Кіріспе

1921 жылы жазылған Х.П. Лавкрафттың "Эрих Заннның музыкасы" – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың қорқынышқа толы қысқа әңгімесі. 1921 жылдың желтоқсанында жазылған бұл туынды алғаш рет 1922 жылдың наурыз айында "National Amateur" журналында жарияланды. Әңгіме жасырын сырлары бар Эрих Занн есімді қарт музыкант туралы, оның ерекше және бұл дүниеден тыс әуендері жас университет студентінің қызығушылығын оятуымен байланысты.

Сюжет

Қаржы жетіспеушілігіне байланысты шетелде метафизиканы оқып жүрген студент "Ру-д'Озейль" деп аталатын көшедегі арзан пәтер үйінде тұруға мәжбүр болады. Көше оның университетінен алыс емес, оны өзен, қараңғы қоймалар және үлкен қабырға қоршап тұрады, ал жартас сияқты тік көтеріледі. Студент қабырғаның арғы жағында не бар екенін көре алмайды, өйткені ғимаратының жоғарғы қабатындағы жалғыз терезе ғана оған қарап тұрады. Ғимараттың мүгедек үй иесі Бландомен бірге, жалға алғандардың бірі – ескі неміс Эрих Занн. Қарт адам соқыр, жергілікті театр оркестрінде виолончель ойнайды. Ол жоғарғы қабатта жалғыз тұрады, ал түнде студент естімеген ерекше мелодиялар орындайды. Заннның оңашалығына қарамастан, Бландо оның кім екенін студентке айтады, ол бір күні дәлізден кездесіп, Заннның музыкасын тыңдай ала ма деп сұрайды. Занн студентті бөлмесіне кіруге рұқсат береді. Ол студентке өзінің бірегей мелодияларын орындайды, бірақ студент бұрын естігендерін емес. Студент оның өткен түндері орындаған музыкасын ойнауын сұрап, есінде қалған ноталарды ұялтпастан ырғалтып, сыбырлайды. Занн бұл сұраныстан ойшаңданып, пердемен жабылған бөлмесіндегі терезеге қорқынышпен қарайды. Студент терезеден ғана құпия көшенің соңындағы қабырғаны көре алатынын түсінеді. Ол сыртқа қарауға жақындасады, бірақ Занн ашуланып, оны кері тартады. Студент Заннның ерекше мінез-құлқынан шаршаса да, Занн жазу арқылы ол жалғыз қарт адам екенін және көптеген фобиялар мен жүйке ауруларынан зардап шегетінін түсіндіреді. Ол студенттің музыкасын ұнатуына қуаныш білдіреді, бірақ студент сұраған әуендерді ойнаудан бас тартады. Ол студентті пәтердегі төменгі қабатқа көшуге көндіреді, өйткені ол студенттің оларды тыңдамауын қалайды. Студент Заннға көңіл жасайды және көшуге келіседі. Занн студентті бөлмесіне шақырып, басқа музыкасын тыңдатуға уәде береді. Бірақ студент көшіп кеткеннен кейін, Занн әлеуметтік өмірден шеттеуіне оралады және денсаулығы нашарлайды, соңында студентті мүлдем тыңдамайды. Студенттің құпия музыканы тыңдап, терезеден сыртқа қарауға деген құштарлығы артады, ол түнде ойнағанда Заннның тыңдауын бастайды. Оның мелодиялары керемет дыбысқа ие, ал студент Заннды музыкалық гений деп мақтайды. Бір күні түнде Заннның бөлмесінің сыртында жасырын тыңдап отырғанда, студент дау-дамағал естіп, қарт адам іштен айқайлайды. Студент есікті соғып, Занн оны кіргізеді және жазуды күте тұруға шақырады, бәрін түсіндіремін деп уәде береді. Бір сағаттан астам уақыт жазғаннан кейін, Занн алыстан естілген төмен нотадан сескеніп, жазуын тоқтатады және үрейлі түрде виолончелін ойнай бастайды. Музыка қорқынышты, ал студент Занн бөлмеден бір нәрсені қуып шығару үшін асыққандай ойнап жатқанын болжайды. Занн музыкасын ойнаудан басқа ештеңе істемей, біршама маусызданып қалады. Бөлмеден сырттан естілген дауыс, олардың қызығын қоздырғандай, естіледі және жел терезені қиратады. Табиғи емес жел бөлмені аралап, Заннның оқылмаған қағаздарын терезеден ұшырып жібереді, студент оларды ұстауға тырысқанына қарамастан. Студент өзінің құштарлығын есіне түсіріп, ақырында терезеден сыртқа қарайды. Қаланың жарығын көрудің орнына ол тек қараңғы кеңістік, шексіз хаос көрді. Желдің айқайы мен элементтердің шуы бөлмедегі шамдарды сөндіріп, студент пен Заннды толығымен қараңғылықта қалдырады. Ол қараңғыда үмітсіз жүріп, өзіне бірдеңе тиіп жатқанын сезіне бастайды. Заннды құтқаруды шешіп, студент музыкантқа жетіп, қашуға айқайлайды, бірақ Занн тек музыкасын ойнауды жалғастырады. Оны қауіпсіз жерге алып кетуге тырысқанда, ол Заннның өлгенін, бірақ оның денесі әлі де ойнап жатқанын біледі. Осыны түсінген студент есікті ашып, үйден және бүкіл ауданнан қашып кетеді. Ол кейін ғана аспанның тыныш екенін және қаланың жарықтары жарқырап тұрғанын түсінеді. Оқиғадан бірнеше жыл өткен соң, студент өзінің бар күш-жігерін салып, "Ру-д'Озейль" көшесін таба алмағанын айтады. Ол ешқандай картада жоқ, және ешкім де оның естімегендей. Бірақ ол көшені немесе Эрих Заннның музыкасын түсіндіретін жоғалған қағаздарды таба алмағаны үшін өзін жеңілдегендей сезінеді.

