Солтүстік-Батыс Египеттегі Қақпа (Halfaya)

Кіріспе

Солтүстік-батыстағы тау өткелі Хафья өткелі (ممر حلفيا) – Солтүстік-батыстағы Египетте, Ливия шекарасынан шығысқа қарай 11,5 шақырым және оңтүстікке қарай 7,5 шақырым жерде орналасқан. 600 фут (183 м) биіктігіндегі тар жар шекарадан аз қашықтықта оңтүстікке, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай созылады. Ол Салумның кішкентай порты қалашығының шығыс жағын қоршап, солтүстікке қарай шығысқа қараған теңіз жартасы ретінде жалғасады. Шығыс жағы батыс жағынан төмен, ал шығыс беткейлері тік. Өткенің ортасы жағалаудың ең жақын нүктесінен 3 шақырым қашықтықта. Бұл шығыс-батыс бағытындағы құрлық жолы үшін желдің кішкентай өткелі болып табылады. Бұл жол екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Салум өткелі кеңейтілгенге дейін Жерорта теңізінің оңтүстік жағалау жолы үшін маңызды болды. 1941 жылдың 15 маусымынан бастап одақтас күштердің әскери қызметкерлері арасында ол "Тозақ өткелі" (Hellfire Pass) деп аталды. Жар "Акабах эль Кебир" ("Ұлы көтеріліс") деп белгілі. Эль Эдриси үшін ол ʿАкаба ас Саллум ("басқаша көтеріліс") деп белгілі болған, содан кейін шығанақтың/бухтаның және Салум қаласының қазіргі атауы пайда болды. Ежелгі Римде ол Катабатмус Магнус деп аталды, империясының гүлденген кезінде ол Египетті Мармарикадан бөліп тұрды. Кейбір эллиндік географияда бұл тау қатары Африка мен Азияны бөліп тұратын шекара ретінде қарастырылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста жарлықтан жоғары қарай салынған инженерлік жол қиратылған еді және асудың стратегиялық маңызы өте зор болды. Ливияға батысқа қарай енудің жалғыз жолдары – асуға шабуыл жасау немесе оны оңтүстік жағынан айналып өту болатын. 1941 жылдың 7 ақпанында «Компас» операциясы кезінде итальяндық 10-армия жеңілгеннен кейін, итальяндықтар неміс бөлімшелерімен (Эрвин Роммель басқаратын Африка корпусы) күшейтілді, ал британдық күштер Ливиядан шығарылып, Тобрук қаласындағы қоршауда қалған гарнизонды қалдырды. 1941 жылдың 14 сәуірінде Роммельдің негізгі күші Солумға жетіп, Хафайя асуын басып алды. Одақтастар асуды қайта басып алып, Тобрукты босатуға тырысты. Бірінші әрекет 15 мамырда «Бревити» операциясы болды. Роммель қарсы шабуыл жасады; британдықтар шегінді, ал 27 мамырда немістер Хафайя асуын қайта басып алды. Осы уақытта майор Эдвард Томас өзінің Әскери айқасын алды. Жабдықтардың жетіспеуі немістерді алға жылжуды тоқтатуға мәжбүр етті, сондықтан олар Хафайядағы позицияларын 88 мм-лік зеңбіректермен нығайтып, бекітті. Бұл, одақтас күштерге қарсы осьтік күштердің позицияларының тірегі болды. 15 маусымда «Баттлэйкс» операциясы басталды. Неміс бронетехникасы британдық танктерді (11-ші гусарлар) жасырын 88 мм-лік зеңбіректерге тартып, алғашқы шабуыл бірнеше минут ішінде тоқтатылды (12 танкіден 11-і жойылды), соның салдарынан асу «Тозақ асуы» деген лақап атқа ие болды. Неміс командирі майор Вильгельм Бах, Хафайя асуын қорғаудағы өзінің іс-әрекеттері үшін «Pastor des Fegefeuers» (бейбіт уақытта лютерандық пастор болғандығына және «Тозақ асуы» ағылшынша лақап атына сілтеме) деген лақап атқа ие болды. Ірі итальяндық контингенттің командирі, генерал Феделе де Джорджис, 55-ші жаяу әскер дивизиясының бас офицері Савона, қорғанысқа қатысқандығы үшін немістердің ең жоғары наградасы – рыцарь кресімен марапатталды. Британдық танк командирі радио арқылы соңғы рет: «Олар менің танктерімді жарып жіберіп жатыр» деп хабарлады. Үшінші әрекет, «Крусейдер» операциясы 18 қарашада Сиди Омарға шабуыл жасап, оңтүстік жағынан Роммельді айналып өту және Тобрукты босату мақсатымен басталды. Бұл мақсатқа 29 қарашада қол жеткізілді. Роммель, қазір қысымға ұшырап, 7 желтоқсанда Эль-Агейлаға шегінді. Солум, Бардия және асудағы осьтік гарнизондар одақтастар үшін уақытша қиындық тудырды. 1942 жылдың 2 қаңтарында Бардия түскеннен кейін оқшауланған, одақтас күштерінің қоршауында, азық-түлікпен қамтамасыз етілмей, әуеден және теңізден бомбалауға ұшыраған Бах пен де Джорджис, 1942 жылдың 17 қаңтарында Оңтүстік Африканың 2-ші жаяу әскер дивизиясына 55-ші Савонадан 4200 итальяндық және 2100 неміс әскерилерінен тұратын Хафайя гарнизонын тапсырды. Асуда британдық 7-ші бронетанктік дивизияның сол кездегі командирі генерал-майор «Джок» Кэмпбелл (VC) қаза тапты. 1942 жылдың 26 ақпанында, командалық міндетін атқарғаннан кейін бір ай өткен соң, оның штабтық машинасы жаңадан салынған сазды бетке аударылып, сол жерде қаза болды.

