Кіріспе

Құстар отбасысы Scolopacidae – жағалау құстары немесе су құстарының ірі отбасысы, оның құрамына көбінесе құмқұйрықтар, сондай-ақ жағалтайлар, қызылқұйрықтар және суырлар кіреді. Бұл түрлердің көпшілігі лай немесе топырақтан жиналған ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Мүсіктерінің әртүрлі ұзындығы түрлерге бір мекенде, әсіресе жағалауда, азық үшін тікелей бәсекелеспей тамақтануға мүмкіндік береді. Құмқұйрықтардың денесі мен аяқтары ұзын, қанаттары тар. Көптеген түрлердің мүсігі тар, бірақ пішіні мен ұзындығы әртүрлі. Олардың ұзындығы шамамен кішкентайдан орташаға дейін болады. Мүсіктері сезімтал, құстар жем іздегенде лай мен құмды сезінуге мүмкіндік береді. Көбінесе түсі қара, сұр немесе жолақты болады, бірақ көбелек шағылысу кезеңінде кейбір түрлері жарқын түстерге ие болады. Көптеген түрлер ашық жерлерде ұя салады және аумақтарын әуедегі демонстрациялар арқылы қорғайды. Ұясы жердегі қарапайым ойыс, құс әдетте үш-төрт жұмыртқа салады. Көптеген түрлердің балалары ерте жетіледі. Отбасы құрамында 98 қазіргі кезде тіршілік ететін немесе жақында жойылған түрлер 15 туысқа бөлінген. Толығырақ ақпарат алу үшін "Құмқұйрықтар тізімі" мақаласын қараңыз. Scolopacidae отбасының туыс деңгейіндегі кладограммасы 2022 жылы жарияланған Дэвид Черный мен Росси Натале жүргізген зерттеуге негізделген.

Сипаттама

Құмқұмыралардың мөлшері мен сыртқы түрі әртүрлі, дене пішіндерінің кең диапазоны экологиялық нишалардың әртүрлілігін көрсетеді. Құмқұмыралардың ұзындығы ең кішкентай құмқұмыршадан бастап шамамен және арасында, ал Солтүстік-Шығыс қиыршығынан бастап шамамен дейін, ал Еуразиялық қиыршығынан бастап шамамен дейін жетеді. Түрлер ішінде жыныстық диморфизмнің үлгілерінде айтарлықтай айырмашылықтар бар. Құмқұмыралардың кейбір түрлерінде, мысалы, қабылан құстарда және бірнеше құмқұмыраларда еркектер аналықтардан ірі, бірақ түйіндерде, қиыршықтарда, фалароптарда және құдайларда аналықтар еркектерден үлкен. Шнайптарда, шыршаларда және тригинге құмқұмыраларында екі жыныс та шамамен бірдей мөлшерде болады. Басқа ірі су құстары тұқымдастығымен салыстырғанда (Charadriidae), олар көзі кішкентай, басы жіңішке және ұзын, жұқа мүсікке ие. Кейбіреулерінің аяқтары өте ұзын, ал көптеген түрлердің үш саусағы алға қарай бағытталған, ал артқы саусағы кішкентай (бірақ сандерлингте артқы саусақ жоқ). Барлық құстар сияқты, құмқұмыралардың мүсіктері бас сүйегінің қимыл-қозғалысына қабілетті, яғни бас сүйегінің сүйектерін қозғалта алады (төменгі жақ сүйегінің әдеттегі қозғалысынан басқа) және бүкіл мүсікті ашпай, жоғарғы жақ сүйегін ие алады, бұл әрекет ринхокинез деп аталады. Бұл зондтау кезінде мүсікті аз күшпен жартылай ашуға және субстраттағы жемді манипуляциялауды жақсартуға көмектеседі деп болжанады. Ринхокинезді суда жем іздейтін құмқұмыралар да жемді ұстау және манипуляциялау үшін пайдаланады.

Таралу, тіршілік ету ортасы және қозғалысы

Құмқұмшаңдардың таралған ареалы кең, Антарктида және ең құрғақ шөлдерден басқа жердің барлық құрлықтарында кездеседі. Олардың көпшілігі Солтүстік жарты шардың орташа және жоғары ендіктерінде көбейеді, тіпті әлемдегі ең солтүстікке қарай көбейтін құстардың ішінде олар ең көп кездеседі. Тропиктік аймақтарда көбейтін түрлердің саны аз, олардың он түрі – шнайдер мен тоқылдақтар, ал қалғандары – француз Полинезиясында көбейетін ерекше Туамоту құмқұмыры (бірақ Тынық мұхитында адам пайда болғанға дейін Полинезия құмқұмырының бірнеше туысқан түрлері болған). Егер тек бір ата-ана ғана жұмыртқаларды жатырса, ол түнде жұмыртқалардың үстінде тұрады, ал күннің ең ыстық уақытында қысқа уақытқа тамақтанады. Балапандар шамамен үш аптадан кейін жұмыртқадан шығып, туғаннан кейін бірнеше сағаттың ішінде жүріп, жем іздей бастайды. Балапандарды бір ата-ана немесе екеуі де бағып-қағуға болады.