Орнату

Бұл оқиға Францияда немесе француз тілінде сөйлейтін басқа елде, 19 ғасырдың соңында немесе 20 ғасырдың басында болған сияқты, бірақ нақты орны мен уақыты ешқашан айтылмайды. "Auseil" – нағыз француз сөзі емес, бірақ Лавкрафт оны "au seuil" фразасынан, яғни "табалдырықта" деген мағынадан алған деген пікір бар. Кемпбелл өзі "Қорқынышты оқиғалар жинағы" (Folio Book of Horror Stories) құрастырғанда тек "Эрих Заннның музыкасын" пайдаланды.

Комикстер

1993 жылы Caliber Press баспасы комикс нұсқасын шығарды. Ол "Сүйгендер үйіндегі армандар" әңгімесінде сипатталған пейзаждар мен жандарды, соның ішінде Эрих Занннің Нярлатотеппен флэшбектерде кездесуін қамтиды.

Музыка

Америкалық композитор Раймонд Уайлинг Уайт 1980 жылы скрипка мен электроникаға арналған осы атаумен шығарма жазды, онда ДеПол университетінің Юджин Гратович студент рөлінде болды. Univers Zéro тобының 1981 жылғы «Ceux du dehors» альбомына «La musique d'Erich Zann» атты трек енді. Барабаншы және топ жетекшісі Дэниел Денистің айтуынша, топ мүшелерінің барлығы студияда осы әңгімені оқып, бірден шығарманы импровизациялаған. Неміс техникалық трэш-метал тобы Mekong Delta 1988 жылы шығарған екінші альбомын «Эрих Заннның музыкасы» деп атады. Британдық анархо-панк тобы Rudimentary Peni 1988 жылғы «Cacophony» альбомының түпнұсқа мұқабасында Эрик Заннның бейнесін бейнеледі. Венгриялық металл тобы Without Face 2002 жылы шыққан «Astronomicon» альбомында «The Violin of Erich Zann» әнін жариялады. Жапондық джаз-рок тобы Fragile-дің «ZANN» альбомы, бұл әңгімеге сілтеме болуы мүмкін. Неміс амбиенттік тобы Forma Tadre 2008 жылғы альбомын «Эрих Заннның музыкасы» деп атады. Грек дед-метал тобы Septic Flesh 2008 жылғы «Communion» альбомындағы «Lovecraft's Death» әнінде осы әңгімеге сілтеме жасайды. Американдық трэш-метал тобы Revocation 2014 жылғы «Deathless» альбомындағы «Madness Opus» әні «The Music of Erich Zann» әңгімесіне негізделген. Эрик Занн – Ghost Box Music лейблінде альбом шығарған Джим Джупптың псевдонимі. Француз композиторы Клод Балиф осы тақырыпта сахналық музыка жазды. The Darkest of the Hillside Thickets тобының 2017 жылғы «The Dukes of Alhazred» альбомына «Erich Zann» атты трек енді. I Monster тобының 2017 жылғы «A Dollop of HP» альбомында Дэвид Йейтс оқыған «Эрих Заннның музыкасы» әңгімесін қоса алғанда, Лавкрафттың төрт қысқа әңгімесі суреттелген.

Ойындар

Yahtzee Croshaw H. P. Lovecraft-тың қысқа әңгімесіне негізделген The Life of Erich Zann атты шағын инди-ойынды The Escapist үшін "12 айда 12 ойын" видеолар сериясы аясында жасады.