Кіріспе

Жер мен табиғатты қадір тұтатын дін. Жер орталық дін немесе табиғатқа табыну – табиғи құбылыстарды қадірлеуге негізделген діни жүйе. Ол жерді, табиғатты немесе құнарлылық қасиеттерін, мысалы әртүрлі түрдегі қасиетті әйелдерге табынуды немесе аналық діндерді құлшындыруды қамтиды. Кейбір адамдар жерге табыну мен Гайя гипотезасы арасында байланыс көреді. Жер діндері сондай-ақ жерді қорғау білімін пайдалануға мүмкіндік беру мақсатында құрылған.

Жер діндерінің шығу тегі туралы мәлімдемелері

Мария Гимбутастың айтуынша, Индоевропалық қоғамдар шағын, отбасылық негіздегі қауымдастықтарда өмір сүрген, олар аналық тектілік пен әйелден жаратылыс басталатын құдайға табынушылықты қабылдаған. Ол – өмір сыйлайтын да, алып қоятын да Құдай Ана. Ирланд мифологиясында ол – Дану, славян мифологиясында – Мат Земля, ал басқа мәдениеттерде – Пачамама, Нинсун, Терра Матер, Нува, Матрес немесе Шакти. 1800 жылдардың соңында Джеймс Вейр ертедегі діни сезімнің бастаулары мен ерекшеліктерін сипаттайтын мақала жазды. Бойердің сөзіне қарағанда, ертедегі адамдар тіршілік үшін тамақ пен баспана табуға мәжбүр болған, сонымен қатар үнемі инстинкттері мен сезімдерімен жетелеушілік алған. Өмір тіршілік табиғатқа байланысты болғандықтан, адамдар діндерін және сенімдерін табиғаттың өзінде және оның айналасында қалыптастыра бастады. Оның пікірінше, адамзаттың алғашқы діні материалдық әлемнен пайда болғаны сөзсіз, себебі адамдар өз сезімдеріне көп жүйкеленген. Осы тұрғыда табиғатқа табыну пайда болды, бұл адамдарға тіршілік үшін табиғатқа одан да көп тәуелді болуға мүмкіндік берді. Жаңа этнографиялық діндарлар діннің жерге табынушылыққа сәйкес келетін жолдармен басталуын дәлелдеуге тырысты. Олардың бір жарияланған еңбегінде, «Урантия кітабында», табиғатқа табынудың тағы бір себебі алғашқы адамның айналасындағы әлемнен сескенуден туындады. Діннің пайда болуын адам санасының функциясы мен процесі тұрғысынан қарастыруға болады. Паскаль Бойердің айтуынша, бұрын ми адам денесінің қарапайым органы деп есептелген. Алайда, оның сөзіне сүйенсек, ми туралы жиналған ақпараттың көбеюі оның «бос тақташа» емес екенін көрсетеді. Адамдар қоршаған ортадан кез келген ақпаратты сіңірмейді. Олар өз мәдениетіндегі ақпаратты талдауға және қайсысы маңызды екенін және оны қалай қолдануға болатынын анықтауға мүмкіндік беретін күрделі танымдық құралдарға ие. Бойер былай дейді: «Қалыпты адам миына ие болу дініңіз бар дегенді білдірмейді. Бұл тек адамдар оны қабылдай алатынын білдіреді, бұл мүлдем басқаша». Туғаннан кейін маймыл анасымен тіршілік үшін не қажет екенін келісуге кіріседі. Маймыл дүниеге келген әлем жақын туыстар мен достармен толы. Осы себепті эмоциялар мен қарым-қатынастар маймыл өмірінде маңызды рөл атқарады. Оның бір-біріне жауап беруі мен реакциялары маймылдың анасы мен отбасына деген тәуелділігінен туындайтын, жақындық сезіміне негізделген. Жақындық – «сен үшін маңызды біреуге маңызды болу, қарым-қатынасымыздан жағымды сезімдер алу» деп анықталады. Бірақ әлемдегі көптеген мәдениеттер мыңдаған жылдар бойы Жерді тойлап келеді. Қысқы және жазғы күн тоғысы қыста Юле және Дунчжи, ал жазда Тиреган және Купала сияқты мерекелермен атап өтіледі.

