Эдсел Форд: Автоөнеркәсіп сардарының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Америкалық кәсіпкер (1893–1943)
автомобиль өнеркәсібінің басшысы

Эдсел Брайант Форд (6 қараша 1893 – 26 мамыр 1943) – американдық бизнесмен және меценат, өнеркәсіптің дамуына үлкен үлес қоскан Генри Форд пен оның әйелі Клара Джейн Брайант Фордтың жалғыз баласы. 1919 жылдан 1943 жылы қайтыс болғанға дейін Ford Motor Company компаниясының президенті болды. Ол бизнестің жалғыз мұрагері ретінде әкесімен тығыз жұмыс істеді, бірақ жеке талғамына сай, T ("Tin Lizzie") моделінен гөрі көбірек қызығушылық тудыратын автомобильдерді жасауға ұмтылды. Тіпті президент болған кезде де ол әкесінен осы үлгіден бас тартуға рұқсат алуда қиындықтарға тап болды. Нарық жағдайының өзгеруі ғана оған 1927 жылы сәнді "А" моделін жасауға мүмкіндік берді. Эдсел сондай-ақ Mercury бөлімін құрды және Lincoln Zephyr мен Lincoln Continental машиналарының жасалуына жауапты болды. Гидравликалық тежегіштер сияқты маңызды жаңалықтарды енгізді және компанияның шетелдегі өндірісін күшейтті. Форд Детройтте өнерді қолдаумен айналысты, сонымен қатар адмирал Ричард Бёрдтың полярлық экспедицияларын қаржыландырды. Ол 49 жасында асқазан рагынан қайтыс болды. Эдселдің қайтысынан кейін Генри Форд уақытша Ford компаниясының президенттік лауазымын қайта иеленді, ал 1945 жылы Эдселдің үлкен ұлы Генри Форд II Генридің орнына президент болды. Ол сонымен қатар неміс химиялық концерні IG Farben-нің американдық еншілес компаниясы American IG директорлар кеңесінің мүшесі де болды.

Өмір және мансап

Эдсел Форд 1893 жылғы қарашада Детройт қаласында дүниеге келді. Ол Клара мен Генри Фордтың жалғыз баласы болды, Генри Фордтың балалық шақтағы жақын достарының бірі – Эдсел Руддиманның есімімен аталыпты. Ол отбасылық автомобиль бизнесін басқаруға дайындалды және әкесімен бірге машиналарды жөндейтін. 1915 жылы Форд компаниясының хатшысы болды, ал 1916 жылғы 1 қарашада дүкен иесі Дж. Л. Хадсонның қызы Элеонора Лоутиан Клейге (1896–1976) үйленді. Олардың төрт баласы болды: Генри Форд II (1917–1987), Бенсон Форд (1919–1978), Жозефина Клей Форд (1923–2005) және Уильям Клей Форд (1925–2014). Олар Детройт қаласының Индиан Вилладж ауданындағы 2171 Ирокез көшесінде тұрды. Форд Коннектикут штатының Лейквилл қаласындағы Хочкисс мектебінде және Детройт университетінде оқыды. Оның отбасы екі оқу орнына да қаржылай көмек көрсетті. Хочкисс мектебінің кітапханасы Эдсел Фордқа арналған ескерткіш кітапхана деп аталды. Кіші Форд автомобильдердің сәнді дизайнына әкесінен гөрі көбірек қызығушылық танытты. Ол 1922 жылы Линкольн Мотор компаниясын сатып алып, осы бейімділігін қанағаттандырды. Спорттық автомобильдерге деген құштарлығы жеке көліктерінде де көрінді: Эдсел АҚШ-қа импортталған алғашқы MG автокөлігін сатып алды. 1932 жылы ол Фордтың алғашқы дизайнері Э.Т. (Боб) Грегори жасаған алюминийден жасалған, қайық сияқты артқы бөлігі бар жылдамдықты автомобильге ие болды, ол Фордтың жаңа V8 қозғалтқышымен жабдықталған еді – бұл төмен бағалы, сегіз цилиндрлі алғашқы қозғалтқыш болды. Бұл автомобиль 2016 жылы Амелия аралындағы элеганттылық конкурсында аукционға сатылды. Форд компаниясының президенті болғаннан кейін ол T моделін жаңарту үшін заманауи автомобиль енгізуді ұсынды, бірақ әкесі оның ұсынысын көп рет қабылдамады. Нарықтағы үлестің азаюы жаңа модель – Model A-ны енгізуді қажет етті. 1927 жылы Model A-ны жобалау кезінде Генри Форд механикалық сапа мен сенімділікті қамтамасыз етті, ал ұлына дизайнер Йозеф Галамбтың көмегімен кузовты жасауға мүмкіндік берді. Эдсел сонымен қатар әкесін осы модельге төрт дөңгелекті механикалық тежегіштер мен жылдамдық қоробкасын қосуға көндірді. Нәтижесінде шыққан Model A коммерциялық сәттілікке ие болды, өндіріс тоқтаған төрт жыл ішінде төрт миллионнан астам сатылды. Президенттік лауазымда Эдсел Форд маңызды шешімдерде әкесімен келіспейтін және кейде үлкен кісінің алдында қорланды. Әке мен бала арасындағы қарым-қатынас әрқашан тығыз болды, бірақ дені сау емес аспектілерге толы болды. Эдсел көптеген маңызды өзгерістерді енгізе білді. Ол Mercury бөлімін құрып, оған осы есімді берді. Ол Lincoln Zephyr және Continental машиналарын жасауға жауапты болды. Ford Motors компаниясының шетелдегі өндірісін едәуір арттырды және гидравликалық тежегіштерді енгізу арқылы компанияның машиналарын жаңғыртты.

