Жазу қабілетінің жоғалуы және оның түрлері

Кіріспе

Жазу қабілетінің жоғалтылуы

Аграфия – жазу арқылы хабарласу қабілетінің жоғалтылуына себеп болатын, әдетте қозғалыс функциясының бұзылуынан туындайтын неврологиялық бұзылыс. Орталық аграфия көбінесе мидың тілдік аймақтарына әсер етеді, бұл әріп жазуда (орфографияда) немесе еріксіз сөйлеуде қиындықтарға алып келеді және көбінесе басқа тілдік бұзылыстармен қатар жүреді.

Орталық

Орталық аграфия сөйлеу тілінің бұзылыстарымен және жазуға қатысты әртүрлі моторлық және көру дағдыларының кемістіктері бірдей кезде пайда болады. Осы төрт белгінің барлығы жолдардағы зақымдану салдарынан туындайды. Герстман синдромымен бірге оқуға қабілетсіздік (алексия) және жеңіл сөйлеу бұзылысы (афазия) да болуы мүмкін. Жазылған әріптер көбінесе нашар қалыптасып, оқылмайтын деңгейге жетеді, бірақ дауыстап дұрыс жазу қабілеті сақталады. Жазудың бағыты мен дұрыс тізбегі де бұзылады.

Себептер

Аграфияның көптеген себептері бар, олардың қатарында инсульт, зақымданулар, мидың жарақаттануы және деменция. Қолжазбамен байланысты мидың 12 аймағы бар. Төрт ерекше функционалдық аймақ: ортаңғы маңдайлық гирус және жоғарғы маңдайлық сулькус құрайтын сол жақ жоғарғы маңдайлық аймақ, төменгі париеталдық үзелше, жоғарғы париеталдық үзелше және ішкі париеталдық сулькус құрайтын сол жақ жоғарғы париеталдық аймақ, соңында – негізгі қозғалыс қабығы мен соматосенсорлық қабық. Қалған сегіз аймақ ассоциативтік аймақтар болып саналады, оларға оң жақ алдыңғы мишық, таламустың сол жақ артқы ядросы, сол жақ төменгі маңдайлық гирус, оң жақ артқы мишық, оң жақ жоғарғы маңдайлық қабық, оң жақ төменгі париеталдық үзелше, сол жақ шпинділ тәрізді гирус және сол жақ базальді ганглийлер жатады. Атап айтқанда, Сильвий сызатының маңындағы тілдік аймақтар, мысалы, Брока аймағы, Вернике аймағы және үстіңгі шеттік жиек.

Альцгеймер ауруы

Аграфия көбінесе Альцгеймер ауруымен (АА) байланысты. Жазу бұзылыстары АА-ның ерте көрінісі болуы мүмкін. АА-мен ауыратын адамдарда жазу дағдысына қатысты алғашқы белгі – жазудың таңдаулы синтаксистік жеңілдетілуі. Адамдар аз сипаттамамен, егжей-тегжейсіз және күрделіліксіз жазады, сондай-ақ грамматикалық қателер сияқты басқа белгілер де пайда болуы мүмкін. АА прогрессиясы кезінде әртүрлі аграфия түрлері дамуы мүмкін. АА-ның бастапқы кезеңдерінде адамдарда аллографиялық және апраксиялық аграфия белгілері байқалады. Аллографиялық аграфия АА-мен ауыратын адамдарда сөздердегі үлкен және кіші әріптердің араласуымен көрінеді; ал апраксиялық аграфия АА науқастарында нашар салынған немесе оқылмайтын әріптер, сондай-ақ әріптердің соққыларын жіберу немесе қайталау арқылы көрінеді. АА прогрессиясымен қатар аграфияның ауырлығы да артады; олар кеңістіктік аграфияны дамытуы мүмкін, яғни тура көлденең сызықпен жазуға қабілетсіздік, сонымен қатар әріптер мен сөздер арасында қажетсіз бос орындар пайда болады. Нормальды орфографтар бүкіл сөзді пайдаланатын лексикалық орфографиялық жүйеге қол жеткізе алады; дұрыс жұмыс істегенде, ол жеке әріптер немесе дыбыстар емес, толық сөздің орфографиясын еске түсіруге мүмкіндік береді. Бұл жүйе жүздеген сөздердің орфографиясын сақтайтын ішкі жад қоймасын пайдаланады. Бұл графемдік шығыс лексиконы деп аталады және қолжазбаға қатысты көптеген функциялардың қысқа мерзімді жад циклы болып табылатын графемдік буфермен байланысты орынды аталады. Егер орфографиялық жүйені қолдану мүмкін болмаса, мысалы, таныс емес сөздер, сөз емес тіркестер немесе орфографиясын білмейтін сөздер үшін, кейбір адамдар фонологиялық процесті, яғни сөзді дыбыстап жазуға арналған жүйені пайдалана алады. АА-мен ауыратын адамдарда күнделікті жазу үшін қолданылатын жад қоймалары ауру прогрессиясымен бірге жоғалады. CART лексикалық аграфияны емдеуде, байланыссыз сөздердің үлкен тобын оқытуға қарағанда, бірнеше сөзді меңгеруге оқыту тиімдірек. Таңдалған сөздер пациентке жекелесе таңдалуы мүмкін, бұл емді жекелендіреді. 1850 жылдары Арман Труссо және Джон Хьюлингс Джексон сияқты клиникалық дәрігерлер жазудағы, сөйлеудегі және оқудағы бұзылыстарда бірдей тілдік кемшіліктердің болатынына сенді. 1856 жылы Луи Виктор Марсе жазбаша және ауызша тіл бір-бірінен тәуелсіз екенін дәлелдеді; ол тілдік бұзылыстары бар көптеген науқастарда сөйлеу де, жазу да бұзылған екенін анықтады. Жазбаша және ауызша тілдің қалпына келуі әрқашан бірдей болмайды, бұл осы екі сөз түрінің тәуелсіз екенін көрсетеді. Ол жазу қабілетіне тек моторлық бақылау ғана емес, сонымен қатар белгілер мен олардың мағынасын есте сақтау да қатысты деп сенді. Питрдің айтуынша, Марсе мен Огл сөйлеу мен жазу арасындағы айырмашылықты бірінші болып атап көрсетті. Оның жұмысына Теодуль Арман Рибоның жадқа қатысты модулдік тәсілі де үлкен әсер етті. Питрдің 1884 жылғы клиникалық зерттемесі жазудың мидағы орналасуын дәлелдейді. Питрдің оқу және жазу модельдері үш негізгі компоненттен тұрады: визуалды (әріптерге қатысты жад және әріптердің буын мен сөздерді құру үшін қалай біріктірілетіні), естімелік (әрбір әріптің дыбысына қатысты жад) және моторлық (әріптердің моторлық-графикалық жады). Ол аграфияның келесі жіктемелерін ұсынды:
Сөзді тану арқылы аграфия: үлгіні көшіруге қабілетсіздік, бірақ адам өздігінен және диктант бойынша жаза алады. Сөзді есту арқылы аграфия: диктант бойынша жазуға қабілетсіздік, бірақ адам үлгіні көшіріп, өздігінен жаза алады. Моторлық аграфия: жазуға қабілетсіздік, бірақ адам орфографияны біледі. Питр афазия кезінде интеллект жүйелі түрде бұзылмайды деді. ХХ ғасырдағы зерттеулер негізінен ми-қан тамырлары апатынан зақымданған науқастардың афазиологиясына бағытталды. Осы зерттеулерден зерттеушілер жазба тілін жасаудың күрделі танымдық процесі туралы маңызды білім алды.

