Кеменің мүйізіндегі әшекей – фигура бас. 16-20 ғасырларда кең таралған, кеменің атын/мақсатын көрсететін ағаштан жасалған мүсін. Көне дәуірде де болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеме бауындағы әшекей
Decoration at prow of ship
Фигура бас – кеме бауында орналасқан, әдетте кеме атауымен немесе оның мақсатымен байланысты ағаштан жасалған ою-өрнек. Олар 16-дан 20-ғасырға дейін кеңінен таралған, ал қазіргі кемелердегі таңбалар осыған ұқсас қызмет атқарады.
A figurehead is a carved wooden decoration found at the bow of ships, generally of a design related to the name or role of a ship. They were predominant between the 16th and 20th centuries, and modern ships' badges fulfil a similar role.
Тарих
Көне кемелерде жиі кеме басында әр түрлі әшекейлер болған (мысалы, грек және финикиялық галереялардың басына боялған көздер, римдіктердің өз құдайларының мүсіндерін галереяларының басына орнатуы, және шамамен б.з. 800–1100 жылдар аралығындағы викинг кемелері), бірақ бұл практика 16 ғасырдың галеондарымен қана кеңінен таралды, себебі кемеде нақты бастиек болмағанша, фигуралы бас орнатылмаған. Викинг кемелеріндегі қауіпті тісті және жәндік көзді фигуралар зұлым рухтарды қорғау үшін жасалған апотропалық сиқырдың бір түрі саналды. Мысырлықтар кеме басына қасиетті құстардың мүсіндерін, ал финикиялықтар жылдамдықты бейнелейтін аттарды қойған. Ежелгі гректер шошқа басын өткір көруді және қатыгездікті бейнелеу үшін пайдаланса, римдік қайықтарда көбінесе соғыстағы батырлықты көрсететін жүзбасының мүсіні болған. Солтүстік Еуропада жыландар, бұқалар, дельфиндер және айдаһарлар кездесетін, ал 13 ғасырда аққу сұлулық пен икемділікті білдірген. Германияда, Бельгияда және Нидерландыда кейде «Кабутерманнекес» (күлкілер, кішкентай адамдар, әулиелер) деп аталатын рухтардың кеме басында мекендейтініне сенген. Бұл рух кемені аурулардан, тастардан, дауылдардан және қауіпті желдерден сақтаған. Кеме батса, кабутерманнекелер теңізшілердің рухтарын өлілер еліне жетелеген. Голланд теңізшілері кабутерманнекесіз бату теңізшінің жанын мәңгілікке теңізге тозақтыққа айдайды деп сенген. Осындай сенім ерте Скандинавияда да болған. Колониалдық Бирмада, Конбаунг әулеті тұсында, патшалық сарайдың әртүрлі мүшелеріне тиесілі бірнеше патшалық баржаларды ажырату үшін фигуралар қолданылған; әр баржаның алдында нақты мифтік фигура болған. 17-18 ғасырларда фигуралардың ою-өрнектері әртүрлі болды: әулиелердің бейнелері, британдық кемелерде танымал болған бір мүйіз немесе арыстан сияқты патриоттық белгілер. Егер кеме патша немесе теңіз сардарының есімімен аталса, оның басы мен кеудесі бейнеленген. Кеме артқы жағындағы әшекейлер сияқты, фигураның мақсаты көбінесе сауатсыз қоғамда кеме атауын көрсету (кейде өте күрделі жолмен) болған; және әрқашан, әскери кемелерде, иесінің байлығы мен күшін көрсету. Барокко дәуірінің шарықталу кезеңінде кейбір кемелерде бірнеше тон салмағы бар алып фигуралар болған, тіпті кейде бастиектердің екі жағында да орнатылған. Кеме корпусының ең алдыңғы бөлігіне орнатылған үлкен ағаштан жасалған фигура кеменің теңізде жүзу қабілетіне кері әсер еткен. Осы және шығын мәселесі 18 ғасырда фигуралардың айтарлықтай кішіреюіне әкелді, ал кейбір жағдайларда 1800 жылы олар мүлдем алынып тасталды. Наполеон соғыстарынан кейін олар қайтадан пайда болды, бірақ бұрынғыдай толық пішінде емес, көбінесе белден жоғары бюст түрінде болды. 1850 және 1860 жылдардағы клиперлік кемелерде әдетте толық фигуралар болған, бірақ олар салыстырмалы түрде кішкентай және жеңіл болған. Олардың соңғы кеңінен қолданылған кезеңінде фигуралардың ұзындығы шамамен 9 футтан (3 метрге) дейін болды.
