Уәлид әл-Шеһри: 11 қыркүйек террорисінің күйкісі

Кіріспе

Сауд Арабиясының террорисі және 9/11 қақтығысына қатысушы (1978–2001)

Уәлид Мохаммед әл-Шехри (وليد الشهري; 20 желтоқсан 1978 – 11 қыркүйек 2001) – Сауд Арабиясының террорисі. Ол 2001 жылы АҚШ-қа қарсы 11 қыркүйекте жасалған шабуылдарға қатысты. Ол American Airlines 11 рейсін басып алған бес қаскөйдің бірі болды, ол кейін Дүниежүзілік сауда орталығының солтүстік мұнарасына ұшырылды. Сауд Арабиясында туған әл-Шехри, ақыл-есі дұрыс емес ағасымен бірге Мединеге барғанға дейін студент болып оқыған. Кейіннен ол ағасы Уайлмен бірге Чечняға барып, Ресейге қарсы джихадтық көтерілісті қолдап соғысқан. Бірақ олар көп ұзамай Талибан бақылауындағы Ауғанстанға жіберілді, онда 11 қыркүйектегі шабуылдарды жүзеге асыру үшін тартылды. Іріктелгеннен кейін бауырластар Пакистандағы қауіпсіз үйге көшіріліп, содан кейін Біріккен Араб Әмірліктеріне ұшып, АҚШ-қа кіру рәсімін бастады. 2001 жылдың сәуірінде әл-Шехри туристік визамен АҚШ-қа келді. Шабуылдар күні әл-Шехри, оның інісі және басқа қаскөйлер American Airlines 11 рейсін басып алып, содан кейін Мохамед Атта ұшақты солтүстік мұнараға ұшырып, өзін-өзі өлтіруші шабуыл жасады.

Ерте өмір және білім

Әл Шехри 1978 жылғы 20 желтоқсанда Сауд Арабиясының Асир провинциясында дүниеге келген. Йеменмен шекараға жақын, елдің кедей аймағында өскен ол, ағасы Уайл әл Шехридің жолымен мұғалім болу үшін оқыды. Оның отбасы исламдағы уахабизм – фундаменталистік бағытты ұстанғандықтан, Әл Шехри өте консервативті отбасында тәрбиеленді; оған музыка тыйым салынды және үйленгенге дейін махрам емес әйелдермен қарым-қатынас жасауға рұқсат берілмеді. Оның отбасында спутниктік теледидар мен интернетке де қол жеткізу болмады. Баспасөздің алғашқы хабарларында Әл Шехридің 1997 жылы АҚШ-та Embry–Riddle Aeronautical University-ті бітіріп, ұшқыш куәлігін алғаны айтылды. Бірақ қысқаша тергеуден кейін, Embry–Riddle 11 қыркүйектегі қаскөйлердің ұшу дайындығына қатысы болмағаны анықталды. Оқу орнының бұрынғы студенттерінің бірі қаскөйлердің бірімен аттас болған, бірақ оның әл-Қаидамен байланысы жоқ екені анықталды.