Agraphia is often seen in association with Alzheimer's disease (AD). Writing disorders can be an early manifestation of AD. In individuals with AD, the first sign pertaining to writing skills is the selective syntactic simplification of their writing. Individuals will write with less description, detail and complexity, and other markers, such as grammatical errors, may emerge. Different agraphias may develop as AD progresses. In the beginning stages of AD, individuals show signs of allographic agraphia and apraxic agraphia. Allographic agraphia is represented in AD individuals by the mixing of lower and upper case letters in words; apraxic agraphia is represented in AD patients through poorly constructed or illegible letters and omission or over repetition of letter strokes. As their AD progresses, so does the severity of their agraphia; they may begin to form spatial agraphia, which is the inability to write in a straight horizontal line, and there are often unnecessary gaps between letters and words. Normal spellers have access to a lexical spelling system that uses a whole word; when functioning properly, it allows for recall of the spelling of a complete word, not as individual letters or sounds. This system further uses an internal memory store where the spellings of hundreds of words are kept. This is called the graphemic output lexicon and is aptly named in relation to the graphemic buffer, which is the short term memory loop for many of the functions involved in handwriting. When the spelling system cannot be used, such as with unfamiliar words, non words or words that we do not recognize the spelling for, some people are able to use the phonological process called the sub lexical spelling system. This system is used to sound out a word and spell it. In AD individuals, memory stores that are used for everyday handwriting are lost as the disease progresses. CART is more likely to be successful in treating lexical agraphia when a few words are trained to mastery than when a large group of unrelated words is trained. Words chosen can be individualized to the patient, which makes treatment more personalized. During the 1850s, clinicians such as Armand Trousseau and John Hughlings Jackson held the prevailing view that the same linguistic deficiency occurred in writing as well as speech and reading impairments. In 1856, Louis Victor Marcé argued that written and spoken language were independent of each other; he discovered that in many patients with languages disorders, both speech and writing was impaired. The recovery of written and spoken language was not always parallel suggesting that these two modes of expression were independent. He believed the ability to write not only involved motor control, but also the memory of the signs and their meaning. According to Pitres, Marcé and Ogle were the first to emphasize the dissociation between speech and writing. His work was also strongly influenced by Théodule Armand Ribot's modular approach to memory. Pitres's clinical case study in 1884 argues for the localization of writing in the brain. Pitres's reading and writing models consisted of three main components: visual (the memory for letters and how letters are put together to form syllables and word), auditory (the memory for the sounds of each letter), and motor (motor graphic memory of the letters). He proposed the following classifications of agraphia:
Agraphia by word blindness: inability to copy a model, but the individual can write spontaneously and in response to dictation. Agraphia by word deafness: inability to write to dictation, but the individual can copy a model and write spontaneously. Motor agraphia: no ability to write, but the individual can spell. Pitres said in aphasia, the intellect is not systematically impaired. Research in the twentieth century focused primarily on aphasiology in patients with lesions from cerebrovascular accidents. From these studies, researches gained significant insight into the complex cognitive process of producing written language.