Edsel Ford was born in November 1893 in Detroit. He was the only child of Clara and Henry Ford, being named for Edsel Ruddiman, one of Henry Ford's closest childhood friends. He was groomed to take over the family automobile business, and grew up tinkering on cars with his father. He became secretary of Ford in 1915, and married Eleanor Lowthian Clay (1896–1976), the niece of department store owner J. L. Hudson, on November 1, 1916. Together, they had four children: Henry Ford II (1917–1987), Benson Ford (1919–1978), Josephine Clay Ford (1923–2005), and William Clay Ford (1925–2014). They made their home at 2171 Iroquois Street, in the Indian Village neighborhood of Detroit. Ford went to The Hotchkiss School, in Lakeville, Connecticut, and the Detroit University School. His family donated to both institutions. The school library at Hotchkiss is named the Edsel Ford Memorial Library. The younger Ford showed more interest than his father in flashier styling for automobiles. He indulged this proclivity in part with the purchase of the Lincoln Motor Company in 1922. His affinity for sports cars was demonstrated in his personal vehicles: Edsel bought the first MG motorcar imported to the US. In 1932, he had an aluminum, boat tailed speedster automobile custom designed by Ford's first designer, E. T. (Bob) Gregorie and featuring Ford's brand new V8, the first low cost, eight cylinder engine. This car was sold at an auction during the Amelia Island Concours d'Elegance in 2016. After becoming the president of Ford, he advocated for the introduction of a more modern automobile to replace the Model T, but was repeatedly overruled by his father. Dwindling market share finally made the introduction of a new model inevitable: the Model A. During the design of the Model A in 1927, Henry Ford assured mechanical quality and reliability, allowing his son to develop the body, with the help of designer József Galamb. Edsel also prevailed upon his father to allow the inclusion of four wheel mechanical brakes and a sliding gear transmission on this model. The resulting Model A was a commercial success, selling over four million during four years of production. As president, Edsel Ford often disagreed with his father on major decisions and was occasionally humiliated in public by the older man. The relationship between the father and son was always close, but always fraught with unhealthy aspects. Edsel managed to introduce many lasting changes. He founded and named the Mercury division. He was responsible for the Lincoln Zephyr and Continental. He significantly strengthened Ford Motors' overseas production, and modernized the company's cars, such as by introducing hydraulic brakes.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Эдсел авиацияның ерте және ынталы жақтасы болғандықтан, әкесі ұшақтардың коммерциялық қолданысын көре алмағандықтан, бастапқы қарсылықтарына қарамастан, Форд компаниясы ұшақтар жасау керек деп талап етті. АҚШ пошта қызметінің әуе почтасын жеткізуші ретінде үлкен жетістікке ие болғаннан кейін Эдселдің көрегендігі өтелді. Осы салаға жасаған көрегендігінің арқасында компания Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшақтарға болған үлкен қажеттілікке жауап бере алды.

Саз өрісі

Форд мотор компаниясы АҚШ-тың "Демократия арсеналы" деп аталған қару-жарақпен жарақтандыруда маңызды рөл атқарды. Эдсел компанияны басқарған кезде, Фордтың Willow Run кең өндірістік кешенінде, B-24 бомбалаушыларын сағатына біреуден шығаруды мақсат етті. Осы жұмыстың қысымы Эдселдің денсаулығына зиян келтіріп, өлімге алып келгені айтылады.

Нацистердің ынтымақтастығы

Макс Уоллестің "Америкалық ось: Форд, Линдберг және Үшінші рейхтің өрлеуі" атты еңбегінде жазғандай, 1942 жылы Эдсел мен Форд SAF басшысы Морис Доллфустың арасындағы хаттар Фордтың француздық еншілес компаниясының неміс әскері үшін өндіріс жұмыстарын білгенін және мақұлдағанын көрсетеді. Эдсел Францияның құлауынан кейін Герхард Алоис Вестрик ұйымдастырған Манхэттендегі Уолдорф Асториядағы мерекелік кештің де куәсі болды. Бұл кеште ITT компаниясынан Состенес Бэн, Texaco компаниясынан Торкилд Рибер, General Motors компаниясынан Джеймс Д. Муни және Underwood Typewriter Company компаниясынан Филип Дакин Вагонер де қатысты.

