Лаос музыкасы: классикалық және халықтық түрлері, Khene аспабы, Lam/Morlam өнері. Лаос мәдениетінің маңызды бөлігі, бамбуктан жасалған ұлттық аспап туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лаостың дәстүрлі музыкасы классикалық және халықтық түрлерге бөлінеді.
Traditional Lao music can be divided into classical and folk forms.
Кене
Хене – лаос музыкасымен ең байланысты аспап. Халық мақалында: "Егер адам үйдің іргесін тіреп салып, жабысқақ күріш жеп, Лам немесе Морлам музыкасын тыңдап, Хене ойнаса, ол лаос немесе лаос халқымен байланысты болуы мүмкін" делінген. Хенелер ерекше бамбук түрінен жасалады. Оның сыртқы түрі әр түрлі ұзындықтағы бамбук және қамыс құбырларынан тұратындықтан, андты еске түсіреді, олар бірге байланып, ойнаушы оларға үрлейді. Оны лаос музыкасындағыдай жеке орындауға болады, немесе қазіргі заманғы әндерге сүйемелдеу үшін басқа музыкалық аспаптармен бірге қолдануға болады.
The Khene is the instrument most identified with Laotian music. A national proverb says that "a person living under a stilted house, eating sticky rice, listening to any music related to Lam or Morlam, and playing the Khene is likely to be Lao or associated with Lao people." Khenes are made from a special kind of bamboo. It looks slightly Andean in appearance with its sets of bamboo and reed pipes of various lengths, which are strapped together, and then blown into by the player. It can be played solo as in traditional Lao music or in combination with other musical instruments to accompany modern songs.
Классикалық музыка
Лаостың классикалық оркестрін екі топқа бөлуге болады: Сеп Ньяи және Сеп Ной (немесе Махори). Сеп Ньяи Пифатқа ұқсас, ол салтанатты және ресми музыка болып табылады және құрамына кіреді: екі жиын гонг (хонг вонг), ксилофон (ранат), гобой (пей немесе салай), екі үлкен қазан барабан және екі жиын сыбызғы (тай тіліндегі чинг сияқты). Халық әндерін орындауға қабілетті Сеп Ной құрамында екі иілген струналы аспап бар: Со У және Со И, бұл аспаптар үнділіктерге де таныс. Бұл аспаптар сәйкесінше тайлық Сау У және Сау Дуангқа ұқсас. Олардың ұзын мойны немесе саусақ тақтасы және кішкентай резонаторлық қорабы бар; Со У-да бұл қорап бамбуктан, ал Со И-де кокостан жасалған. Екі аспаптың да екі сымы бар, және садақ осы екі сымның арасымен сырғады, олар бір-бірінен квинтаға дейін аяздалып, әрқашан бірге ойнатылады. Бұған қоса, бұл махори немесе Сеп Ной ансамблі (Сеп Ньяи тек соқпалы аспаптар мен гобойдан тұрады) бірнеше кхене аспаптарын қамтуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, ол Камбоджа мен Сиамның махори оркестрлерінен ерекшеленеді. Кейбір этномузыка зерттеушілері кхмер халқының ежелгі өнер музыкасы Лаоста ең жақсы сақталғанын айтады, сонымен қатар Үндістанның өзінде көбінесе жоғалып кеткен ең көне үнді музыкасымен байланысты халық музыкасының әртүрлі формаларын қамтиды. Олар Лаоста ежелгі индустар "аспандық шкала" деп атаған Гандхара граммасын табады деп мәлімдейді, ол темперленген гептатоникалық шкала немесе октаваны жеті тең бөлікке бөлу болып табылады. 1975 жылы коммунистер Лаосты басып алғаннан кейін Лаостан қашқан Лаос королінің бұрынғы сарайының музыканттарынан тұратын Лаос Корольдік оркестрі қазір АҚШ-тың Теннесси штатындағы Ноксвилл және Нэшвилл қалаларында тұрады.
The Lao classical orchestra can be divided into two categories, Sep Nyai and Sep Noi (or Mahori). The Sep Nyai is similar to Piphat, and is ceremonial and formal music and includes: two sets of gongs (khong vông), a xylophone (ranat), an oboe (pei or salai), two large kettle drums and two sets of cymbals (sing, similar to Thai ching). The Sep Noi, capable of playing popular tunes, includes two bowed string instruments, the So U and the So I, also known to the Indians. These instruments are similar to the Thai Saw u and Saw duang, respectively. They have a long neck or fingerboard and a small sound box; this sound box is made of bamboo in the So U and from a coconut in the So I. Both instruments have two strings, and the bow is slid between these two strings, which are tuned at a fifth apart and always played together. Furthermore, this mahori or sep noi ensemble (the sep nyai is strictly percussion and oboe) may include several khene. In this respect, it differs markedly from the mahori orchestras of Cambodia and Siam. Some ethnomusicologists believe the ancient art music of the Khmer people has been best preserved in Laos—along with diverse forms of folk music related to the oldest types of Indian music—music that has largely disappeared in India itself. They claim to find in Laos a scale the ancient Hindus called the "celestial scale," the Gandhara grama—which is a tempered heptatonic scale, or a division of the octave into seven equal parts. The Royal Lao Orchestra, consisting of musicians of the former court of the king of Laos, who fled Laos following the communist takeover in 1975, now reside in Knoxville and Nashville, Tennessee, United States.
