Кіріспе
Неміс-американдық саяси философ (1899–1973)
Лео Штраус (20 қыркүйек 1899 – 18 қазан 1973) – 20 ғасырлық неміс-американдық саяси философия ғалымы. Германияда еврей отбасында дүниеге келген Штраус кейін Германиядан АҚШ-қа эмиграциялады. Ол өмірінің көп бөлігін Чикаго университетінде саяси ғылымдар профессоры болып қызмет етті, онда бірнеше буын студенттерге дәріс берді және он бес кітап жариялады. Эрнст Кассирдің неокантиандық мектебінде тәрбиеленген және Эдмунд Гуссерл мен Мартин Хайдеггердің еңбектерін зерттеген Штраус Спиноза мен Гоббс туралы кітаптар, ал Маймонид пен Әл-Фараби туралы мақалалар жазды. 1930 жылдардың соңында оның зерттеулері Платон мен Аристотельдің мәтіндеріне, олардың орта ғасырлық ислам және еврей философиясы арқылы интерпретациясына, сондай-ақ осы идеяларды заманауи саяси теорияға қолдануға бағытталды.
Ерте өмір және білім
Штраус 1899 жылдың 20 қыркүйегінде Гессен-Нассау провинциясындағы Кирххайн шағын қаласында, Пруссия Корольдігінің (Германия империясының бір бөлігі) құрамында, Хьюго Штраус пен Дженни Штраус (құрметті Дэвид) отбасында дүниеге келді. Аллан Блумның 1974 жылғы «Саяси теория» журналындағы некрологында Штраус «ортодоксал еврей болып тәрбиеленген», бірақ отбасы ортодоксал діни тәжірибені толыққанды қабылдамаған сияқты. Штраус өзі «консервативті, тіпті ортодоксал еврей үйінен» шыққандығын, бірақ еврей діні туралы тек қана рәсімдік заңдарды қатаң сақтаудан басқа ештеңе білмейтінін айтқан. Оның әкесі мен ағасы әкесі Мейерден (1835–1919) мұра еткен шаруашылық және мал шаруашылығымен айналысты, ол жергілікті еврей қауымының белгілі бір мүшесі болған. Кирххайн халық мектебі мен протестанттық ректорат мектебін бітіргеннен кейін Лео Штраус 1912 жылы Марбургтегі Филиппин гимназиясына (Марбург университетімен байланысты) оқуға түсті (одан Иоганнес Алтузиус пен Карл Йоахим Фридрих те бітірген). Ол Марбург канторы Штрауспен (туыс емес) бірге тұрды, оның үйі неокантиан философ Герман Коэннің ізбасарларының бас қосу орыны болды. Штраус 1917 жылдың 5 шілдесінен 1918 жылдың желтоқсанына дейін Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс армиясында қызмет етті. Кейін Штраус Гамбург университетіне түсіп, 1921 жылы докторлық диссертациясын қорғады; оның диссертациясы «Ф.Х. Якобидің философиялық іліміндегі білім мәселесі» (Das Erkenntnisproblem in der philosophischen Lehre Fr. H. Jacobis) тақырыбында болды, оны Эрнст Кассир жетекшілік етті. Ол сондай-ақ Фрайбург және Марбург университеттерінде Эдмунд Гуссерл мен Мартин Хайдеггер оқыған курстарға қатысты. Штраус еврей студенттік қауымға қосылып, неміс сионисттік қозғалысында жұмыс істеді, ол оны Норберт Элиас, Лео Лёвенталь, Ханна Арендт және Вальтер Бенджамин сияқты түрлі неміс еврей зиялыларымен таныстырды. Бенджамин Штраустың және оның еңбектерінің өмір бойына жанкүйері болды. Штраустың ең жақын досы Якоб Кляйн болды, бірақ ол Герхард Крюгермен, Карл Лёвитпен, Юлиус Гуттманмен, Ханс Георг Гадамермен және Франц Розенцвейгпен (Штраус өзінің алғашқы кітабын оған арнады), сондай-ақ Гершом Школеммен, Александр Альтманмен және араб тілі маманы Пауль Краусспен (Штраус пен оның әйелі кейіннен Пауль мен Беттина Краустың баласын асырап алды, өйткені ата-анасы екеуі де Таяу Шығыста қайтыс болды) зияткерлік байланыста болды. Осы достарының бірнешеуімен Штраус өмірінің соңына дейін қарқынды хат алмасып тұрды, олардың көптеген хаттары «Жинағы» (Gesammelte Schriften) жинағында жарияланды, кейбіреулері неміс тілінен аудармада. Штраус Карл Шмиттпен де пікір алмасып тұрды. Алайда Штраус Германиядан кеткеннен кейін Шмитт оның хаттарына жауап бермегендіктен, ол бұл пікір алмасуды тоқтатты.