2000 жыл

Уәлид әл-Шехри ағасының қайғыға ұшыраған психикалық белгілерге шағымданғаннан кейін, ағасының демалысына бірге шығып, оқуын тастады. Ол әкесіне Мединедегі діни емшіден көмек сұрағысы келетінін айтты. Бауырластар Ауғанстандағы Әл-Фарук оқу-жаттығу лагеріне келді, онда Ахмет әл-Нами және Саид әл-Гамдимен кездесті. Әл-Фаруққа келгенге дейін, төрт адам 2000 жылдың көктемінде джихадқа ант берді, бұл рәсімді өздерін Мұхаммедтің серігінің бірі Әбу Мосаиб әл-Жануби деп атаған Уайл әл-Шехри басқарды. Уәлид әл-Шехри кейін Саид әл-Гамдимен бірге Кандагар халықаралық әуежайында қауіпсіздік күштерінде қызмет етті. Операцияға іріктелгеннен кейін, ол Әбу Тураб әл-Урдуни басқаруымен Аль-Матар кешенінде басқа қанаушылармен бірге жаттықты. Әл-Шехри 2000 жылдың күзінде ағасымен бірге Сауд Арабиясына оралды, олар таза паспорттар мен АҚШ визаларын алу үшін, оларды 2000 жылдың 3 қазаны мен 24 қазанында алды. Жергілікті тұрғындар оның және ағасының 2000 жылдың желтоқсанында Сауд Арабиясының оңтүстігіндегі Хамис Мушайттан жоғалып кеткенін хабарлады. 2000 жылдың қараша айының ортасында 9/11 комиссиясы болашақ қанаушылардың үшеуі – Уайл әл-Шехри, Уәлид әл-Шехри және Ахмет әл-Намидің, барлығы қазан айының соңында АҚШ визаларын алған, Сауд Арабиясынан Бейрут, Ливанға, содан кейін Иранға топтасып сапар шеккенін мәлімдеді, онда олар өздерінің паспорттарына мөр басылмай-ақ Ауғанстанға өте алды. Бұл, олардың Сауд Арабиясына «таза» паспорт алу үшін оралғаннан кейін болған болуы мүмкін. Хезболланың жоғары лауазымды өкілінің серігі де сол ұшақта болған деген болжам бар, бірақ бұл кездейсоқ оқиға болуы мүмкін.

2001 жыл

Оқудан кейін ол Біріккен Араб Әмірліктеріне (БАӘ) бару алдында Пәкістанның Карачи қаласындағы қауіпсіз үйге көшірілді. БАӘ-ден ұшақ ұрлаушылар 2001 жылдың сәуір мен маусым айлары аралығында АҚШ-қа келді. Валид әл Шехри АҚШ-қа 2001 жылдың 23 сәуірінде келген болуы мүмкін. Кейбір дереккөздер бойынша, әл-Шехри 1998 және 2001 жылдар аралығында Германияның Гамбург қаласында бас ұшақ ұрлаушы Мохамед Аттаның пәтерінде "кейде" тұрған. Басқалары оны Лондондағы Закариас Мусауимен бірге орналастырды. Рамзи бин әл Шибх Осама бин Ладеннің Валид әл Шехриге сол көктемде Мохамед Аттаға жеткізу үшін хабар бергенін айтады, бұл бин Ладен Капитолийдің орнына Ақ үйге шабуыл жасауды жөн көргені туралы ақпаратты білдіреді. 2001 жылдың 4 мамырында Флорида штатының жүргізуші куәлігін алуға өтініш берді. Келесі күні ол мекен-жайының өзгеруін өтініп, екінші лицензия алу үшін өтініш берді. 2001 жылы Флорида лицензиясының көшірмесі тағы бес адамнан алынған. Кейбіреулер бұл бірнеше адамға бірдей жеке басын пайдалануға мүмкіндік беру үшін жасалған деп болжады. 2001 жылдың 19 мамырында әл-Шехри мен Сатам әл-Суками Форт-Лодердейлден Багам аралдарындағы Фрипортқа ұшып барды. Олар Багам Princess Resort-те бөлме брондаған, сонда әл-Шехри мен әл-Суками екі көлік жалдады: қара түсті Buick Regal және сұр түсті Ford Taurus. Бірақ Багамдық шенеуніктер келгенде визалары болмағандықтан оларды қайтарып жіберді, сондай-ақ олар сол күні Флоридаға оралды. 9/11 комиссиясы әл-Суқамидің АҚШ-тағы заңды тұру мерзімі 2001 жылдың 21 мамырында аяқталғандықтан, осы сапарды әл-Суқамидің иммиграциялық мәртебесін жаңарту үшін жасады деп санайды. Ол 2001 жылдың маусым айында SunTrust банкінде қолма-қол ақша салып, есепшот ашқан тоғыз ұшақ ұрлаушының бірі болды. Бойнтонда тұрғанда көршілері оның Флорида Марлинс командасының жанкүйері болғанын айтты. 2001 жылдың 16 шілдесінде Уайл мен Уалид Испанияның Салу қаласындағы қонақ үйде болды, онда оларды Мұхамед Атта кісітіп келді. 30 шілдеде әл-Шехри Форт-Лодердейлден Бостонға жалғыз сапар шекті. Ол келесі күні Сан-Францискоға ұшып, Лас-Вегастан қайтып келгенге дейін бір түнде қалды. Кітапханашы Кэтлин Хенсменнің айтуынша, Уайл мен Валид әл Шехри 2001 жылдың тамызында Делрей Бич қалалық кітапханасында интернеттен пайдаланды, онда олар егінді шаңдау туралы ақпаратты қарап жатқан болуы мүмкін. Олар кітапханадан үшінші орта шығыстық ер адаммен бірге кеткен, оның Марван әл Шеххи болғаны айтылады, ол Хенсменнен жергілікті мейрамхананың атын сұраған. 2001 жылдың 5 қыркүйегінде Уайл мен Валид әл-Шехри Delta Air Lines рейсі 2462 арқылы Форт-Лодердейлден Бостонға бірге сапарлады. Уайл әл Шехри 2001 жылдың 5 қыркүйегінде Массачусетс штатының Честнат-Хилл қаласындағы Парк-Инн қонақ үйінде Уәлидпен бірге 432-ші нөмірде орналасты. Абдулазиз әл Омари 2001 жылдың 10 қыркүйегінде Мохамед Аттамен Портлендке, Мэнге барар алдында Парк Иннде түнде болған болуы мүмкін. Олар қонақ үйден шыққанда, әл-Шехри ағайындылары трансконтиненталдық ұшақты қалай басқаруға болатыны туралы нұсқаулар жазылған қағазды қонақ бөлмесінде қалдырған болуы мүмкін.

