Кіріспе

Уильям Фолкнердің 1936 жылғы романы "Абессалом, Абессалом!" – американдық жазушы Уильям Фолкнердің 1936 жылы алғаш рет жарық көрген романы. Оқиға Америка Азамат соғысына дейін, оның кезінде және содан кейін Америка Оңтүстігіндегі үш отбасының тағдырына арналған, негізгі назар Томас Сатпеннің өміріне шоғырланған. "Абессалом, Абессалом!" романы, "Жанжал мен ашу" романымен бірге, Фолкнердің 1949 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуына ықпал етті. 2009 жылы сарапшылар тобы "Абессалом, Абессалом!" романын барлық уақыттардағы Оңтүстік Американың ең үздік романы деп атады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Абессалом, Абессалом! Томас Сатпеннің өркендеуі мен құлдырауы туралы әңгімелейді. Батыс Вирджинияда кедейлікте дүниеге келген ақ нәсілді адам Миссисипиге байлыққа ие болу және қуатты отбасылық әке болу деген екі мақсатпен көшіп келеді. Оқиға Квентин Компсонның Гарвард колледжіндегі бөлмедесі Шревке айтқан естеліктер арқылы толығымен баяндалады, Шрев жиі өз ұсыныстарын және болжамдарын қосады. Роза Колдфилд, Квентиннің әкесі және атасы айтқан әңгімелер де Шрев пен Квентиннің қосымша түсіндірмелерімен беріледі, оқиғаның толық оқиғасы хронологиялық ретпен емес, көбінесе әртүрлі мәліметтермен ашылады. Бұл Сатпендердің нағыз тарихын аша білуге мүмкіндік береді. Роза бастапқыда Квентин Компсонға ұзаққа созылған және субъективті естеліктерімен оқиғаны баяндайды, оның атасы Сатпеннің досы болған. Содан кейін оның әкесі кейбір мәліметтерді толықтырады. Ақырында, Квентин оқиғаны бөлмедесі Шревке айтады, әр ретте оқырманға оқиғаның мән-жайларын толықтырған тараптардан көбірек мәліметтер жетеді. Соңғы нәтиже оқырманды Сатпеннің оқиғасының фактілеріне қарағанда кейіпкерлердің көзқарасы мен бейімділіктеріне көбірек сендіреді. Томас Сатпен Джефферсон, Миссисипиге бірнеше құлдармен және оған жұмыс істеуге мәжбүр болған француз сәулетшісімен келеді. Сатпен жергілікті үнді тайпасынан жүз шаршы миль жер алып, бірден Сатпеннің жүзі деп аталатын үлкен плантация, оның ішінде әсем сарай салуды бастайды. Ол жоспарын аяқтау үшін оған бала тууға қабілетті әйел қажет (әсіресе оның мұрагері болатын ұл), сондықтан ол жергілікті саудагердің ықыласына ие болып, оның қызы Эллен Колдфилдке үйленеді. Эллен Сатпенге екі бала тудырады, Генри есімді ұл және Джудит есімді қыз, екеуі де трагедияға ұшырайды. Генри Миссисипи университетіне барады және өзінен он жас үлкен Чарльз Бонмен танысады. Генри Чарльзды Рождествоға үйге әкеледі, ал Чарльз мен Джудит құпия романтика бастайды, бұл болжамды келісімге әкеледі. Алайда Томас Сатпен Чарльз Бонның бұрынғы некеден туған ұлы екенін түсінеді және осы одақты тоқтатуға тырысады. Сатпен француздық Батыс Үндістандағы плантацияда бақылаушы болып жұмыс істеді және құл көтерілісін басып жаншудан