Африка

Анимизм Сахарадан оңтүстік Африканың кейбір банту халықтары арасында таралған. Дагомея мифологиясында Нана Булуку, Глети, Маву, Асасе Яа, Наа Ньонмо және Ксевиосо сияқты қасиетті күштер бар.

Еуропа

Балтық мифологиясында күн – әйел құдай, Сауле – ана немесе келін, ал Менес – ай, әке немесе күйеу, олардың балалары жұлдыздар. Славян мифологиясында Мокош пен Мат Земля, Перунмен бірге, пантеонды басқарады. Мерекелер мен қасиетті рәсімдер табиғат пен егін жинау маусымдарына орай өткізіледі. Драгобете – румындардың дәстүрлі көктем мерекесі, ол «құстардың құдалану күнін» тойлайды.

Үндістан

Инду философиясында йони – табиғаттың шығармашылық күші және өмірдің бастауы. Шактизмде йони Ambubachi Mela фестивалінде құрметпен тойланады және қастерленеді, бұл жыл сайынғы жердің менструациясын тойлайтын мереке.

Танымал мәдениет

Жер діні идеясы мыңдаған жылдар бойы қалыптасқанмен, оның танымал мәдениетте кеңінен танылуы 1990 жылдардың басында айқын байқалды. "X-файлдар" ұлттық деңгейде көрсетілген алғашқы телебағдарламалардың бірі болды, ол "Die Hand Die Verletzt" және "Clyde Bruckman's Final Repose" сияқты эпизодтарда сиқыршылық пен Викка (жер дінінің түрлері) туралы мазмұн ұсынды. Көбінесе Викканы ұстанатындар шоудың өз идеалдарын және сенімдерін бейнелеуіне көңіл бөлді, бірақ оны сәл "сенсациялық" деп санады. Сол жылы "Крема" фильмі шықты, ол да Викка өнерін көрсетті. "X-файлдардан" өзгеше, бұл кинотуынды Жер діні қауымдастығы тарапынан сиқыршылықты сенсациялық бейнелегені үшін әртүрлі пікірлерге ие болды. Бірнеше жыл өткен соң "Charmed" және "Buffy the Vampire Slayer" бағдарламалары кеңінен танымал болды, көрермендерді Жер діні тақырыптарымен таныстырды. "Charmed" көбінесе сиқыршылыққа бағытталған болғанымен, Викканың іс-әрекеттеріне ұқсас сиқырды көрсетті. Ал "Buffy" виккалық кейіпкер Уиллоу Розенбергті сомдауымен ерекшеленді, бірақ шоудың вампирлерге бағытталғандығына байланысты фантастикалық контекстте болды. "13-ші жауынгер", "Алаяқтар", "Солдат" (1982), "Аңкер", "Аяу көз", "Агора" және "Жырма адам" (1973) сияқты басқа фильмдер де жер діні мен табиғатқа табынуды зерттеді. Әр фильм өзінің бірегей сюжетімен және оқиға орнымен Жер дінінің танымал мәдениетте әртүрлі бейнеленуіне үлес қосады. Мысалы, "Алаяқтар" фильміндегі діни аспект негізінен индуизмдегі Кали қадірлігіне табыну арқылы көрінеді. Калиге табыну индуизм дәстүрінің бір бөлігі болғанымен, фильмдегі бейнелеулер Thuggee культының зорлық-зомбылық, тонау және ритуалдық кісі өлтірулерімен байланысты, бұл Жер дінінің немесе табиғатқа құрмет көрсетуден мүлдем алшақ. Сонымен қатар, фильмде бейнеленген Thuggee культының қылмыстық әрекеттері мен діни фанатизм Жер дінін зерттеу немесе көрсету емес, сюжетті дамытуға арналған құрал ретінде қызмет етеді. "Алаяқтар" фильмінің негізгі назары Жер дінімен байланысты әдеттегі іс-әрекеттер мен идеологияларды көрсетуден гөрі, тарихи триллер, діни фанатизм және басты кейіпкердің моральдық дилеммаларына көбірек бағытталған. Сол сияқты, онлайн қауымдастықтар мен әлеуметтік желілер Жер діні идеяларын талқылау және тарату үшін пайдаланылады. Осылайша, адамдар жаһандық диалогты дамыта алады, соның арқасында Жер дінінің бейнеленуі цифрлық танымал мәдениетте жақсарады. Видео ойындар: "The Elder Scrolls" және "Final Fantasy" сияқты видео ойындар өздерінің сюжеттеріне Жер діні тақырыптарын енгізіп, ойыншыларға осы идеяларды зерттеуге интерактивті мүмкіндік береді. Қоғамдық түсінікке әсері: Жер дінінің танымал мәдениетте бейнеленуі қоғамдық түсінікті қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Кейбір бейнелеулер олардың дәлдігі мен тереңдігі үшін мақталып, ал басқалары стереотиптерді тарату және қате түсініктерге әкелуі үшін сынға ілінген.