Мансап
1932 жылы Рокфеллер стипендиясын алғаннан кейін Штраус Берлиндегі еврей зерттеулері жоғары институтындағы қызметін тастап, Парижге кетті. Ол Германияға жиырма жыл өткен соң, тек бірнеше күнге ғана оралды. Парижде ол Германияда бұрын танысқан, кішкентай баласы бар жесір әйел Мари (Мириам) Бернсонға үйленді. Ол әйелінің ұлы Томасты, содан кейін қарындасы Джени Стросс Клейді (кейін Вирджиния университетінің классика профессоры) асырап алды; оның және Мириамның биологиялық балалары болмады. Ол қайтыс болған кезде Томас, Джени Стросс Клей және үш немересі осы дүниеде қалды. Штраус Александр Кожевпен өмір бойы дос болып, Реймонд Аронмен және Этьен Гильсонмен жақсы қарым-қатынаста болды. Нацистер билікке келген соң, ол туған еліне қайта оралмауды жөн көрді. Штраус Англияда баспана тауып, 1935 жылы Гонвилл және Каюс колледжімен байланысы бар, қайын атасы Дэвид Даубенің көмегімен Кембридж университетінде уақытша жұмысқа орналасты. Англияда ол Р. Х. Тоунимен жақын дос болды, ал Исайя Берлинмен қарым-қатынасы одан да нашар болды. Англияда тұрақты жұмыс таба алмаған Штраус 1937 жылы Харольд Ласкидің қолдауымен Америка Құрама Штаттарына көшіп барды, ол оған ұсыныстар жасап, қысқа мерзімді лекциялауға мүмкіндік берді. Колумбия университетінің тарих факультетінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істегеннен кейін, Штраус 1938-1948 жылдары саяси ғылымдар факультетінде жұмыс істеді және қосымша жұмыстар атқарды. 1939 жылы ол қысқа мерзімге Гамильтон колледжінде қонақ профессор болып қызмет етті. 1944 жылы ол АҚШ азаматы болды, ал 1949 жылы Чикаго университетінде саяси ғылым профессоры болды және 1969 жылы кеткенге дейін Роберт Мейнард Хатчинс есімді Ардақты профессорлық қызметін атқарды. 1953 жылы Штраус "reductio ad Hitlerum" деген сөз тіркесін ойлап тапты, бұл "reductio ad absurdum" ойыны, яғни бір дәлелді Гитлердің дәлелімен салыстыру немесе "нацистік картаны ойнау" көбінесе маңызсыз қателік болып табылады. 1954 жылы ол Гейдельбергте Карл Лёвит пен Ханс Георг Гадамермен кездесіп, Сократ туралы қоғамдық лекция оқыды. 1965 жылы ол Гамбургте уақытша лекция оқуға шақырылды (бірақ денсаулығына байланысты бас тартты) және Гамбург университетінен құрметті докторлық дәреже алды, сондай-ақ Германия өкілі арқылы Bundesverdienstkreuz (Германияның Еңбегі үшін ордені) алды. 1969 жылы Штраус Калифорниядағы Клермонт МакКенна колледжіне (бұрынғы Клермонт ерлер колледжі) бір жылға, содан кейін 1970 жылы Аннаполистегі Сент-Джон колледжіне көшіп барды, онда ол пневмониядан қайтыс болғанға дейін Скотт Бьюкененнің есімді көрнекті ғылымгері болды. Ол 1985 жылы қайтыс болған әйелі Мириам Бернсон Штрауспен бірге Аннаполис еврей зиратында жерленді. Отбасы мен достарының өтініші бойынша жерлеу рәсімінде 114-ші псалм оқылды.