In World War II, the engineered route up the escarpment had been destroyed and the pass had great strategic importance. The only ways westwards into Libya were to assault the pass or to out flank it to the south. After the defeat of the Italian Tenth Army on 7 February 1941 during Operation Compass, the Italians were reinforced by German units (Afrika Korps under Erwin Rommel) and the British forces were forced out of Libya, leaving besieged garrison at Tobruk. On 14 April 1941, Rommel's main force reached Sollum and occupied the Halfaya Pass. Allied attempts to recapture the pass and relieve Tobruk followed. The first attempt, on 15 May, was Operation Brevity. Rommel counter attacked; the British withdrew and by 27 May the Germans had recaptured Halfaya Pass, a passage of time in which Major Edward Thomas earned his Military Cross. Supply shortages obliged the Germans to curtail their advance, so they dug in and fortified their positions at Halfaya with 88 mm guns. This was the anchor for the Axis positions, which opposed the Allied forces during the next allied attack. This was Operation Battleaxe on 15 June. German armour was deployed to draw the British tanks (11th Hussars) onto the concealed 88mm guns and the first wave was cut down in a few minutes (11 out of 12 tanks were destroyed), earning the pass the nickname "Hellfire Pass". The German commander, Major Wilhelm Bach, in his conduct of the Axis defence of Halfaya Pass earned himself the nickname German: Pastor des Fegefeuers (an allusion to his peacetime occupation as a Lutheran minister and the English nickname Hellfire Pass). The commander of the larger Italian contingent, General Fedele de Giorgis, General Officer Commanding 55th Infantry Division Savona, was awarded the highest German decoration, the Knight's Cross for the defense he conducted. A British tank commander was last heard on the radio reporting, "They are tearing my tanks apart." The third attempt, Operation Crusader opened on 18 November, with an attack on Sidi Omar to the west of the pass and an attempt to outflank Rommel to the south and relieve Tobruk. This was achieved on 29 November. Rommel, now under pressure, on 7 December withdrew to El Agheila. Axis garrisons at Sollum, Bardia as well as the Pass were left behind, a temporary thorn in the Allies side. Isolated after the fall of Bardia on 2 January 1942, besieged by Commonwealth forces, cut off from supplies, and bombarded from the air and the sea, Bach and de Giorgis finally surrendered the Halfaya garrison of 4,200 Italians of the 55th Savona and 2,100 Germans, to the South African 2nd Infantry Division on 17 January 1942. The pass was scene of the accidental death of Major General 'Jock' Campbell (VC), then commander of the British 7th Armoured Division. On 26 February 1942, a month after assuming command, his staff car overturned on the newly laid clay surface, killing him outright.

Халықтық мәдениетте

Снайпер Элит III ойынының сюжетінде өткел және оған байланысты шайқастар маңызды рөл атқарады. Осы өткел Battlefield V картасы, Хамадаға шабыттандырды.