal Settlement") is a short story by Franz Kafka written in German in October 1914, revised in November 1918, and first published in October 1919. As in some of Kafka's other writings, the narrator in this story seems detached from, or perhaps numbed by, events that one would normally expect to be registered with horror. Internal clues and the setting on an island suggest Octave Mirbeau's The Torture Garden as an influence. The story is set in an unnamed penal colony and describes the last use of an elaborate torture and execution device that carves the sentence of the condemned prisoner on his skin as he slowly dies over the course of twelve hours. As the plot unfolds, the reader learns more and more about the machine, including its origin and original justification.
Кейіпкерлер
Тек төрт кейіпкер бар, әрқайсысының аты оқиғадағы рөліне сәйкес қойылған. Сотталған – өлім жазасына кесілген адам, Сақшы – оны күзетуге жауапты, Шенеунік – Сотталғанды өлім жазасына кесетін машинаны басқарады, ал Саяхатшы – еуропалық жолындағы маңызды тұлға және қонақ.
Қысқаша мазмұны
Бұл оқиға Саяхатшы төңірегінде өрбиді, ол аралдық жаза орындарына жаңадан келген және оның қатыгез жазалау машинасымен алғаш рет кездеседі. Офицер оған күрделі машинаның қалай жұмыс істейтінін, оның мақсатын және тарихын толыққанды түсіндіреді. Әскер мен сотталған адам, түнгі күзет кезінде әр сағат сайын жоғары лауазымды адамның есігіне сәлем беруді ұмытқаны үшін өлім жазасына кесілгенін білмей, жақыннан бақылайды. Сот процесінде айыпталушы әрқашан кінәлі деп есептеледі және өзін қорғау мүмкіндігіне ие болмайды. Жаза ретінде, ол бұзған заң 12 сағат бойы оның денесіне тереңінен жазылады, ол жараларынан біртіндеп өледі. Машинадағы соңғы алты сағатта айыпталушы діни түсініктің жарқылына ие болады деген сенім бар. Бұл машина колонияның бұрынғы Коменданты жасаған, ал Офицер оның жақтаушысы. Ол жобаларын өзімен алып жүреді және оларды түсіндіре алатын жалғыз адам, ешкімге оларды қолдануға рұқсат бермейді. Бірақ, бұрынғы Коменданттың өлімінен және жаңа Коменданттың тағайындалуынан кейін машинаның құрметі төмендегені анық болады. Офицер азаптау құрылғысы мен оның бастапқыда байланысты болған құндылықтарды сағынып еске алады, әр атқышуға жиналған көпшілікті еске түсіреді. Қазір ол машинаның соңғы жақтаушысы, бірақ оның әділдігіне және бұрынғы Коменданттың қатесіздігіне берік сенімді. Офицер Саяхатшыдан машинаны қолдануды жалғастыру үшін қазіргі Комендантпен сөйлесуін өтінеді. Саяхатшы бас тартады, ол машинаға қарсы ашық түрде сөйлемейтінін, керісінше, өз пікірін Комендантқа жеке жеткізіп, ресми есеп беру үшін шақырылмас бұрын кететінін айтады. Саяхатшының түсіндірмелері мен өтініштеріне көнбегеніне ашуланған Офицер сотталғанды босатып, өзі үшін машинаны іске қосады, оған «Әділ бол» деген сөздер жазылуын қалайды. Бірақ, машинаның тозуына байланысты бұзылады; әдеттегідей әсем жұмыс істемей, Офицерді жылдам өлтіреді, оның жазалаған тұтқындардың мистикалық тәжірибесін сезіну мүмкіндігінен айырады. Саяхатшы Әскер мен сотталған адаммен бірге шайханаға барады, онда оған бұрынғы Коменданттың қабірін көрсетеді, оны зиратқа жерлеуге рұқсат берілмеген. Қабір тасы төмен орнатылған, үстелді оңай қоюға болады, және оның аты-жөні белгісіз ізбасарларының оның қайта тіріліп, колонияны қайтадан бақылауға алатынына сенетінін көрсететін жазу бар. Саяхатшы дереу портына барып, оны кемеге шығаратын адамды табады. Ол Әскер мен сотталған адамның одан ілесіп келу әрекеттерін тоқтатады.