Халықтық музыка
Лао халық музыкасы, лам деп аталады, және ол кхенемен сүйемелденетін импровизациялық ән өнері. Ол Лаос елінде де, Таиландта да, онда көптеген лао ұлтының өкілдері тұрады, кең таралған.
Lao folk music, known as Lam, is extemporaneous singing accompanied by the khene. It is popular both in Laos and Thailand, where there is a large ethnic Lao population.
Лао музыкасының Таиландтағы тарихы
1828 жылы Лаостың сиамдықтар тарапынан басып алынуы және лао халқының Сиамға (Орталық Таиландқа) таралуынан кейін лао музыкасы онда танымал болды. Ұлыбританияның өкілі сэр Джон Боуринг 1855 жылы Сиамның патшасының орынбасары (упараджа)мен болған кездесуін сипаттады, онда оның мейманы лао кхенесінде орындады; екі күннен кейін ол Боурингті лао бишілерімен және кхене музыкасымен қонақ етті. Төртінші патшалық дәуірінің жылнамасында патшаның орынбасары кхене тартуды ұнатқаны және «лао биін орындауға және лао комедиялық әндерін шеберлікпен орындауға қабілетті болғаны» айтылған. «Егер оның патшалық бейнесін көмесеңіз, әншінің нағыз лао екенін ойлар едіңіз» делінеді. 1865 жылы патшаның орынбасары қайтыс болғаннан кейін патша Монгкут лао музыкалық мәдениеті сиамдық жанрларды ығыстыруы мүмкін деген қорқынышын білдірді және осылайша лао музыкалық орындалуларына тыйым салды. Ол: «Қазіргі уақытта корольдікте еркектер де, әйелдер де лао кхенесін (мо лам) ойнап жүр. Лао кхенесі әрқашан шашты қырқу рәсімінде және дінге қабылдану кезінде ойналады. Біз лао ойын-сауықтарына басымдық бере алмаймыз. Тайлықтар лао кхенесін он жылдан астам уақыттан бері орындап келеді және ол кеңінен таралды. Лао кхенесі ойналатын жерде жаңбырдың азаятыны анық көрінеді». Соңғы жылдары лао халық музыкасы Александрия, L.O.G. және CELLS лао музыканттарының табысы арқылы Таиландқа еніп келеді. CELLS-тің екінші лао альбомы «Saew» 2007 жылы тайлық GMM / Grammy лейблі арқылы шығарылды және «Waan» және «Leuk Leuk» хиттері үшін Бангкоктағы радиодағы 20 үздік әнге кірді. «Waan» және «Leuk Leuk» әндерінің музыкалық видеолары тайлық музыкалық арналарда да өте танымал болды және CELLS альбомды насихаттау үшін Таиландқа бірнеше сәтті турнелер жасады.
Following the Siamese conquest of Laos in 1828 and the subsequent dispersion of the Lao population into Siam (Central Thailand), Lao music became fashionable there. Sir John Bowring, an envoy from Great Britain, described a meeting with the deputy king (ouparaja) of Siam in 1855 in which his host performed on the Lao khene; at a meeting two days later he entertained Bowring with Lao dancers and khene music. The Chronicles of the Fourth Reign said the deputy king enjoyed playing the khene and "could perform the Lao type of dance and could skillfully perform the Lao comedy singing. It is said that if one did not actually see his royal person, one would have thought the singer were a real Lao." Immediately after the deputy king's death in 1865, King Mongkut made known his fear that Lao musical culture would supplant Siamese genres and therefore banned Lao musical performances in a proclamation in which he complained that, "Both men and women now play Lao khene (mo lam) throughout the kingdom Lao khene is always played for the topknot cutting ceremony and for ordinations. We cannot give the priority to Lao entertainments. Thai have been performing Lao khene for more than ten years now and it has become very common. It is apparent that wherever there is an increase in the playing of Lao khene there is also less rain." In recent years Lao popular music has made inroads into Thailand through the success of contemporary Lao musicians Alexandria, L. O. G. and CELLS. CELLS second Lao album 'Saew' was released by Thai label GMM / Grammy in 2007 and received top 20 radio airplay in Bangkok for hit singles 'Waan' and 'Leuk Leuk'. Music videos for 'Waan' and 'Leuk Leuk' have also proved very popular on Thai music video channels and CELLS have made several well received tours of Thailand to promote the album.