Ойлау
Штраустың ой-пікірін екі негізгі тақырыппен сипаттауға болады: қазіргі заманның сынағы және классикалық саяси философияны қалпына келтіру. Ол, Ағарту дәуірінен басталган заманауилық, батыс өркениетінің дәстүрінен радикалды үзіліс болды және ол нигилизм, салыстырмалылық, тарихилық және ғылымшылдық дағдарысқа әкелді деп мәлімдеді. Ол қазіргі заманғы саяси және әлеуметтік ғылымдар эмпирикалық байқаулар мен рационалды талдауларға негізделгендіктен, адам табиғаты, мораль және әділдік туралы маңызды сұрақтарды ұға алмады және олар адамды манипуляция мен есептеудің қарапайым нысанына дейін төмендетті деп санайды. Ол сондай-ақ қазіргі либерализмді, оны заманауилықтың өнімі деп есептейді, оның моральдық және рухани негіздерінің болмауы және дін, дәстүр және табиғи заңның билігін әлсіретуге бейімділігі үшін сынға алды. Қазіргі заманның дағдарысын жеңу үшін Штраус ежелгі гректер мен ортағасырлық ойшылдардың классикалық саяси философиясына оралуды ұсынды, олардың адам табиғаты мен қоғам туралы терең және толық түсінігі болды деп сенді. Ол классикалық мәтіндерді мұқият және құрметпен оқуды жақтады, олардың авторлары эзотерикалық стильде жазғанын, оны "жазу өнері" деп атады және оны өз еңбектерінде қолданды. Ол классикалық авторлар өздерінің нағыз ілімдерін қудалаудан сақтау үшін және оларды ұға алатын саналы адамдарды тәрбиелеу үшін ғасырлар бойы бір-бірімен диалогқа түсті деп мәлімдеді. Штраус осы диалогты "үлкен әңгіме" деп атады және оқырмандары оған қосылуға шақырды, Аристотельдің сөзімен айтқанда, ол "саяси жануар" диалогы. Алайда, ол саясат пен философияның мақсаттары өзара келіспейтін және бірін-біріне келтірілмейтін екенін де айтты. Штраус "ғалымдарды" "үлкен ойшылдардан" ажыратып, өзін ғалым ретінде таныстырады. Ол көптеген өзін философ деп атайтындардың іс жүзінде сақтық пен әдістемелікпен ерекшеленетін ғалымдар екенін жазды. Ал, ұлы ойшылдар үлкен мәселелерді батыл және шығармашылықпен шешеді. Ғалымдар осы мәселелерді тек ұлы ойшылдардың айырмашылықтары туралы ой жүгірту арқылы ғана жанама түрде шешеді. "Табиғи құқық және тарих" еңбегінде Штраус Макс Вебердің эпистемологиясын сынап, Мартин Хайдеггердің (аты аталмаған) салыстырмалылығын қысқаша қарастырады және Томас Гоббс пен Джон Локк ойларын талдау арқылы табиғи құқықтардың эволюциясы туралы талқылаумен жалғасады. Ол Жан Жак Руссо мен Эдмунд Беркті сынға алып, қорытынды жасайды. Кітаптың негізгі бөлігі Платон, Аристотель және Цицероннан алынған үзінділерді қамтиды. Оның философиясының көп бөлігі Хайдеггердің еңбектеріне реакция болып табылады. Штраус, шын мәнінде, қазіргі заманғы саяси теорияны толыққанды тұжырымдамас бұрын Хайдеггердің ой-пікірін түсіну және оған қарсы тұру қажет деп жазды, бұл саяси ойдың онтология және метафизика тарихы мәселелерімен айналысуы керек дегенді білдіреді. Штраус Фридрих Ницшені тарихилық идеяны дұрыс түсінген алғашқы философ деп жазды, бұл идея Гегельдік тарих философиясының жалпы қабылдауына негізделген. Штраустың пікірінше, Хайдеггер Ницшені тазартып, саясаттастырды, ал Ницше "біздің өзіміздің принциптеріміз, прогреске сенімділік қоса алғанда, бұрынғы барлық принциптер (мәндіктер) сияқты сенімсіз және жат болып көрінеді" және "шығудың жалғыз жолы - өлімге әкелетін шындықтың орнына өмір беретін алдауды ерікті түрде таңдау, миф жасау" деп сенді. Хайдеггер Ницшенің трагикалық нигилизмі өзінің Батыс болмысының кемшілік тұжырымдамасымен жетеленген "миф" екенін сенді, оны Платонға дейін іздеді. Александр Кожевпен жазған хаттарында Штраус Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің тарихтың аяқталуы классикалық саяси философия бойынша философияның аяқталуын білдіреді деген тұжырымы дұрыс екенін жазды.