Діни оқулар
Егер Киелі кітаптағы барлық параллельдерді ескерсек, оқу "дәстүрлі теологияның дәстүрлі емес көрінісі" болуы мүмкін. Колонияны басқарудың ескі әдісі Ескі Ұстанымда ұсынылған көзқарастарды еске түсіреді, ал ескі Комендант – азаптау машинасының және колонияның өзінің жасаушысы – Құдайға ұқсайды. Ескі Комендант адамның кінәсіне ден қойды, ол "ешқашан күмәнді тудырмауы керек". Жазалау колониясында қолданылатын машинаны жалпы әлеммен салыстыру, өмірдің мақсаты – азап шегу арқылы кінәдан құтылуға лайық болу дегенді білдіруі мүмкін. Алайда Геддестің пікірінше, мұндай түсіндіру оқиғаның мағынасын жасырып тастауы мүмкін – теологиялық түсіндіруге, рухани немесе діни болсын, оқиғаларды қараудың қаупі. Басқа да параллельдерге колониядағы түпкілікті Коменданттың қайтысынан кейін орнатылған жаңа, либералды ережелер кіреді, олар Жаңа Ұстанымды білдіруі мүмкін. Христиан дінінің "Еврей дәстүрінің ескі заңынан" Жаңа Ұстанымның мейірімді ережелеріне қалай дамығанын Кафканың әңгімесінде де көруге болады. Офицер Мәсіхтің бейнесін көрсете алады, бірақ "Кафканың дәстүрлі христиан теологиясын кері қайтаруында" ол жаңа ережелерге қарсы бұрынғы Комендантты қолдауын көрсету үшін өзін құрбан етеді. Ескі Коменданттың қабіріндегі жазу "екінші келудің" ескі ережелердің қайта оралуын білдіруі мүмкін. Басқа сыншылар (Политцер, Торбли, Ноймейер) параллельдер мен символизмді мойындайды, бірақ оларды нақты Библиялық түсіндірумен байланыстыруға құштар емес. Ноймейер Уилла Мьюр мен Эдвин Мьюр жасаған ағылшын тіліндегі аудармада қателіктер бар екенін, соның ішінде діни түсіндіруді қолдайтын қателіктер де бар екенін, бұл оқырманға әңгіменің "бұрмаланған бейнесін" беретінін айтты.
Бейімделулер
1969 жылы бұл оқиға Стивен Беркоффтың пьесасы ретінде бейімделді, ол сонымен қатар Офицер рөлін сомдады. 1970 жылы чилилік режиссер Рауль Руис осы оқиғаға негізделген «Жазалау колониясы» атты фильм түсірді. 1999 жылы Чарли Дио «Зоотроп» атты қысқаметражды авангардтық фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік етті, ол оқиғаның еркін бейімделуі болды. Фильмнің музыкасын Лүстморд жазды және орындады. 2000 жылы композитор Филип Гласс осы оқиғаға негізделген «Жазалау колониясында» атты камералық опера жазды. Түрік тумасы канадалық кинорежиссер Сибель Гувенцтің 24 минуттық фильмдік бейімделуі 2006 жылы жарық көрді. 2009 жылы жас ирандық режиссер Наргес Калхор өзінің қысқаметражды фильмін Нюрнберг кинофестивалінде көрсетті. 2011 жылдың шілдесінде Палестинаның ShiberHur театр компаниясы Лондондағы Young Vic театрында Әмір Низар Зуабидің бейімдеуімен «Жазалау колониясы» атты жаңа нұсқасын ұсынды. 2012 жылы Египеттің тәуелсіз театр тобы Warsha Хасан Эль Геретлидің режиссерлігімен Каирде араб тілінде бейімделген спектакль қойды. Невада штатының Лас-Вегастағы киношілер жасаған 40 минуттық фильм 2013 жылы аяқталып, 2014 жылы Vimeo платформасында жарық көрді. 2018 жылы Уэльстік драматург Росс Динвиддидің сценарийі мен режиссерлігімен «Франц Кафка – Аппарат» атты жаңа театралды бейімделуі Брайтон Фринджінің бөлігі ретінде Брайттондағы Rialto театрында премьераланды. Түпнұсқа мәтіннен өзгешелік ретінде, Динвидди «Әскер» мен «Қылмысқа кесілген адам» арасындағы сексуалдық тартымдылықты зерттейді және Офицердің жынысын еркектен әйелге өзгертеді.
