Рим Папасы Виктор I: Өмірбаяны мен қызметі

Кіріспе

Рим епискобы (189–199)

Рим папасы Виктор I (өлген 199 ж.) – Рим католик шіркеуінің африкалық дін қызметкері, екінші ғасырдың соңында Рим епискобы қызметін атқарған. Оның қызмет еткен мерзімі нақты белгісіз, бірақ бір дерек көзі ол 189 жылы папа болғанын және 199 жылы қайтыс болғанын көрсетеді. Ол Рим провинциясы Африкада, шамасы Лептис Магнада (немесе Триполитанияда) дүниеге келген. Кейіннен ол қасиетті кісі деп есептелді. Оның мерекесі 28 шілдеде "Әулие Виктор I, Папа және Шейіт" деп тойланады. Ол бербер тегінен шыққан.

Өмірбаян

Бастапқы дереккөздер Виктордың епископтық қызметіне берілген күндері бойынша әртүрлі, бірақ ол екінші ғасырдың соңғы он жылдығын қамтиды. Евсевий оның билікке көтерілуін Коммодтың оныншы жылында (189 ж.б.) деп санайды, бұл Липсий дұрыс күн ретінде қабылдайды. Жеронимнің Хроника нұсқасы оның билікке Пертинакс билік құрған жылы, яғни Септимий Севердің бірінші жылында (яғни 193 жылы) орналастырады, ал армян нұсқасы оны Коммодтың жетінші жылында (186 жылы) көрсетеді. Liber Pontificalis оның Коммод пен Глабрионың консулдығына кіргенін (186 ж.б.) белгілейді, ал Liber Pontificalis хронологиясы үшін пайдаланған дереккөздің сақталған көшірмесі – Либерия каталогы осы сәтте зақымдалған. Евсевий өзінің «Екклезиастикалық тарихында» оның епископтық қызметінің қанша уақытқа созылғанын тікелей айтпайды, бірақ Евсевийдің «Хроника» кітабының армян нұсқасында бұл мерзім 12 жыл деп көрсетілген. Либерия каталогы оның епископтық қызметіне тоғыз жыл екі ай және он күн береді, ал Liber Pontificalis он жыл және айлар мен күндер санының бірдей екенін айтады; Фелиций каталогы оннан біршама көп. Ақырында, Евсевий өзінің «Тарихы» (5.28) еңбегінде Зефириннің «Севердің тоғызыншы жылы» (201 ж.б.) оны алмастырғанын айтады, ал Liber Pontificalis оны Латерн мен Руфиннің консулдығына (197 ж.б.) байланыстырады. Липсий Викторды оның ізбасарларымен байланыстыра отырып, ол тоғыз бен он жыл аралығында қызмет атқарды деп қорытындылайды, сондықтан оның күндері ретінде 189–198 немесе 199 жылдарды көрсетеді. Евсевий есімін атамаған бір жазушының айтуынша, Виктор Византиялық Теодотты Мәсіх тек адам болған деп үйреткені үшін қауымнан шығарған. Алайда, ол Квартодециман дау-дамайындағы рөлі үшін белгілі. Оның билікке көтерілуіне дейін Рим мен Кіші Азияның епископтары арасындағы христиандық Пасханы тойлаудың айырмашылығына Рим және Шығыс шіркеулері де жол берді. Кіші Азиядағы шіркеулер Пасханы яһудилердің Пасхасына дейінгі күннің 14-і күні, яғни яһудилердің Пасхасына дейінгі күні тойлады. Бұл мәселе бойынша әр түрлі жерлерде синодтар өткізілді: Яһудеяда Кесариялық Теофил мен Иерусалимдік Наркис кезінде, Понтта Пальма кезінде, Галлияда Ириней кезінде, Коринтте оның епископы Бахилл кезінде, Месопотамиядағы Осронеде және басқа жерлерде. Олардың барлығы осы тәжірибені мақұлдамады және содан кейін синодтық хаттар арқылы «Иеміздің күні тек Иеміздің өлімнен қайта тірілуінің құпиясы орындалды және сол күні ғана біз Пасхалық оразаның аяқталуын сақтаймыз» деп жариялады (Евсевий, «Тарих», 5.23). Осы қарсылықтарға қарамастан, жалпы пікір бойынша, бұл әртүрлі дәстүр экскмиссия үшін жеткілікті негіз емес еді. Виктор ғана бұл айырмашылыққа төзбеуші еді және осы ежелгі шіркеулермен байланыстарын үзді, оның епископтарына Ефестік Поликрат кірді; Евсевийдің айтуынша, Ириней және басқалар жауап ретінде оны сөгісті.