Оқу туралы
1930 жылдардың аяғында Штраус алғаш рет «экзотерикалық (немесе ашық) және эзотерикалық (немесе құпия) оқыту арасындағы ерекшелікті» қайта қарастыруға шақырды. 1952 жылы ол «Қудалау және жазу өнері» деген еңбегін жариялап, шынайы жазушылар эзотерикалық, яғни көп немесе қабаттасқан мағыналармен жазады, олар көбінесе ирония немесе парадокс, тұманды сілтемелер, тіпті қасақана өзіне қайшылықтармен жасырылған деп мәлімдеді. Эзотерикалық жазу бірнеше мақсатқа қызмет етеді: философты биліктің кек алуынан қорғау және билікті философияның бұзуынан сақтау; ол дұрыс оқырмандарды тартады және қате оқырмандарды ығыстырады; ал жасырын хабарды табу – бұл философиялық ойлаудың өзіндік жаттығуы. Маймонид пен Әл-Фарабиді зерттеуден бағыт алып, Платонның «Федр» кітабындағы жазу туралы пікірталасына сілтеме жасай отырып, Штраус классикалық және ортағасырлық эзотерикалық жазу өнерінің философиялық білім алудың дұрыс құралы екенін ұсынды: философтардың ойларын беткей көрсетудің орнына, классикалық және ортағасырлық философиялық мәтіндер оқырмандарды берілген білімге тәуелсіз ойлау мен үйренуге жетелеуі керек. Осылайша, Штраус «Федр» кітабындағы Сократпен келіседі, онда грек жазу сұраққа жауап бермейтін болса, жақсы жазу оқырманның сұрақтарын оятуы керек – автордың ең терең ойлармен айналысқан мәселелерін түсінуге бағытталған сұрақтар. Штраус «Қудалау және жазу өнері» еңбегінде Маймонидті «саяси себептермен хабарын бүркемелеген сенімсіз адам» ретінде бейнелейді. Штраустың герменевтикалық аргументі (оның кейінгі жазбаларында, ең әйгілісі «Қала және Адам» [1964] еңбегінде қайта айтылған) – 19 ғасырға дейін Батыс ғалымдары философиялық жазудың ешқандай саяси жүйеде, тіпті ең либералдысында да өз орнын таба алмайтынын жақсы түсінген. Философия, өзінің тамырындағы қалыпты сананы сұраққа салу арқылы, өзін өзін билікті деп санайтын, дана және либералды саясатты қорғаушылар деп есептейтін оқырмандардан ерекше қорғауы керек. Орнықты пікірлерге күмән келтіргенде немесе мораль принциптерін зерттегенде, ежелгі философтар өз хабарларын жанама түрде жеткізу қажет деп санады. Олардың «жазу өнері» – құпия коммуникация өнері. Бұл орта ғасырларда, гетеродокстық саяси ойшылдар Инквизиция немесе оған ұқсас бейтарап соттардың қаупімен жазған кезде ерекше көзге түсті. Штраустың пікірі – ол зерттеген ортағасырлық жазушылар көпшілікке (хой полой) экзотерикалық мағынаны, ал аздаған адамдарға (хой олигой) эзотерикалық, жасырын мағынаны арнады деген емес, олар риторикалық тәсілдер арқылы, соның ішінде өзіне қайшылықтар мен гиперболалар арқылы, өздерінің нақты мағынасын жазбаларының жасырын түбінде жеткізе алды – мәтіндердің «сөзіне» немесе тарихи контекстіне келтірілмейтін түбір немесе хабар. Готтхольд Эфраим Лессингтің үлгісін алып, Штраус ортағасырлық саяси философтардың, ежелгі замандағы әріптестерінен кем емес, өз сөздерін сол заманғы басым моральдық көзқарастарға мұқият бейімдегенін көрсетеді, әйтпесе олардың жазбалары еретик немесе әділетсіз деп айыпталуы мүмкін, «көпшілік» (оқымағандықтан) емес, көпшілік адамгершіліктің ең адал қорғаушылары деп санайтын «аздар» айыптауы мүмкін. Дәл осы адал тұлғалар, аздардың көпшілікке билігіне байланысты тұрған немесе құлаған абыройлы немесе үлкен өтірікті әшкерелеумен айналысатын кез келген адамды қуғындауға/оқшаулауға ең бейімді болды.
Саясат туралы
Штраустың пікірінше, қазіргі заманғы әлеуметтік ғылымдар кемшілікке толы, себебі ол Штраус күмәнді деп санаған факт-құндылық айырмашылығын қабылдайды. Ол оның тамырын Ағарту философиясында Макс Веберде, Штраус "шындық іздейтін және құрметті ойшыл" деп сипаттаған адамда көреді. Вебер құндылықтарды ғылымнан бөліп қарауды қалаған, бірақ Штраустың пікірінше, ол Ницшенің салыстырмалылық әсерімен туынды ойшыл еді. Штраус саясатты сырттан зерттеуге болатын нәрсе деп қарастырмады. Құндылықтардан ада ғылыми көзқараспен саясатты зерттеуші саясаттанушы, Штраустың ойынша, өзін-өзі алдап жатыр. Огуст Конт пен Макс Вебердің мұрагері саналатын позитивизм, құндылықтарға негізделген баға беруді қажет ететін өзінің негізін ақтауға құмар болды. Қазіргі заманғы либерализм жеке адамның бостандығын ең жоғары мақсат деп бағаласа да, Штраус адамның кемелдігі мен саяси ізгілік мәселесіне көбірек мән беру қажет деп есептеді. Ол өзінің еңбектері арқылы еркіндік пен кемелдіктің қалай және қаншалықты дәрежеде қатар өмір сүре алатындығы туралы сұрақтарды үнемі көтеріп отырды. Штраус Сократтың сұрағына – қала мен адам үшін не жақсы? – қарапайым немесе бір жақты жауап беруден бас тартты.
