Кіріспе

Итальяндық композитор және виолончельші (1743–1805)

Ридольфо Луиджи Боккерини (,/b//ɒ//k//ə/'/r//iː//n//i/, сондай-ақ /US/,/b//oʊ//k// /, riˈdɔlfo luˈiːdʒi bokkeˈriːni; 19 ақпан 1743 – 28 мамыр 1805) – классикалық дәуірдің итальяндық композиторы және виолончельшісі. Оның музыкасы еуропалық ірі музыкалық орталықтардан шалқап кеткенімен де сарайлық және галантты стильді сақтап қалды. Ол ең көп танымал – Ми мажордағы, Op. 11, № 5 (G 275) және Фа-диез мажордағы виолончель концерті (G 482) арқылы белгілі. Соңғы шығарма ұзақ уақыт бойы неміс виолончельшісі және көптеген аранжировкалар жасаған Фридрих Грютцмахердің өте өзгертілген нұсқасында танымал болды, бірақ жақында оның түпнұсқалық нұсқасы қалпына келтірілді. Боккеринидің шығармаларында бірнеше гитаралық квинтеттер де бар. Гитаралық квинтет № 4, Ре мажордағы (G 448) соңғы бөлімі – фаданго, испандық көңілді би.

Өмірбаян

Бокчерини 1743 жылы Италияның Лукка қаласында музыкалық отбасында дүниеге келді. Ол виолончельші және контрабасшы Леопольдо Бокчеринидің үшінші баласы, сондай-ақ Антонио Сальери мен Йозеф Гайдн үшін либретто жазған ақын және биші Джованни Гастоне Бокчеринидің інісі болды. Луиджи бес жасында әкесінен алғашқы музыка сабақтарын алды, ол оған виолончель үйретті, ал тоғыз жасында Сан-Мартинодағы жергілікті кафедраль соборының музыка директоры Аббе Вануччиден оқуын жалғастырды. Ұлы он үш жасқа толғанда Леопольдо Бокчерини оны Джованни Баттиста Костанциден сабақ алу үшін Римге жіберді. Оның денесі 1927 жылға дейін Мадридтегі Әулие Михаил базиликасында жатқан, содан кейін оның қалдықтары елге қайтарылып, туған қаласы Луккадағы Сан-Франческо шіркеуіне қайта жерленді.

Шығармалары

Бокчеринидің көптеген камералық музыка туындылары Джозеф Хайднның қалыптаған үлгілерін ұстанады; алайда, Бокчерини Хайднның струнный квартет үлгісін жетілдіргені үшін жиі мақталады, ол виолончельді ерекше орынға қойып, Хайдн оны көбінесе сүйемелдеуші рөлге тағайындаған еді. Бокчерини стиліне қатысты деректердің бірі – Бокчерини мен Хайдннан бұрын дүниеге келген атақты итальяндық виолончелист Джованни Баттиста Сирридің шығармалары, сондай-ақ испан халық музыкасы. Виртуоз виолончельші Бокчерини гастрольдік сапарларында ауырып қалған скрипкашыларды алмастырғанда виолончельде скрипка репертуарын орындау дағдысын жетілдірді. Оның аспапты меңгеруі замандастарының (әсіресе Пьер Бейло, Пьер Роде және Бернхард Ромберг) жоғары бағасын алды және оның шығармаларының виолончель партияларында (әсіресе екі виолончельге арналған квинтеттерде, олар көбінесе струнный квартеттің сүйемелдеуімен виолончель концерттері ретінде қарастырылады) айқын көрінеді. Ол көптеген камералық музыка туындыларын жазды, оның ішінде екі скрипка, виола және екі виолончельге арналған жүзден астам струнный квинтеттер (ол бұл жанрда пионер болды, ол кездегі екі скрипка, екі виола және бір виолончельге арналған әдемілеулермен салыстырғанда), онға жуық гитаралық квинтеттер (олардың барлығы сақталмаған), жүзге жуық струнный квартеттер, сондай-ақ көптеген струнный триолар мен сонаталар (оның ішінде виолончельге арналған кемінде 19 туынды). Оның оркестрлік музыкасына 30-ға жуық симфония және 12 виртуоздық виолончель концерті кіреді. Бокчеринидің шығармаларын француз музыковеді Ив Жерар (1932–2020) 1969 жылы Лондон қаласында жарық көрген Жерар каталогында жүйелеген, сондықтан оның туындыларына «G» нөмірлері тағайындалған. 2006 жылғы 27 сәуірдегі министрлік жарлығымен композитор Луиджи Бокчеринидің «Opera Omnia» шығармалары Италияның ұлттық басылымы мәртебесіне көтерілді. Бокчерини стилі Рококо сәнінің тартымдылығымен, жеңілдігімен және оптимизмімен сипатталады, сонымен қатар мелодиялық және ритмикалық жаңалықтарға толы, Испаниядағы гитара дәстүрінің жиі әсерлерімен үйлеседі.

Медиа

(Барлығын Жак Лоше, скрипка мен синтезаторда орындады.)