Кіріспе

Поэзиядағы негізгі қайталанатын ырғақты бірлік – Аяқ. Аяқ – бұл көптеген үнді-еуропалық поэзия дәстүрлерінде, соның ішінде ағылшын тіліндегі акценттік буындық өлеңде және классикалық ежелгі грек және латын поэзиясының сандық өлшемдерінде кездесетін өлең жолының құрамына кіретін негізгі қайталанатын ырғақты бірлік. Бұл бірлік буындардан тұрады және әдетте екі, үш немесе төрт буыннан құралады. Ағылшын тілінде ең көп қолданылатын аяқтар – иамб, трохей, дактиль және анапест. Аяқты музыкалық нотациядағы такт немесе ырғақты импульстік топтарға бөлумен салыстыруға болады. Ағылшын тіліндегі "foot" сөзі латын тіліндегі *pes* (көпше түрі – *pedes*) сөзінің аудармасы болып табылады, ал ол өз кезегінде ежелгі грек тіліндегі *πούς* (көпше түрі – *πόδες*) сөзінен аударылған. Осы терминологияны ойлап тапқан ежелгі грек просодистері аяқтың арсис пен тезистен тұруы керек екенін нақтылады, яғни аяқ соққы кезінде немесе шеруде немесе биде көтеріліп ("арсис"), төмен түсуі керек ("тезис"). Гректер аяқтың үш негізгі түрін анықтады: ямбикалық (арсис пен тезистің қатынасы 1:2), дактиликалық (2:2) және пеоникалық (3:2). Өлең жолдары олардың құрамындағы аяқтардың санына қарай жіктеледі, мысалы, пентаметр. Дегенмен, кейбір өлең жолдары аяқтардан тұрмайды, мысалы, хендекасилла. Метрдің кейбір түрлерінде, мысалы, грек иамбикалық триметрінде, екі аяқ ірі бірлікке біріктіріледі, ол метрон (көпше түрі – *metra*) немесе диподи деп аталады. Аяқ – таза метрикалық бірлік; оның сөз немесе сөз тіркесінің мағыналық немесе синтаксистік бірлік ретінде тікелей қатысы жоқ, бірақ олардың арасындағы өзара әрекеттесу ақынның шеберлігі мен өнерінің бір қыры болып табылады.

Классикалық метр

Төменде классикалық метрика бойынша поэтикалық аяқтарға берілген атаулар тізімі келтірілген. Аяқтар ең алдымен аяқтағы буын санына қарай (екі буынды – диссиллаб, үш буынды – трисиллаб, төрт буынды – тетрасиллаб) және екінші кезекте дауысты дыбыстардың ұзындығына (классикалық тілдерде) немесе буынның әсеріне (ағылшын поэзиясында) қарай жіктеледі. Келесі тізімдер аяқтарды дауысты дыбыстардың ұзындығы тұрғысынан сипаттайды (классикалық тілдердегідей). "Ұзын" дыбысы "басады" ("акцентті") деп аударылады, ал "қысқа" дыбысы "басады емес" ("акцентсіз") деп аударылады. Мысалы, классикалық метрикада қысқа-ұзын болатын iamb, ағылшын тіліндегі "alone" сөзі сияқты, басады емес-басады ретінде көрінеді.