Карл Шмитт пен Александр Кожевпен кездесулер
Штраустың тірі ойшылдармен өткізген екі маңызды саяси философиялық диалогтары Карл Шмит және Александр Кожевпен болды. Шмитт кейін қысқа уақытқа нацистік Германияның бас заңгері болды, ол Штраустың ертедегі еңбектерін оң бағалаған алғашқы маңызды неміс академиктерінің бірі болды. Шмитттің Штраустың Гоббс туралы еңбегін оң бағалап, мақұлдауы Штраустың Германиядан кетуіне мүмкіндік беретін стипендиялық қаржыландыруды жеңуіне ықпал етті. Штраустың «Саяси ұғым» кітабының сын-текесі мен түсіндірмелері Шмитті екінші басылымда елеулі түзетулер жасауға итермеледі. 1932 жылы Шмиттке жазған хатында Штраус Шмитттің саяси теологиясын былай деп түйіндеді: «Адам табиғатынан зұлым болғандықтан, оған билік қажет. Бірақ билік орнатуға болады, яғни адамдар басқа адамдарға қарсы бірлікте ғана бірігуі мүмкін. Адамдардың әр қауымдастығы міндетті түрде басқа адамдардан бөлініп тұрады, осылайша түсінілген саяси мемлекет, тәртіптің құрылтайшы қағидаты емес, мемлекеттің шарты болып табылады». Алайда Штраус Шмиттің ұстанымына тікелей қарсы шықты. Штраусс үшін Шмитт пен оның Томас Гоббсқа оралуы біздің саяси өмір сүруіміздің табиғатын және қазіргі заманғы өзін-өзі түсінуді анықтайды. Сондықтан Шмитттің ұстанымы қазіргі заманғы либералды өзін-өзі түсінудің белгісі болды. Штраус мұндай талдау, Гоббс заманында сияқты, біздің қазіргі заманғы саясаттың мәңгілік проблемаларына (әлеуметтік өмір сүру) бағытталған бағытымызды ашатын пайдалы «дайындық іс-әрекеті» ретінде қызмет ететініне сенді. Алайда Штраус Шмитттің саясаттың проблемасын қазіргі заманғы өзін-өзі түсінуді саяси теологияға айналдыруы жеткілікті шешім емес деп санайды. Штраус, керісінше, адам табиғатының кең классикалық түсінігіне қайтуды және ежелгі философтардың дәстүрінде саяси философияға уақытша оралуды ұсынды. Кожевпен Штраус өмір бойы философиялық достық қарым-қатынаста болды. Олар алғаш рет Берлинде студент кезінде танысқан. Екі ойшыл бір-біріне шексіз философиялық құрметпен қарады. Кейін Кожев Штраусспен дос болмағанда «Мен философияның не екенін ешқашан білмейтін едім» деп жазады. Кожев пен Штраустың арасындағы саяси философиялық дау философияның саясатта ойнауына рұқсат етілуі керек және рұқсат етілуі мүмкін рөлге бағытталған. Кожев француз үкіметінің жоғары лауазымды қызметкері, Еуропалық экономикалық қоғамдастықтың құрылуына ықпал етті. Ол философтардың саяси оқиғаларды қалыптастыруда белсенді рөл атқаруы керектігін айтты. Штраус, керісінше, философтар саясатта тек қана философияның, оның ойынша, адамзат іс-әрекетінің ең жоғары бағыты ретінде, саяси араласудан босатылуын қамтамасыз ете алатын шамада ғана рөл атқаруы керек деп сенді.
Штраустың Платонның "Республикасын" түсіндіруі
Штраустың пікірінше, Платонның «Республикасы» – «режимдік реформаның жоспасы» емес (Карл Поппердің «Ашық қоғам және оның жаулары» кітабындағы сөз ойыны, ол «Республиканы» осы үшін сынаған). Штраус Цицеронды келтіреді: «Республика ең жақсы режимді емес, саяси нәрселердің мәнін – қаланың мәнін ашады». Штраус қаланың сөз арқылы айтылуы табиғи емес екенін, себебі «ол эростан абстракция жасау арқылы ғана мүмкін болады» деп сараптады. «Прогреске» күмәнданып қараса да, Штраус «қайта оралу» саяси жоспарларына да күмәнданып қарады, яғни алға емес, кері қарай жүруге. Шындығында, ол кез келген ескі саяси немесе философиялық мәселені шешуге көмектесемін деп мәлімдеген нәрсеге тұрақты түрде күдікпен қарады. Ол саясаттағы рационализм мен дәстүрлілік арасындағы пікір таласын түпкілікті шешудің қауіптілігі туралы айтты. Әсіресе, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Германияның оңшылдарымен бірге, ол болашақта дүниежүзілік мемлекет құруға тырысатын адамдардан қорқып, оның сөзсіз тирандыққа айналатынын ойлады. Сондықтан ол өзінің ғасырында фашистер мен коммунистер деп айыптаған екі тоталитаризмнен де алшақ болды.
