Кіріспе
1703 - 1764 жылдары өмір сүрген ағылшын баспагері және жазушысы Роберт Додсли (13 ақпан 1703 - 23 қыркүйек 1764) – ағылшын кітап сатушысы, баспагері, ақын, драматург және түрлі жанрда жазған автор.
Robert Dodsley (13 February 1703 – 23 September 1764) was an English bookseller, publisher, poet, playwright, and miscellaneous writer.
Өмір
Додсли Ноттингемширдегі Мансфилд маңында дүниеге келді, оның әкесі тегін мектептің директоры болды. Ол Мансфилдте шұлық тоқушының шәкірті болған, бірақ қашып, лакей болып жұмыс істеді. Оның алғашқы әдеби туындыларынан түскен пайда мен даңқ Додслиге достарының көмегімен (Александр Поуп оған 100 фунт стерлинг қарыз берді) 1735 жылы Лондонның Палл Молл аймағындағы Талли Басының таңбасымен кітап сатушы ретінде орнығуға мүмкіндік берді. Көп ұзамай ол сол заманғы ең танымал баспагерлердің біріне айналды. Оның алғашқы жарияланымдарының бірі – Сэмюэл Джонсонның «Лондон» шығармасы, оған ол 1738 жылы он гинея төледі. Ол Джонсонның көптеген еңбектерін жариялады, сондай-ақ Джонсонның сөздігін жасауды ұсынды және қаржыландыруға көмектесті. Поуп өзінің хаттарына құқығын Додслиге берді. 1738 жылы Пол Уайтхедтің «Маннерлер» атты кітабын жариялау Лордтар палатасы тарапынан жазықсыздық деп танылды және Додслидің қысқа мерзімге түрмеге қамалуына әкелді. Додсли Эдвард Янг пен Марк Акенсайд үшін жариялаған, ал 1751 жылы Томас Грейдің «Элегиясын» шығарды. Ол сондай-ақ, Рев. Джозеф Спенс пен Джозеф Уортонмен бірге жұмыс істеді, сонымен қатар инновациялық Бирмингем баспашысы Джон Баскервиллмен де ынтымақтастық етті. 1759 жылы Додсли зейнетке шығып, көп жылдар бойы серіктес болған ағасы Джеймске бизнестің басқаруын тапсырды. Ол досы Джозеф Спенске сапар барысында Даремде қайтыс болып, сол жерге жерленді.
Шығармалары
1729 жылы Додсли өзінің алғашқы еңбегін жариялады – «Құлдық: Лакей жазған поэма», алғы сөз бен постскриптум Дэниел Дефоға жатқызылды; ал 1732 жылы жазылым арқылы «Ливреядағы Муза немесе Лакейдің әртүрлі шығармалары» атты қысқа өлеңдер жинағы жарық көрді, Додслидің меценаттарында жоғары мәртебелі көптеген адамдар болды. Одан кейін 1735 жылы «Ойыншық дүкені» (Covent Garden) атты сатирикалық фарс пайда болды, онда ойыншық шебері өзінің тауарларына қатысты моральдық ойлар айтады, бұл идея, мүмкін, Томас Рэндольфтің «Жақсылыққа бой алған саудагерінен» алынған. 1737 жылы оның «Король және Мансфилдтің диірменшісі» («Король Генрих II» драмалық әңгімесі) Дрюри-Лейнде қойылды және зор қолдауға ие болды; оның жалғасы «Сэр Джон Кокль сотта» фарсы 1738 жылы жарық көрді. Додсли өзінің теңдікке бейімділігін 1740 жылы «Натан бен Садди» жазған «Англия патшаларының хроникасы» атты анонимді еңбегімен көрсетті, ол ағылшын тарихын Король Джеймс нұсқасымен жазылған Пятикнижье стилінде қайта жазды. 1750 жылы «Адам өмірінің экономикасы» атты кітап жарық көрді, ол Үндістан мен Қытайдың ежелгі авторларына тән моральдық ұстанымдардың жинағы болды, ол ағылшын тіліндегі «Король Джеймс» нұсқасының стилінде, аты-жөні белгісіз аудармашыға тиесілі болды. Дегенмен, Додсли ең алдымен екі жинақтың редакторы ретінде танымал – пьесалар және өлеңдер жинағы. Біріншісі – «Ескі пьесалардың таңдамалы жинағы» (12 том, 1744; Исаак Ридтің түсіндірмелерімен 2-басылымы, 12 том, 1780; Уильям Кэрью Хазлитттің 4-басылымы, 1874–1876, 15 том). Додслидің өлеңдер жинағы – «Бірнеше автордың өлеңдер жинағы» (1748, 3 том) «сол поэтикалық туындыларды сақтап қалу үшін, олардың бұрын жарияланған түріне қарағанда ұзақ есте қалуға лайық екендігіне сенімдімін» (Өлеңдер жинағы, 1748, 1 том. iii–iv). Әдеби ортасының арқасында ол 15 қаңтар 1748 жылы алғашқы басылымға дейін үш томдық поэзияны толтыра алды. 1755 жылдың наурызына қарай ол төрт басылымнан өтті, төртінші томды қосты, ал 1758 жылы бесінші және алтыншы томдар шықты, соның салдарынан атауы өзгерді. 1745 жылы ол өзінің драмалық туындыларының жинағын және «Трифлз» деген қарапайым атпен жеке жарық көрген кейбір өлеңдерін жариялады. Одан кейін «Тыныштықтың жеңісі» («The Triumph of Peace»), «Акс-ла-Шапель» келісіміне арналған маска (1749); оның үш кантодан тұратын бос өлеңдері «Георгика» ауыл шаруашылығына арналған (1753), бастапқыда «Халықтың адалдығы» деп аталатын ұзақ туындының бөлігі ретінде жоспарланған; «Бетналь Гриннің соқыр тіленшісі» (1739 жылы Дрюри-Лейнде қойылған, 1741 жылы басылған); және «Мелпомен» (1751) одасы жарық көрді. Оның «Клеона» трагедиясы (1758) Ковент-Гарденде ұзақ қойылды, басылған күні 2000 данасы сатылды және бір жыл ішінде төрт басылымнан өтті. Додсли сонымен қатар бірнеше әдеби мерзімді басылымдарды құрды: «The Museum» (1746–1767, 3 том); «Прецептор» жалпы білім беру курсын қамтиды (1748, 2 том), доктор Джонсонның кіріспесімен; «The World» (1753–1756, 4 том); және 1758 жылы Эдмунд Берк редакторы болып құрылған «Жылдық тіркелім». Осы әртүрлі туындыларға Хорас Уолпол, Акенсайд, Соам Джененс, Лорд Литтлтон, Лорд Честерфилд, Берк және басқалар үлес қосты. Өмірінің соңына қарай ол тағы да көптеген табысты туындыларын жариялады. «Эзоптың таңдамалы мысалдары» (1761), ол ондаған жылдар бойы әртүрлі басылымдарда қолданыста болды, оған ол және оның достары қосымша мысалдар жазды. Уильям Шенстонның еңбектері (3 том, 1764–1769) Шенстонның кенеттен қайтыс болғаннан кейін естелік ретінде жарық көрді және сол жазушыны ең жақсы жағынан көрсету үшін өте таңдамалы түрде өңделді.