Өлім және мұра

Эдсел Форд асқазанның метастаздық қатерлі ісігімен және толқынды қызбамен ауырды. Метастазға байланысты қатерлі ісікке жасалған операция сәтсіз аяқталды. Форд 1943 жылы 49 жасында Гаклер Пойнтта, Гросс-Пойнт-Шорс қаласындағы көл жағасындағы үйінде асқазан қатерлі ісігінен қайтыс болды. Эдсел Фордтың дауыс беру құқығы жоқ акцияларының барлығы оның өсиеті бойынша, ол жеті жыл бұрын әкесімен бірге құрған Ford Foundation-ға сыйланды. Ол Детройттегі Вудлон зиратында жерленген. Эдсел Фордтың әр баласы Ford Motor Company компаниясының үлкен үлесін мұра етті, ал үш ұлының барлығы отбасылық бизнесте жұмыс істеді. Эдсел қайтыс болғаннан кейін, оның әкесі Фордтың президенттігін қысқа мерзімге қайтадан иеленді, содан кейін Эдселдің ұлы Генри Форд II 1945 жылдың 21 қыркүйегінде компанияның президенті болды. Эдсел Форд Детройт тарихындағы ең маңызды өнер меценаттарының бірі болды. Детройт өнер комиссиясының президенті ретінде ол Детройт өнер институтында (DIA) әйгілі Диего Ривераның «Детройт индустриясы» атты қабырғалық суреттерін жасауға тапсырыс берді. Ол Африка өнерінің ерте коллекционері болды және оның үлесі DIA-ның алғашқы Африка өнері жинағының негізгі бөлігіне айналды. Ол қайтыс болғаннан кейін де оның отбасы маңызды үлес қоса берді. Ол зерттеу экспедицияларын, соның ішінде 1926 жылы адмирал Ричард Бёрдтың Солтүстік полюс үстінен жасаған тарихи ұшуын қаржыландыруға көмектесті. Бёрд, Эдселдің қаржыландыруымен өткен Антарктика экспедицияларында, таулар тізбегіне Эдсел Форд таулары деген ат берді. Антарктикадағы басқа да ескерткіштерге Форд массиві, Форд нунатактері және Форд шыңы жатады. Детройт агломерациясындағы 94 тас жолы Эдсел Форд тас жолы деп аталады. 1957 жылдың қыркүйегінде Ford Motor Company Edsel деп аталатын жаңа автомобиль бөлімін таныстырды. Edsel бөліміне Citation, Corsair, Pacer, Ranger, Bermuda, Villager және Roundup модельдері кірді. Edsel бөлімі коммерциялық сәтсіздік ретінде танылды. Автомобильдер алғашқы жылы орташа деңгейде сатылды, бірақ Edsel бөлімі 1960 жылғы модельдер ұсынылғаннан кейін көп ұзамай жабылды.

Эдсел және Элеонора Форд үйі

1928 жылдың қыркүйегінде Фордтар отбасы Мичиган штатының Грос-Понт-Шорс қаласындағы Сент-Клэр көлінің жағалауында Альберт Кан жобалаған жаңа үйі – Гоклер-Пойнтқа көшті. Меншіктің ландшафты мен бақтарын ландшафт сәулетшісі Дженс Дженсен өзінің дәстүрлі, көріністің ұзақтығын ескеретін стилінде жобалаған. Бұл, қонақтарға үйді ұзақ шалғын арқылы көріп, содан кейін толыққанды үйді көру мүмкіндігін берді. Ол сондай-ақ Мейн штатындағы Маунт-Дезерт аралындағы Сил-Харбордағы Эдсел мен Элеонораның Skylands жазғы үйінің бақтарын да жобалаған. Дженсен 1922-1935 жылдар аралығында Мичиган штатындағы олардың тағы бір резиденциясы – Хэйвен-Хилл үшін де жұмыс істеген. Эдсел Форд 1943 жылы Гоклер-Пойнтта қайтыс болды. Оның әйелі Элеонора 1976 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Оның өсиеті бойынша, мүлік "халықтың игілігі үшін" пайдаланылуы тиіс болды. Эдсел мен Элеонора Фордтар үйі қазір жұртшылыққа ашық. Көл жағасында орналасқан бұл үйде Фордтардың түпнұсқа антикварлық заттары мен өнер туындыларының құнды жинағы, сондай-ақ тарихи ландшафттық аймақтар бар. Мұражай қазіргі таңда экскурсиялар, сабақтар, дәрістер және арнайы шаралар ұйымдастырып келеді. Мүлік Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.