Штраус пен Карл Поппер
Штраус Карл Поппердің пікірлерін логикасыз деп белсенді түрде қабылдамады. Ол Эрик Вогелиннің бұл мәселені қарастыру жөніндегі өтінішіне жауап хатпен келісті. Вогелин жауабында Поппердің пікірлерін зерттеудің құнды уақытты босқа кетіру және "ашуға тігізетін нәрсе" екенін жазды. Атап айтқанда, "Ашық қоғам және оның жаулары" және Поппердің Платонның "Мемлекеті" еңбегін түсінуі туралы бірнеше мысалдар келтірген соң, Вогелин былай деп жазды:
Штраус бұл хатты Курт Рицлерге көрсетті, ол өз ықпалын Поппердің Чикаго университетіне тағайындалуына қарсы шығу үшін пайдаланды.
Ежелгілер мен қазіргілер
Штраус саяси философиядағы екі дихотомияның маңыздылығын үнемі атап өтті, атап айтқанда Афина мен Иерусалим (ақыл мен аян) және ежелгі мен заманауи. "Ежелгілер" – сократтық философтар және олардың зияткерлік мұрагерлері; "Заманауилар" Никколо Макиавеллиден басталады. Ежелгілер мен заманауилар арасындағы қарама-қайшылық ақыл мен аян арасындағы шешілмейтін шиеленіспен байланысты деп түсіндірілді. Сократтар алғашқы грек философтарына реакция ретінде философияны жерге, содан кейін нарыққа қайта әкеліп, оны саяси тұрғыдан маңыздырақ етті. Заманауилар ортағасырлық қоғамда аянның басымдығына қарсы тұрып, Ақылдың мүмкіндіктерін ілгерілету арқылы жауап берді. Олар Аквиннің табиғи құқық пен табиғи теологияны біріктіруіне қарсы болды, себебі бұл табиғи құқықты теологиялық пікірталасқа ұшыратуы мүмкін еді. Фрэнсис Бэконның ықпалымен Томас Гоббс саяси ойды адамның ең мықты, бірақ ең төменгі жағына – оның физикалық үміттері мен қорқыныштарына қайта бағыттап, Джон Локк және кейіннен Дэвид Юм мен Адам Смит сияқты саяси ойға экономикалық көзқарасқа үлгі жасады.
Штраус пен сионизм
Жас кезінде Штраус өзінің достары Гершом Шолем мен Уолтер Бенджаминмен бірге неміс сионист жастар тобының мүшесі болды. Екеуі де Штраустың жанкүйері болды және өмір бойы солай қалды. Өзінің айтуынша, 17 жасында Зеев Жаботинскийдің ізбасары ретінде саяси сионизмге "көз жеткізді". Ол оның қоздырған даулары туралы бірнеше эссе жазды, бірақ жиырма жасқа келгенде бұл қызметтен бас тартты. Штраус сионизмге деген ықыласын сақтап қалғанмен, кейін сионизмді "мәселелі" деп сипаттап, оның кейбір мақсаттарына көңілі толмады. 1954–55 оқу жылында Иерусалимдегі Еврей университетінде оқытушылық етті. National Review журналының редакторына жазған хатында Штраус Израильді бір жазушысының нәсілшіл мемлекет деп атауына себепті сұрады. Ол автор өзінің пікірін дәлелдеу үшін жеткілікті мәліметтер келтірмегенін айтты. Эссесін ол мына сөздермен аяқтады: "Саяси сионизм белгілі бір себептермен мәселелі. Бірақ толық құлдырау заманында оның моральдық күш ретінде жеткен жетістіктерін ешқашан ұмыта алмаймын. Ол ежелгі, ата-текті айырмашылықтарды тегістеуге ұмтылған ағымды тоқтатуға көмектесті; ол консервативтік функция атқарды."
Діндік наным-сенім
Штраус діни сенімнің пайдалылығын мойындағанымен, оның діни көзқарастарына қатысты күмән туындайды. Ол атеизмді ашық түрде сынайтын және заманауи догматикалық сенімсіздікті қабылдамайтын, оны шектен тыс және ақылға қонымсыз деп есептейтін. Бірақ, Томас Аквинды сияқты, ол да құдайлық аянды ақыл арқылы зерделеу қажет деп санады. "Қала және Адам" еңбегінің соңында Штраус бізді "quid sit deus ["Құдай деген не?" ]" деген сұраққа ашық болуға шақырады (241-бет). Эдвард Фезер былай жазады: "Штраус өзі дәстүрлі сенім иесі емес еді, сонымен қатар ол теріс пікірлі атеист те емес. Егер құдайлық аян деп есептелетін нәрсені қабылдау не қабылдамау мәселесі өзі "тұрақты" сұрақтардың бірі болса, онда дінге сену сенімсіздіктей қорғалатын мүмкіндік болып қалуы керек". "Табиғи құқық және тарих" еңбегінде Штраус сократтық (платоникалық, Цицерондық, Аристотельдік) және конвенционалистік (материалистік, Эпикурлық) тұжырымдамалар бойынша құдайлықты қарастырып, "дін мәселесі" (дін дегеніміз не?) азаматтық қоғам мен мемлекеттік биліктің мәнінен ажыратылмайды дейді. Ол кітаптың барлық бөлімінде мемлекеттік биліктің сократтық тұжырымдамасын қолдайды және конвенционалистік тұжырымдаманы (атеизм оның маңызды құрамы) қабылдамайды. Бұл Шәдия Дрюри және басқа да ғалымдардың Штраус дінді тек құрал ретінде қарастырды деген түсініктерімен келіспейді.