The primary sources vary over the dates assigned to Victor's episcopate, but indicate it included the last decade of the second century. Eusebius puts his accession in the tenth year of Commodus (i. e. A. D. 189), which is accepted by Lipsius as the correct date. Jerome's version of the Chronicle puts his accession in the reign of Pertinax, or the first year of Septimius Severus (i. e. 193), while the Armenian version puts it in the seventh year of Commodus (186). The Liber Pontificalis dates his accession to the consulate of Commodus and Glabrio (i. e. 186), while the Liberian Catalogue, a surviving copy of the source the Liber Pontificalis drew upon for its chronology, is damaged at this point. Concerning the duration of his episcopate, Eusebius, in his Ecclesiastical History, does not state directly the duration of his episcopate, but the Armenian version of Eusebius' Chronicle gives it as 12 years. The Liberian Catalogue gives his episcopate a length of nine years two months and ten days, while the Liber Pontificalis states it was ten years and the same number of months and days; the Felician Catalogue something over ten. Finally, Eusebius in his History (5.28) states Zephyrinus succeeded him "about the ninth year of Severus", (201), while the Liber Pontificalis dates it to the consulate of Laternus and Rufinus (197). Lipsius, considering Victor in connection with his successors, concludes that he held office between nine and ten years, and therefore gives as his dates 189–198 or 199. According to an anonymous writer quoted by Eusebius, Victor excommunicated Theodotus of Byzantium for teaching that Christ was a mere man. However, he is best known for his role in the Quartodeciman controversy. Prior to his elevation, a difference in dating the celebration of the Christian Passover/Easter between Rome and the bishops of Asia Minor had been tolerated by both the Roman and Eastern churches. The churches in Asia Minor celebrated Easter on the 14th of the Jewish month of Nisan, the day before Jewish Passover, regardless of what day of the week it fell on, as the Crucifixion had occurred on the Friday before Passover, justifying this as the custom they had learned from the apostles; for this the Latins called them Quartodecimans. Synods were held on the subject in various parts—in Judea under Theophilus of Caesarea and Narcissus of Jerusalem, in Pontus under Palmas, in Gaul under Irenaeus, in Corinth under its bishop, Bachillus, at Osrhoene in Mesopotamia, and elsewhere—all of which disapproved of this practice and consequently issued by synodical letters declaring that "on the Lord's Day only the mystery of the resurrection of the Lord from the dead was accomplished, and that on that day only we keep the close of the paschal fast" (Eusebius H. E. v. 23). Despite this disapproval, the general feeling was that this divergent tradition was not sufficient grounds for excommunication. Victor alone was intolerant of this difference, and severed ties with these ancient churches, whose bishops included Polycrates of Ephesus; in response he was rebuked by Irenaeus and others, according to Eusebius.

Төрт ондықтар айтысы

Рим епискобы Виктор I билік құрған кезде христиандар арасында Пасха мерекесін қалай тойлау керек деген мәселеде үлкен дау туды. Бұл мәселені талқылау үшін синод шақырылды, және қатысушылар Пасха оразасының жексенбі күні аяқталуы керек дегенге келісті. Синодтың шешіміне және Виктор I-нің бұйрығына жауап ретінде, Поликрат басшылығындағы Шығыс шіркеулері Евсевий тарихшы жазғандай, жауап хат жазды: Осы оқиғалар мен Виктордың Поликраттың хатына берген жауабы Сократ Сколастикус былай деп жазды: "Кіші Азияда көптеген адамдар айдың он төртінші күнін сақтап, сенбі күнін ескермеді: бірақ Виктор, Рим епискобы, тым жоғары ынтамен ықпал еткенге дейін, олар ешқашан басқаша іс-әрекет жасағандардан бөлінбеді, Азиядағы Quartodecimans-тарға қатысты айырылым жазасын берді". Бұл көптеген беделді епископтардың (соның ішінде ең танымал Иринейдің) қатысты айқын наразылығына әкелді.