Сатанисттік айыптаулар діни қаскөйлік ретінде

Жердегі діннің кейбір жақтастары, олардың жиі біркелкі емес, семит сектасының діни түсінігінен алыстауы керектігін талап ететін әлеуметтік қысымның діни мазалауға ұшырауына қарсы тұрады. Өздерін өздерінің дүниетанымына жатпайтын діни түсініктерден "басқа" деп анықтау, тек сол сырттан келгендердің метафизикалық және мифологиялық діни сенімдеріне негізделген, сырттан жасалған, бейресми, бірақ функционалдық діни шектеудің белгілі бір дәрежесін білдіреді. Бұл мәселелі, өйткені сырттан басталатын Сатанизммен салыстырулар, тіпті оңай жоққа шығарылған жағдайда да, жердегі діннің жақтастарына сырттан қабылданған әдет-ғұрыптарға, нанымдарға және діни мінез-құлық түрлеріне сәйкес келу үшін қоғамдық қысымды күшейтеді. Мысалы, жерді ортаға салған сенім жүйесі сыншының Сатанизмде тойланатын мерекеге ұқсас немесе бірдей деп санайтын мерекелерді қабылдаса, "Сатанизмнен басқа" деген аргумент проблема тудыруы мүмкін. Сатанистер әртүрлі пұтқа табынушылық салт-дәстүрлерден бастау алған мерекелерді қабылдауға бейім, себебі бұл дәстүрлі мерекелер батыстағы дәстүрлі семит емес діннің соңғы белгілі қалдықтары болып саналады. Сатанистер, мүмкін, ақылға сыймайтын, семит емес мерекелерді христиандыққа қарсы және осылайша олардың дүниетанымын көрсететіндей деп түсіндіруге бейім. Бұл таңқаларлық емес, өйткені көптеген христиандар Самайн сияқты мерекелерді осылай түсіндіреді. Басқа топтардың қате түсініктері мен қисынсыз пікірлеріне қарамастан, жерді ортаға салған діннің жақтастары сыртқы діннің жақтастары немесе сыншылары, тіпті Сатанистер жасаған әдет-ғұрыптарын дұрыс түсінбейтінін мойындамайды. Ұйымдастырылған Сатанизм, семит дүниетанымына негізделген және оған байланысты, көбінесе 20 ғасырдың ортасында пайда болған салыстырмалы түрде ұйымдастырылмаған және жиі бір-бірінен ерекшеленетін қозғалыстар мен топтар сериясымен сипатталады. Сондықтан олардың қабылдаған әдет-ғұрыптары әр түрлі болды, әр түрлі болып келеді, сондықтан осы сенімдер мен әдет-ғұрыптардың өзгеретін нысанасы жерді ортаға салған діни ұстанымдар үшін ақталуы мүмкін емес. Сатанист тобы бір мерекені қабылдаса, әлеуметтік таңдау осы мерекені және оны қайдан және қандай мақсатпен тойлағандарын ескермей, оны тойлаған кез келген адамды жамандауы мүмкін. Осы фактілерді ескере отырып, жерді басты орынға қоятын діннің көптеген жақтастары Сатанизммен салыстыруды табиғатынан қанаушылық деп санайды. Бұл логика кез келген және барлық діни әдет-ғұрыптарға – дұғаға, сиқырға, рәсімдерге және құдайлық сипаттамалардың кездейсоқ ұқсастығына (мысалы, мүйізді дәстүрлі Панның Сатанның мүйізді бейнелерімен физикалық ұқсастығы) қатысты. Бұл мәселені тағы да күрделілендіретін теория, ішкі және библиядан тыс мифологиядағы Сатанның түрлі семит секталарында кездесетін бейнесі бастапқыда басқа топтардың бейдіндік діндерін бейнелі түрде жамандау үшін пайда болған болуы мүмкін. Осылайша, Сатан немесе "жау" ұғымы барлық семит емес діндердің және оларға сенетін адамдардың өкілі болған. Дегенмен, кейде "басқа" ұғымы жын-шайтандық сипаттама беру үшін бәсекелес семит секталарын сипаттау үшін де қолданылған. Басқа мақсаттармен қатар, мұндай сенім Еуропаны дәстүрлі тайпалық нанымдардан христиандыққа пайдаланып тазартудың психологиялық және физикалық процесінде өте пайдалы болған болар еді. Бұл мүмкіндік христиандық билік өкілдерінің тарихи бейімі, мысалы, бейдіндік діндердегі көптеген әдет-ғұрыптарды жын-перілік деп санауын түсіндіруге болады. Кез келген қазіргі заманғы стандарттар бойынша, мұндай сенімдер батыстың діни төзімділік тұжырымдамаларын бұзады және ұзақ уақыт бойы қуғын-сүргінге ұшыраған діни топтардың мәдениетінің қалдықтарын сақтауға кедеріл келтіреді.