Эзотеризмнің негізі
"Қудалау және жазу өнері" атты эссесінде Штраус ақпаратты көпшіліктен жасыру үшін "жолдар арасында жазу" қажеттігін айтады. Дегенмен, бұл қате пікір сияқты көрінеді, себебі Штраус еңбектерінде сілтеме жасайтын көптеген авторлар философиялық туындыларды түсінуге жеткілікті білім алған әлеуметтік элиталар өмір сүрген дәуірде өмір сүрді.
Консерватизм
Штраусты сынаған кейбір сыншылар оны элиталық, либералдық емес және демократияға қарсы деп айыптады. Сеймур Херш сияқты журналистер Штраустың "саяси лидерлер қоғамды біртұтас етуді көздейтін мифтер" деп аталатын асыл өтіріктерді қолдағанын айтты. "Қала және адам" еңбегінде Штраус Платонның "Мемлекет" кітабында баяндалған, барлық үкіметтерге қажет мифтерді талқылайды. Оларға мемлекетке тиесілі жердің, оның заңсыз алынғанына қарамастан, мемлекетке тиесілі деген сенім және азаматтықтың тек туғаннан басталатындығы кіреді. Шадиа Дрюри "Лео Штраус және американдық оңшылдар" (1999) еңбегінде Штраустың американдық саяси лидерлерге империалистік милитаризм, неоконсерватизм және христиан фундаментализмімен байланысты элиталық бағытты сіңіргенін мәлімдеді. Дрюридің пікірінше, Штраус "биліктегілердің азаматтарды үнемі алдауы маңызды, себебі оларға басшылық керек, ал олар үшін не дұрыс екенін күшті билеушілер ғана айта алады". Николас Ксенос сондай-ақ Штраустың "негізгі мағынада демократияға қарсы, нағыз реакционер" болғанын айтады. Ксенос былай деді: "Штраус либералдық және буржуазиялық дәуірге дейінгі, қан төгіліс пен зорлық-зомбылық, империялық үстемдік, авторитарлық билік, таза фашизм дәуіріне қайта оралуды қалаған адам еді".
Тарихқа қарсылық
Штраусты кейбір консерваторлар да сынға алды. Клас Г. Риннің пікірінше, Штраустың тарихкешілдікке қарсы ойлауы моральдық әмбебаптық пен «әдеттегі», «ата-бабалық» және «тарихи» арасындағы жасанды қайшылықты тудырады. Риннің пікірінше, Штраус дәстүрді құрметтеудің ақыл мен әмбебаптыққа зиян келтіретінін қате және қысқарту арқылы жорамалдайды. Эдмунд Беркке Штраустың сын-ескертпесіне қайшы, тарихи сезім әмбебаптықты толыққанды түсіну үшін қажет болуы мүмкін. Штраустың табиғи құқық туралы абстрактілі, тарихкешілдік емес түсінігі нағыз әмбебаптықты бұрмалайды, - дейді Рин. Штраус нағыз әмбебаптықтың адамға нақты, белгілі бір формада танылу мүмкіндігін қарастырмайды. Штраус және оның ізбасарлары парадоксальды түрде философиялық білімі жоқ американдық консерваторларды, әсіресе Рим католиктерінің зиялыларын, дәстүрді тарихкешілдік теорияларға басымдық беруге үйретті, бұл әмбебап пен тарихинің синтезі болып табылатын Инкарнацияның орталық христиандық ұғымына қарсы келеді. Риннің пікірінше, таза абстрактілі әмбебаптық идеясын тарату неоконсерваторлардың Американың әмбебап деп санайтын принциптерін қолдауына әсер етті, олардың пікірінше, бұл Американың әлемдегі араласуын ақталады – «Батыстың» игіліктерін «жетілмегендерге» жеткізеді. Штраустың тарихкешілдікке қарсы ойлауы оны және оның ізбасарларын француз якобиндерімен байланыстырады, олар да дәстүрді ізгілік пен рационалдыққа қарсы деп есептеді. Пол Готфридтің айтуынша, Рин «неоконсервативті» философияның «жаңа якобиндігі» деп атаған нәрсе, сонымен қатар Сен-Жюст пен Леон Троцкийдің риторикасы, философиялық тұрғыдан жеткіліксіз американдық оңшылдар ақылсыз құлшыныспен қабылдады; Республикалық саясаткерлер мен ой-сана орталықтары сайлаушыларды ертедегі солшыл стереотиптерге сілтеу арқылы жеңе алады деп есептейді.