After training, he would have moved to a safehouse in Karachi, Pakistan before travelling to the United Arab Emirates (UAE). From the UAE, the muscle hijackers came to the U. S. between April and June 2001. Waleed al Shehri may have arrived in the U. S. on 23 April 2001. Some sources report that al Shehri "at times" stayed at lead hijacker Mohamed Atta's apartment in Hamburg, Germany at some period between 1998 and 2001. Others place him with Zacarias Moussaoui in London. Ramzi bin al Shibh says that Osama bin Laden had given a message to Waleed al Shehri for conveyance to Mohamed Atta earlier that spring, indicating that bin Laden preferred to attack the White House instead of the Capitol. On 4 May 2001, he applied for and received a Florida driver's license. The next day, he filled out a change of address form to receive a duplicate license. Five other suspected hijackers also received duplicate Florida licenses in 2001. Some have speculated that this was to allow multiple persons to use the same identity. On 19 May 2001, al Shehri and Satam al Suqami flew from Fort Lauderdale to Freeport, Bahamas, where they had reservations at the Bahamas Princess Resort where al Shehri and al Suqami rented two cars, a black Buick Regal and a gray Ford Taurus. The two were turned away by Bahamian officials on arrival, however, because they lacked visas; they returned to Florida that same day. The 9/11 Commission felt that they likely took this trip to renew al Suqami's immigration status, as al Suqami's legal stay in the United States ended on 21 May 2001. He was one of nine hijackers to open a SunTrust bank account with a cash deposit around June 2001. While living in Boynton, neighbors reported that he seemed to be an enthusiastic fan of the Florida Marlins. On 16 July 2001, both Wail and Waleed were staying at a hotel in Salou, Spain where they were visited by Mohamed Atta. On 30 July, al Shehri traveled alone from Fort Lauderdale to Boston. He flew to San Francisco the next day, where he stayed one night before returning via Las Vegas. According to librarian Kathleen Hensmen, Wail and Waleed al Shehri used the Internet access at Delray Beach Public Library in August 2001, where they may have been looking at information on crop dusting; they reportedly left the library with a third Middle Eastern man thought to be Marwan al Shehhi, who Hensmen said asked her for the name of a local restaurant. On 5 September 2001, Wail and Waleed al‐Shehri traveled together on Delta Air Lines Flight 2462 from Fort Lauderdale to Boston. Wail al Shehri checked in together with Waleed at the Park Inn Hotel in Chestnut Hill, Massachusetts on 5 September 2001, staying in room 432. Abdulaziz al Omari, may have also spent a night at the Park Inn before leaving with Mohamed Atta for Portland, Maine on 10 September 2001. When they checked out, the al Shehri brothers may have left a discarded sheet of instructions on how to fly a transcontinental jetliner in their hotel room.