Although earlier ships had often had some form of bow ornamentation (e. g. the eyes painted on the bows of Greek and Phoenician galleys, the Roman practice of putting carvings of their deities on the bows of their galleys, and the Viking ships of ca. A. D. 800–1100), the general practice was introduced with the galleons of the 16th century, as the figurehead as such could not come to be until ships had an actual stemhead structure on which to place it. The menacing appearance of toothy and bug eyed figureheads on Viking ships were considered a form of apotropaic magic, serving the function of warding off evil spirits. The Egyptians placed figures of holy birds on the prow while the Phoenicians used horses representing speed. The Ancient Greeks used boars' heads to symbolise acute vision and ferocity while Roman boats often mounted a carving of a centurion representing valour in battle. In northern Europe, serpents, bulls, dolphins and dragons were customary and by the 13th century, the swan was used representing grace and mobility. In Germany, Belgium and the Netherlands, it was once believed that spirits/faeries called Kaboutermannekes (gnomes, little men, faeries) dwelt in the figureheads. The spirit guarded the ship from sickness, rocks, storms, and dangerous winds. If the ship sank, the Kaboutermannekes guided the sailors' souls to the Land of the Dead. To sink without a Kaboutermanneke condemned the sailor's soul to haunt the sea forever, so Dutch sailors believed. A similar belief was found in early Scandinavia. In pre colonial Burma, during the Konbaung dynasty, figureheads were used to distinguish several types of royal barges allocated to different members of the royal court; each barge had a specific mythical figurehead at the front. During the period from the 17th to the 18th centuries the carved subjects of figureheads varied from representations of saints to patriotic emblems such as the unicorns or lions popular on British ships. When the ship was named after a royal or naval personage the head and bust of the individual might be shown. As with the stern ornamentation, the purpose of the figurehead was often to indicate the name of the ship in a non literate society (albeit in a sometimes very convoluted manner); and always, in the case of naval ships, to demonstrate the wealth and might of the owner. At the height of the Baroque period, some ships boasted gigantic figureheads, weighing several tons and sometimes twinned on both sides of the bowsprit. A large figurehead, being carved from massive wood and perched on the very foremost tip of the hull, adversely affected the sailing qualities of the ship. This, and cost considerations, led to figureheads being made dramatically smaller during the 18th century, and in some cases they were abolished altogether around 1800. After the Napoleonic wars they made something of a comeback, but were then often in the form of a small waist up bust rather than the oversized full figures previously used. The clipper ships of the 1850s and 1860s customarily had full figureheads, but these were relatively small and light. During their final stage of common usage figureheads ranged in length from about to 9 feet (3 m).
Пайдаланудың төмендеуі
[[Файл:Warrior figure de proue.JPG|thumb| HMS Rodney және оның бауырларынан басқа, HMS Warrior және оның әпкесі – британдық соғыс кемелерінің мұндай безендірілген соңғы мысалдары болды. Корольдік теңіз күштерінің кіші кемелері оларды тасымалдауды жалғастырды. Соңғы мысал, мүмкін, 1903 жылы суға түскен шлюп болған. Оның әпкесі 1923 жылы бұзылғанға дейін фигурасы бар соңғы кеме болды. Ертедегі бу кемелерінің бауларында кейде алтынмен жалатылған өрнектер мен елтаңбалар болған. Бұл практика Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды. 1910 жылы құрылған неміс лайнері бастапқыда жер шарында тұрған бүркіттің (Императорлық Германияның символы) үлкен қоладан жасалған фигурасын тасыды. Фигурасының арқасында кемеге бірнеше метр ұзындық қосылды, сол кезде Imperator әлемдегі ең ұзын кеме болды. Әскери кемелерде кеме таңбаларын орнату әлі де кең таралған, олар кеме атауымен немесе оның мақсатымен байланысты ерекше суреттері бар үлкен тақташалар болып табылады. Мысалы, Ұлыбритания қалаларының атын алған Корольдік теңіз күштерінің 42-ші типтегі эсминецтері өздерінің атымен аталған қаланың елтаңбасын бейнелейтін таңбаларды тасыды. Шағын кемелерде оның орнына билет бас қолданылуы мүмкін. Бұл көбінесе жапырақтардан жасалған, бейнесі жоқ, кішкентай ою-өрнек болды.
[[File:Warrior figure de proue. JPG|thumb|The figurehead of Other than HMS Rodney, HMS Warrior and her sister ship were the last British battleships to carry the feature. Smaller ships of the Royal Navy continued to carry them. The last example may well have been the sloop launched in 1903. Her sister ship was the last to sport a figurehead till her breaking up in 1923. Early steamships sometimes had gilt scroll work and coats of arms at their |bows. This practice lasted up until about World War I. The 1910 German liner originally sported a large bronze figurehead of an eagle (the Imperial German symbol) standing on a globe. The few extra feet of length added by the figurehead made Imperator the longest ship in the world at the time of her launch. It is still common practise for warships to carry ships' badges, large plaques mounted on the superstructure with a unique design relating to the ship's name or role. For example, Type 42 destroyers of the Royal Navy, which are named after British cities, carry badges depicting the coat of arms of their namesake. On smaller vessels, a billethead might be substituted. This was a smaller, nonfigural carving, most often a curl of foliage.