кейін плантация иесінің қызы Эулалия Бонның қолына ие болды. Олардың Чарльз есімді ұлы болды. Сатпен Эулалияның некеге тұрғаннан кейін аралас нәсілді екенін білген жоқ, бірақ ол алданып қалғанын білгенде, некені жоққа шығарып, әйелі мен баласын тастап кетті (бірақ оларға өзінің моральдық өтеуінің бір бөлігі ретінде байлығын қалдырды). Оқырман кейіннен Сатпеннің балалық шағы туралы біледі, сол кезде жас Томас қоғамның адамның құнын материалдық құндылыққа байланыстыра алатынын түсінді. Осы оқиға Томас әулет құру жоспарын іске асырады. Сатпен Генриге Чарльз оның жартылай бауыры екенін және Джудитке онымен үйленуге рұқсат етілмейтінін айтқанда, Генри оған сенбей, туған құқығынан бас тартып, Чарльзды Нью-Орлеандағы үйіне ертіп барады. Содан кейін олар Миссисипиге қайтып, Университет ротасына қосылып, Азамат соғысында күресу үшін Конфедерация армиясына қосылады. Соғыс кезінде Генри өзінің ар-ожданымен күреседі, ол жартылай бауыры мен қарындасының некесіне рұқсат беруге шешім қабылдауы керек; алайда, Сатпен Генриге Чарльздың жартылай қара екенін айтқанда бұл шешім өзгереді. Соғыс аяқталғаннан кейін Генри әкесінің Чарльз бен Джудит арасындағы некеге тыйым салуын орындайды, ол Чарльзды сарай қақпасында өлтіріп, кейін өзін-өзі қуғынға ұшыратады. Томас Сатпен соғыстан оралып, өзінің әулетін және үйін жөндеуді бастайды, оның жүз шаршы милі кілемшелер мен жазалаушы солтүстік әрекеттерімен бір шаршы мильге дейін қысқартылды. Ол қайтыс болған әйелінің кіші әпкесі Роза Колдфилдке ұсыныс жасайды, ол оны қабылдайды. Алайда, Сатпен Розаны некеге тұрмас бұрын оған ұл тууын талап етеді, бұл оны Сатпеннің жүзінен кетуге итермелейді. Содан кейін Сатпен Сатпеннің жеріне қоныстанған Ваш Джонстың 15 жасар немересі Миллимен қарым-қатынас жасайды. Бұл роман Милли жүкті болып, қыз туғанға дейін жалғасады. Сатпен қатты көңілі қалды, өйткені оның Сатпен әулетін қалпына келтірудің соңғы үміті Миллидің ұлды босануына байланысты болды. Сатпен Милли мен баланы бір жағына тастап, оларға тек қана еркек ұлдырған өзінің атымен бірге қорада ұйықтауға лайық емес екенін айтады. Ашулы Ваш Джонс Томасты, Миллиді, Миллидің жаңа туған қызын және соңында өзінің өлімін тудыратын қамаудан бас тарту арқылы өлтіреді. Томас Сатпеннің мұрасы туралы оқиға Квентиннің Розаны таңқаларлықтай тасталып қалған Сатпеннің жүзіне қайтаруымен аяқталады, онда олар Генри Сатпенді және құл әйелден туған Томас Сатпеннің қызы Клитемнестраны (Клити) табады. Генри қайтыс болу үшін поместьеге оралған. Үш айдан кейін, Роза Генриге медициналық көмекпен келгенде, Клити оларды заңды күштер деп қате түсініп, поместьеді өртеп, Генри мен өзінің өліміне себеп болады. Сатпеннің жалғыз қалған мүрагері - Чарльз Бонның қара нәсілді немересі, ауыр психикалық кемістігі бар жас жігіт, Сатпеннің жүзінде қалады.