Танымал мәдениетте
Фрэнк Заппа, "Mothers of Invention" альбомының жазбаларында ("We're Only in It for the Money", 1968), "The Chrome Plated Megaphone of Destiny" әнін тыңдамас бұрын осы қысқа әңгімені оқып шығуды ұсынады. "Joy Division" тобының Иэн Кертисі "In the Penal Colony" әңгімесінен шабыт алып, "Closer" (1980) альбомындағы "Colony" әнін жазды. Джин Вольфтың "Қинаушының көлеңкесі" (1980) романы қинаушылар гильдиясының бір мүшесінің басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Бірде, сотталған тұтқынға мекемені көрсетіп жатқанда, гильдия басшысы осы әңгімеде сипатталған құрылғыға ұқсас бір құрылғыны сипаттайды. Иван Клима өзінің "Махаббат пен қоқыс" (1986) романында Кафканың оқыған алғашқы әңгімесін айтады – ол "бір аралдағы офицердің, сүйіспеншілік пен құлшыныспен, өзінің ерекше жазалау машинасымен таныстыруға тырысқан саяхатшы" туралы әңгіме еді. Бұл әңгіме "Жазалау колониясы" болуы мүмкін. Харуки Муракамидің "Жағалаудағы Кафка" (2002) романында өзін Кафка деп атайтын басты кейіпкер Франц Кафканың "Жазалау колониясы" әңгімесінің өзіне ең ұнайтынын мойындайды. Ол Франц Кафканың машинаны таза механикалық тұрғыдан түсіндіруін "біздің жағдайды түсіндірудің орнына" деп есептейді. Канадалық рок-тобы "Women" тобының "Public Strain" (2010) альбомында "Penal Colony" әні Кафканың әңгімесіне сілтеме жасайды. 2015 жылғы "Resident Evil: Revelations 2" видео ойынында Кафканың туындыларына көптеген сілтемелер бар. Ойынның бірінші бөлімі аралдағы колонияда өтеді және "Жазалау колониясы" деп аталады, ал ойын ішіндегі бір файлда "Жазалау колониясынан" үзінді кездеседі, сондай-ақ ойынның бір жерінде Кафка сипаттағандай жазалау құрылғысы орналасқан.
Басылым тарихы (ағылшын тілінде)
(1941) Юджин Жолас аударған, «Партизандық шолу», 1941 жылғы наурыз-сәуір, 98–107, 146–158 беттер. (1948) Вилла және Эдвин Мьюр аударған, «The Penal Colony», Нью-Йорк: Schocken Books, 1948. (1995) Уилла және Эдвин Мьюр аударған, «The Complete Stories» жинағында. Ред. Нахум Н. Глатцер, Нью-Йорк: Schocken Books, 1995, 140–167 беттер. (1996) Донна Фрид аударған, «The Metamorphosis and Other Stories», Нью-Йорк: Barnes & Noble, 1996. (2007) Стэнли Корнгольд аударған, «Кафканың таңдалған әңгімелері», Нортон сыншыл басылымы, Нью-Йорк: Norton, 2007, 35–59 беттер. (2013) Питер Вортсман аударған, «Неміс қиялы туралы әңгімелер», Гримм ағайындарынан Ингеборг Бахманға дейін, Лондон: Penguin Classics, 2013. Бұл аударма кейін «Конъндрум: Франц Кафканың таңдалған прозасы» жинағына енді, Бруклин: Archipelago Books, 2016.