Сын-пикірлерге жауап беру
2009 жылы жарық көрген «Страусофобия» атты кітабында Питер Миновиц Дрюри, Ксенос және Штраустың басқа сыншыларын «кішіпейілсіздік пен қылық жасау» деп айыптайды. «Reading Leo Strauss» еңбегінде Стивен Б. Смит Штраустың неоконсервативті ой-пікірлермен байланысын жоққа шығарып, Штраус ешқашан жеке өзі саясатқа араласқан емес, империализмді қолдаған емес және саяси философияның саясатты іске асырудағы пайдалылығына күмән келтіргенін айтады. Атап айтқанда, Штраус Платонның философ патша туралы мифін редукцио ад абсурдум ретінде қарастыру керек деді, ал философтар саясатты саяси мақсаттарға жету үшін емес, философияның саяси тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін түсінуі керек. Роберт Альтер «Reading Leo Strauss» еңбегіне жазған шолуында Смит «Штраустың саяси көзқарастары мен оның жазбаларының мәнін нақты және убедительно түсіндіреді» деп жазады. Штраустың қызы Дженни Штраусс Клей Штраусты «АҚШ-тың сыртқы саясатын бақылайтын неоконсервативті идеологтардың артында тұрған бас ми» деген айыптаудан қорғады. «Ол консерватор болды, өйткені өзгерудің әрқашан жақсарту емес екенін ойлады», - дейді ол. Қазіргі заманғы академиялық орта «солға қарай иілгендіктен», «прогреске және ғылымға деген сөзсіз сеніммен, сонымен қатар кез келген моральдық бағалауға қатысты алаңдаушылықпен» Штраус академиялық консенсустан тыс тұрды. Егер академиялық орта оңға қарай иілген болса, ол оны да сынаған болар еді, және кейбір жағдайларда оңшылдардың қағидаларын сынаған. Марк Лилла неоконсервативті көзқарастарды Штрауске жатқызу, оның «Тирания» сияқты нақты мәтіндерін мұқият оқығанмен келіспейді деп мәлімдеді. Лилла Штраусты былай деп қорытындылады: Философия әрқашан тиранияның қауіп-қатеріне, саяси әдептілік пен философиялық өмірге төнетін қауіпке сезімтал болуы керек. Ол өзінің тәуелсіздігін қорғау үшін саясатты жеткілікті деңгейде түсінуі керек, философия саяси әлемді өзінің қалауынша өзгерте алады деп ойлау қателігіне бой алдырмауы керек. Штраустың оқулары Джордж Буш әкімшілігінің неоконсервативті сыртқы саясатын, мысалы «әскери жаулап алу арқылы либералды демократияны таратуға байланысты нақты емес үміттер» сияқты айыптауларға жауап ретінде Чикаго университетінің Лео Штраусс орталығының директоры Натан Тарков Штраустың саяси философ ретінде негізінен саяси емес екенін мәлімдеді. Штраустың жазбаларынан алынған өте шектеулі саяси көзқарастарды талдағаннан кейін, Тарков «Штраус бізге мәңгілік проблемаларды еске түсіре алады, бірақ бүгінгі проблемаларды дұрыс шеше алмағанымыз үшін өзімізді кінәлауымыз керек» деп қорытындылады.
Philosophy must always be aware of the dangers of tyranny, as a threat to both political decency and the philosophical life. It must understand enough about politics to defend its own autonomy, without falling into the error of thinking that philosophy can shape the political world according to its own lights. Responding to charges that Strauss's teachings fostered the neoconservative foreign policy of the George W. Bush administration, such as "unrealistic hopes for the spread of liberal democracy through military conquest", Nathan Tarcov, director of the Leo Strauss Center at the University of Chicago, asserts that Strauss as a political philosopher was essentially non political. After an exegesis of the very limited practical political views to be gleaned from Strauss's writings, Tarcov concludes that "Strauss can remind us of the permanent problems, but we have only ourselves to blame for our faulty solutions to the problems of today."
Штраустар отбасы
Людерс, Жоахим және Ариане Венер. Орта Гессен – еврейлер үшін отан ба? Кирххайннан шыққан Штраусс отбасысының тағдыры. Марбург: Филиппиниум гимназиясы, 1989 жыл. (Герман тілінде; ағылшын тіліндегі аударма: Орталық Гессен – еврейлердің отаны ма? Штраусс отбасының тағдыры)