Талдау

Фолкнердің басқа романдары сияқты, «Абессалом, Абессалом!» Оңтүстік тарихының аллегориясы болып табылады. Атауы Киелі кітаптағы Дәуіт патшаның ұлы Абессалом туралы оқиғаға сілтеме жасайды – әкесі құрған империяға қарсы күресте қаза тапқан, Дәуітке қайғы келтірген серке. Томас Сатпеннің тарихы Оңтүстік плантациялық мәдениетінің өрлеуі мен құлдырауын көрсетеді. Сатпеннің сәтсіздіктері сөзсіз, идеалистік Оңтүстіктің кемшіліктерін көрсетеді. Өзінің «жоспарына» қатаң берілген Сатпен, қара терілі әйелмен некеге тұруға келмейді, осылайша өзінің құлауына бастайды. «Абессалом, Абессалом!» романы туралы сөйлегенде Фолкнер Оңтүстіктің басты қарғысы – құлдық екенін, ал Томас Сатпеннің жеке қарғысы немесе кемшілігі – ол адамзат отбасының бір бөлігі болу үшін тым күшті екен деп сенгені екенін айтты. Роман әртүрлі баяндаушылардың интерпретацияларын пайдалана отырып, Фолкнердің Оңтүстігіндегі тарихи-мәдени рухқа сілтеме жасайды, онда өткен шақ әрқашан қазіргі уақытта болады және уақыт өте келе әңгімені қайта айтатын адамдар тарапынан үнемі қайта қарастырылады; сонымен қатар, ол миф жасау және шындыққа күдік тудыру процесін зерттейді. «Абессалом, Абессалом!» нақты фактілерді, негізді болжамдарды және тікелей қиялдарды қатар қойып, өткенді қалпына келтіру мүмкін емес, демек, қиялға толы екенін көрсетеді. Фолкнер, баяндаушылардың ешқайсысы фактілерді дұрыс түсінбесе де, «ешбір адам шындыққа толық көңіл толуға шамасы келмейді», бірақ шындық бар және оқырман оны түсіне алады деп мәлімдейді. Көптеген сыншылар осы шындықты өзгермелі баяндаулардың артында табуға тырысты, немесе мұндай қалпына келтірудің сенімді болуы мүмкін емес екенін, тіпті еңсерілмейтін фактілік және логикалық қайшылықтар бар екенін дәлелдеуге тырысты. Алайда, кейбір сыншылар ойдан шығарылған шындық – парадокс екенін, сондықтан оқиғаны берілгендей қабылдап, оны миф және архетип деңгейінде қарастырған жөн дейді, бұл бізге беймәлімнің ең терең деңгейлерін көруге және осы мифті қабылдап (және оған бағынатын) адамдарды – оңтүстік халқын және әсіресе Квентин Компсонды жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Романның негізгі перспективасы (назардың ошағы емес) ретінде Квентин Компсонды пайдалану, оны Фолкнердің бұрынғы «Жанжал мен ашу» романымен байланыстырады, ол Компсон отбасының тарихын Квентиннің басты кейіпкер ретінде баяндайды. Романның оқиғасы тікелей айтылмаса да, Сатпен отбасының династиямен күресі, құлдырауы және мүмкін болатын туысқандық қатынастар Квентин мен мисс Роза Колдфилдтің Сатпеннің үйін өртеуіне себеп болған отбасылық оқиғалар мен құштарлықтарға ұқсас.

Танымал мәдениетте

1983 жылғы Гиннес рекордтар кітабында "Әдебиеттегі ең ұзын сөйлем" деп "Абсалом, Абсалом!" романынан алынған, 1288 сөзден тұратын сөйлем жазылған (кейін бұл рекорд бұзылды). Бұл сөйлем 6-тарауда кездеседі; ол "Әкесі сияқты дәл" деген сөздермен басталып, "көз ешқандай тұстан көре алмайтын" деген сөздермен аяқталады. Бұл бөлім толығымен курсивпен жазылған және аяқталмаған. Канадалық рок-тобы Rush шығарған "Distant Early Warning" әнінің соңғы шумағында "Абсалом" сөзі үш рет қайталанады. Топтың барабаншысы және лирика авторы Нил Перт, Фолкнер романының атауының "дыбыстық әсеріне ғашық болғанын" және романды оқығаннан кейін Абессалом туралы Библиядағы оқиғаны зерттеуге шабыттанғанын айтты. "Әннің негізгі тақырыбы – мейірімділік болғандықтан, Библиядағы оқиғаның осы тақырыпқа сай келетіні ойға келді".