11 қыркүйек шабуылдары

Валид әл-Шехри, оның інісі Уайл және Сатам әл-Суками 2001 жылғы 11 қыркүйек күні таңертеңгі сағат 06:45-те Логан әуежайына бірге келді, Ford Focus көлігін әуежайдың тұрақ орнында қалдырды. Регистрация кезінде Уайл әл-Шехри, оның інісі Валид және 11 рейсін басып алған Сатам әл-Суками Компьютерлік көмекші жолаушыларды алдын ала тексеру жүйесі (CAPPS) арқылы таңдалды. 11 рейсінің ұшқышы Мохамед Атта да Портлендте осы жүйе бойынша таңдалған. CAPPS жүйесі бойынша таңдалғандардың тікелей багажы қосымша тексеруден өтті. Алайда, CAPPS жүйесі тек багажға қатысты болғандықтан, үш басып алушы жолаушылар қауіпсіздік тексеру бақылау пунктында қосымша тексеруден өтпеді. Сағат 07:40-қа қарай, бес басып алушының барлығы ұшаққа отырды, ол сағат 07:45-те ұшып кетуі жоспарланған еді. Уайл және Валид әл-Шехри бірінші классқа 2A және 2B орындарында отырды. 11 рейсінің басып алынуы шамамен сағат 08:14-те басталды, осы кезде ұшқыш әуе қозғалысын басқару орталығына жауап беруін тоқтатты. Солтүстік мұнара 102 минут бойы өртеніп тұрғаннан кейін сағат 10:28-де құлады.

9/11 шабуылдарынан кейінгі есептер

2001 жылдың 23 қыркүйегінде BBC News хабарлағандай, әл-Шехри Марокконың Касабланка қаласында "тірі және сау" екен. Ол бірнеше БАҚ өкілдерімен сөйлесіп отырды. Алайда, адамның кім екендігін анықтаудағы шатасу және кейбір конспирологиялық теорияларға байланысты редакциялық алаңдаушылықтар туындағаннан кейін, BBC News 23 қыркүйектегі хабарды өзгертіп, "Уәлид және Уайл деп аталатын адам" деп толықтырды. Уәлид пен Уайл екеуі де бастапқыда Сауд Арабиясының Бомбей, Үндістандағы дипломаты Ахмед Альшехридің ұлдары ретінде саудиялық газет редакторы тарапынан жаңылысқан. 2001 жылдың 16 қыркүйегінде дипломат Ахмед Альшехри екі ұшқыштың өзінің ұлдары екенін жоққа шығарды. Уайл Флорида штатының Дейтона-Бич қаласындағы Эмбри Риддл авиациялық университетінде оқығанын, бірақ оның оқуын марокколық әуе компаниясындағы қазіргі лауазымын алу үшін пайдаланғанын және осының салдарынан қате танылғанын мәлімдеді. Сауд Арабиясы оның айтқанын растап, оның жеке басын ұрлаған болуы мүмкін екенін ұсынды. Шехри ағайындыларының нағыз әкесі Мұхаммед Али әл Шехри 2001 жылдың 17 қыркүйегіне дейін анықталды және Arab News-ке 2001 жылдың қыркүйегіне дейін 10 ай бойы ұлдарынан хабар алмағанын айтты. 2002 жылдың наурыз айында ABC News осы ақпаратты қайталады, ал 2002 жылдың 25 тамызында Dateline NBC бағдарламасы үшін түсірілген "Сауд Арабиясының кешірім сұрауы" атты репортажда NBC тілшісі Джон Хокенберри 'Асирге сапар шегіп, үшінші ағасы Салахпен сұхбаттасты. Салах екі бауырының қайтыс болғанын растап, олардың "жуылған" (басқалардың ықпалына берілген) деді. Сонымен қатар, басқа бір мақалада Касабланкада тұратын ұшқыштың аты Уалид әл Шри (Валид М. әл Шехри емес) екені және BBC-нің "тірі" ұшқыштар туралы ақпаратының көп бөлігі BBC қолданған дереккөздерге сәйкес дұрыс емес екені айтылады. 2007 жылдың қыркүйегінде шабуылдардың 6 жылдығына орай оның өсиетнамасының бейнежазбасы жарияланды.