Үш рет қайталанатын заң

Үш еселік заң – барлық іс-әрекеттердің себебі мен салдары болатындығына сенім. Кез келген әрекетке жасалған жақсы немесе жаман ниет үш еселенген күйінде оны жасаған адамға қайтарылады. Сондықтан Викканың Ережесі көбінесе осы зиянды әрекеттен болатын үш есе қайтарудан қорқу себепті сақталады.

Құрмет

Бұл терминді Эмма Ресталл Орр өзінің "Ар-намыспен өмір сүру: Пагандық этика" атты кітабында жерге құрмет деп атайды. Ол бұл тұжырымды үш бөлікке бөледі: батылдық, жомарттық және адалдық, я болмаса, шыншылдық, құрмет және жауапкершілік. Табиғатта ешқандай жаман күш жоқ. Табиғидан тыс ештеңе жоқ, демек, адам этикалық болуын Құдайдың үкіміне емес, өзінің таңдауымен анықтауы керек. Барлық жандар жермен байланысқан, сондықтан олардың барлығына әділ қарау қажет. Қоршаған ортаға деген жауапкершілік бар және табиғатпен үйлесім табу керек.

Жер дінінің зұлымдыққа қарсы резолюциясы (1988)

1988 жылы Жер дінінің зұлымдыққа қарсы резолюциясы деп аталатын маңызды шешім әзірленді және түрлі пұтқа табынушылар қауымдастықтары тарапынан зұлымдық пен қате ақпарат тарату мәселелерін шешу үшін бекітілді. Бұл резолюция бастапқыда Әлемнің Барлық Діні Шіркеуімен жазылып, кейіннен Калифорнияда 27-30 мамыр аралығында өткен Ежелгі Жолдар Пәғандық Экуменикалық Конференциясы және Висконсин штатында 17 маусымда өткен Пәғандық Рух Жиналысы тарапынан мақұлданды. Осы бекітүүлдерден кейін Огайо Пәғандық Қоғамдық Кеңесі бұл шешімді W.I.C.C.A. Солтүстік-Шығыс Кеңесіне ұсынды.

Бұл шешім, әсіресе Викка мен Сиқыршылыққа қатысты Жер діндеріне байланысты тараған жалпы қате түсініктер мен стереотиптерді жоюға бағытталған, зұлымдықпен күресу және оны айыптау үшін жасалған маңызды қадам болды. Сонымен қатар, бұл пагандық қауымның зорлық-зомбылыққа қарсы біртұтас ұстанымын және этикалық және мейірімділік принциптерін сақтауға деген міндеттемесін көрсетті.