Кіріспе

Құранды толық жатқа білген адам Хафиз (حافظ, pl. Хұффәз (ғ. ḥuffāẓ حُفَّاظ, f. ḥāfiẓa حافظة), сөзбе-сөз мағынасы "қорғаушы", контекстке байланысты, мұсылмандар Құранды толық жатқа білген адамды атау үшін қолданатын термин. Хафиза – әйелдерге арналған сөз. Хафизге қауым өте жоғары құрмет көрсетіп, "Хафиз саһб" (Мырза Хафиз), "Устад" (Ұстаз) және кейде "Шейх" (شَيْخ) деген лақаптар береді.

Маңыздылық

Хифз – Құранды жаттау. Мұсылмандар Құранды жаттап, оның үкімдерін орындаған адамға Алланың зор сыйлық және құрмет берілетініне сенеді. Абдулла ибн Амр (р.а.) риуаят еткендей, Алла Елшісі (с.а.у.) былай деген: «Оны жаттап алған кісі үшін бұл мағынаны білдіреді: «Оқы, және тұр, әлемде оқығандай әсем оқы. Шын мәнінде, сенің дәрежең соңғы оқыған аятыңа байланысты болады». (Жәмиғ ат-Тирмизи 2914)

Құранды жаттаған соң, хафиз немесе хафиза оны ұмытпауға күш салуы керек. Барлық жатталған аяттарды мінсіз еске түсіру үшін үздіксіз жаттығу қажет. Құранды жаттау мұсылмандар үшін бұрын да, қазір де маңызды. Жыл сайын мыңдаған студенттер Құранды жаттап, оны түсіндіріп, толық оқып бітіреді. Құран – діни немесе әдебиеттік саласында миллиондаған адам толығымен жаттап алған жалғыз кітап. Тек Пакистанның өзінде Вафак уль Мадарис бас хатшысы, ол Пакистандағы Диобанди бағытындағы көптеген діни медреселерге есеп беретін орталық кеңес, өздерінің медресе желісінде «1982 жылы емтихан енгізілгеннен кейін бір миллион бала Хафиз әл-Құран атанды» дейді, сонымен қатар әр жылы 78 000-нан астам (оның ішінде 14 000 қыз) жаттап бітіреді, бұл көрсеткіш Сауд Арабиясының жылдық көрсеткішімен (5 000) салыстырылады.

Мәдениеттік айырмашылықтар

Мұсылмандар үшін араб әліпбиін білмей, белгілі бір сураларды жаттауға тырысатындарға қатысты ғалымдар түрлі түсіндірмелер берген. Араб тілін латын әрпіне көшірудің пайдалылығы туралы әртүрлі пікірлер бар, себебі дұрыс емес айтылуы мүмкін, сондай-ақ классикалық араб тіліне жақын дауыссыз және дауысты дыбыстарды қамтитын жазу жүйелеріне немесе тиімді диакритикалық белгілерге басымдық беріледі. Сондай-ақ, Құран оқытушыларынан, тәжірибелі қарилерден (құран оқушылар) немесе CD, кассета сияқты дыбысты жазу технологиясы бар құрылғылардан оқуға кеңес беріледі. Құранды жаттау мәселесі мұсылман елдерінде әрдайым қиын және маңызды болып келген. Иранда Мәдени революция Жоғарғы Кеңесінің 573-ші қаулысына сәйкес, жыл сайын Құранды сақтау деңгейін бағалау үшін арнайы емтихан өткізіледі, ол белгілі бір критерийлерге сәйкес жүзеге асырылады. Бұл бағалауды Исламды насихаттау ұйымының құрамындағы Dar al Qur'an al Karim жүргізеді. Аталған Жарлықтың 5-бабына сәйкес, Құранды жаттау бойынша мамандандырылған біліктілік алғандар Мәдени революция жөніндегі Жоғарғы Кеңестің 547-ші отырысының бекітуімен бірден беске дейінгі академиялық дәрежелерге ие болуға құқылы. Осылайша, Құранның 1-ден 5-ке дейінгі біліктілік дәрежелері сәйкесінше докторантура, магистратура, бакалавриат, колледж және диплом дәрежелерімен теңестіріледі.