Кіріспе

Исаның атағы – христиандық теологиялық ұғым. Құдайдың Тоқтысы (Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ; Agnus Dei) – Жоханның Ізгі хабарында кездесетін Исаның атағы. Ол Жохан 1:29-да айтылады, онда Жақия (Жаһан) Исаны көріп, «Міне, Құдайдың Тоқтысы, әлемнің күнәсін алып кететін!» деп жарлайды. Бұл атау Жохан 1:36-да қайтадан кездеседі. Христиан дінінің тұжырымы бойынша, құдайлық Иса әлемді күнәсінен құтқару үшін Голгофада айқышқа шегеленуге өз еркімен келді. Құдай Әке Исаны «Құдайдың қызметшісі» ретінде, әлемнің күнәларын алып тастау үшін тағайындады. Христиандық теологияда Құдайдың Тоқтысы – христиандықтың негізгі және ажырамас бөлігі саналады. Аян кітабында бірнеше рет, өлтірілгеннен кейін жеңіске жеткен арыстан тәрізді тоқты бейнеленеді. Бұл туралы Пауылдың хаттарында да айтылады; 1 Коринфтіктерге 5:7-де Пауыл Пасах Тоқтысы – Исаның өлімі туралы айтқысы келетінін көрсетеді, бұл мотив Жоханның жазбаларында да кездеседі. Жаратылыс кітабының 22-тарауында Исақтың байланыстырылуы Иса Мәсіхтің Ізгі хабарының алдын ала хабарлауы болып табылады. Исақ әкесі Ыбырайымнан «тозау құрбандығы үшін тоқты қайда?» деп сұрағанда, Ыбырайым: «Балам, тозау құрбандығы үшін тоқтыны Құдай өзі береді», – деп жауап береді (Жаратылыс 22:7-8). Алайда, Ысқақтың орнына соғылған тоқты (қошқар) тікенді бұтаға ілігіп қалды (Жаратылыс 22:13). Тоқты туралы метафора 23-ші псалмда да кездеседі, онда Құдай өз қойындарын (адамзатты) жетекшілік ететін бақташы ретінде бейнеленеді. «Құдайдың Тоқтысы» атағы христиан дұғаларында кеңінен қолданылады. Латын тіліндегі «Agnus Dei» және оның аудармалары католиктердің миссасында, сондай-ақ англикандық және лютерандық шіркеулердің дәстүрлі батыс литургиясының маңызды бөлігі болып табылады. Ол діни рәсімдерде және ойша дұға ету нысаны ретінде де қолданылады. «Agnus Dei» миссаның музыкалық безендірілісінің де бір бөлігін құрайды. Көрнекі мотив ретінде тоқты орта ғасырлардан бері, әдетте, нұр шашыратып тұрған, алдыңғы аяғын көтеріп, қызыл крест салынған ақ туды ұстаған тоқты ретінде бейнеленеді, бірақ оны бейнелеудің тағы да көптеген тәсілдері бар.

Жоханның Ізгі хабары

Құдайдың Тоқтысы деген атақ Исаның Ізгі хабарында кездеседі, алғашқы жариялау: «Міне, әлемнің күнәсін алып кететін Құдайдың Тоқтысы!» деп айтылады. Бұл атақ келесі күні қайта расталды. Құдайдың Тоқтысы деген атақтың екінші рет қолданылуы Исаның алғашқы екі шәкіртінің қатысуымен болды, олар дереу Оны құрметпен Раббы деп атап, кейін осы шәкірттер басқаларды Онымен кездесуге әкелді. Осы екі жариялау Исаның Құдайдың Тоқтысы екендігін нақты көрсетеді және Жақияның: «Мен Оның Құдайдың Ұлы екеніне куәлік бердім» деген сөзімен тығыз байланысты. Христологиялық тұрғыдан алғанда, осы жариялаулар мен Киелі Рухтың көгершін түрінде түсуі Мәсіхтің құдайлық мәнін бекіту үшін бір-бірін күшейтеді. Иоаннның христологиясында «әлемнің күнәсін алып тастайтын» деген жариялау Исаның құтқарушылық құрбандық өлімінің және одан кейінгі тірілісінің құтқару тақырыбын ашумен басталады, бұл «Шындығында, Ол әлемнің Құтқарушысы» деген Самариялықтардың сөздері сияқты басқа жариялауларда да жалғасады.

Аян кітабы

Аян кітабында жиырма тоғыздан астам рет арыстанға ұқсас қошқар ("сойылған, бірақ тұрған") сипатталады, ол қайта тірілген Мәсіхті еске түсіретін жеңіспен келеді. Аян кітабындағы қошқардың алғашқы көрінісінде (5:1–7) тек қошқар (Яһуда руынан және Дәуіттің түбірі) Құдайдан сот кітабын алуға және мөрлерді бұзуға лайық деп табылған. Аян 5:6-дағы қошқар туралы сілтеме оны Құдайдың жеті Рухымен байланыстырады, ол алғаш рет Аян 1:4-те пайда болады және Исамен байланыстырылады, ол оларды жеті жұлдызбен бірге ұстап тұрады. Аян 19:6–9-да қошқардың той жасауы айтылады, ал оның келінінің таза зығырдан тігілген киімі қасиеттілердің адал істерін бейнелейді. Яһуди заңы бойынша, үйлену тойы – яһудилердің некеден кейінгі міндетті дастарқаны. Құдайдың қошқары сондай-ақ Пасхалық әшекейлердің бір бөлігі болып табылады.

Геральдика

Пасхалық қошқар – геральдикада қолданылатын белгі, мысалы, Дэви баронеттерінің гербінде қолданылады. Оның сипаттамасы: пасхалық қошқар. Бұл белгі денесі оң жаққа (көрушінің сол жағына) қарап тұрған, нимб және басы алға (немесе артқа бұрылып, «қарама-қарсы» деп аталатын) қарап тұрған қошқар ретінде бейнеленеді. Оның оң алдыңғы аяғының астында кішкентай крестпен тік тұрған жалауша, иығына диагональ бойынша сүйеніп, Санкт-Джордж кресінің жалаушасын желбіретеді (Перттің қанатты гербінен басқа, онда ол Санкт-Эндрю кресінің жалаушасын желбіретеді).

Католиктік діни ассамблея

Рим-католик шіркеуінде Агнус-Дей – қой ретінде бейнеленген, арқасында крест бар Исаның суретімен мөрленген балауыз дискісі. Ол папаның сакрамент ретінде киелендіріледі. Мұндай дискілер көбінесе әшекей бұйымдарына орнатылып, әдетте мойынға тізбекпен немесе брошь ретінде тағылған.