Парсы шығанағындағы Ормуз Корольдігі (11-17 ғасырлар)
Ormus
Парсы шығанағындағы Ормуз Корольдігі (11-17 ғғ.) – Керман Сәлжүк, Салғұрид, Ылханнат, Португалияның ықпалында болған тарихы, кейін Сафави империясына қосылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Персия шығанағындағы патшалық (11 ғасыр – 1622)
Kingdom in the Persian Gulf (11th century – 1622)
Ормус патшалығы (сондай-ақ Хормоз немесе Хормуз деп те аталады; هرمز; Ормуз) Персия шығанағының шығыс жағында орналасқан және өркендеген шағында батыста Бахрейнге дейін созылған. Корольдік 11 ғасырда Керман Сәлжұқ сұлтанының тәуелділігі ретінде құрылып, кейін Салғұрилер мен Иран Илхандығының автономиялы бағыныштысы болды. Соңғы кезеңінде Ормус Шығыс Португалия империясының қарауындағы мемлекетке айналды. Оның аумағының көп бөлігі 17 ғасырда Сефевид империясымен біріктірілді. Монархия өз атын оның астанасы болған бекітілген портынан алды. Ол сол кездегі Таяу Шығыстағы ең маңызды порттардың бірі болды, себебі Персия шығанағы арқылы Қытайға, Үндістанға және Шығыс Африкаға бағытталған теңіз сауда жолдары оның бақылауында болды. Бұл порт бастапқыда Иранның оңтүстік жағалауында, Ормуз бұғазының шығысында, қазіргі Минаб қаласының жанында орналасқан. Кейін қазіргі Бандар-э-Аббас қаласының жанындағы Хормуз аралы деп аталған Джарун аралына көшірілді.
The Kingdom of Ormus (also known as Hormoz or Hormuz; هرمز; Ormuz) was located in the eastern side of the Persian Gulf and extended as far as Bahrain in the west at its zenith. The Kingdom was established in 11th century initially as a dependency of the Kerman Seljuk Sultanate, and later as an autonomous tributary of the Salghurids and the Ilkhanate of Iran. In its last phase Ormus became a client state of the Portuguese Empire in the East. Most of its territory was eventually annexed by the Safavid Empire in the 17th century. The monarchy received its name from the fortified port city which served as its capital. It was one of the most important ports in the Middle East at the time as it controlled seaway trading routes through the Persian Gulf to China, India, and East Africa. This port was originally located on the southern coast of Iran to the east of the Strait of Hormuz, near the modern city of Minab, and was later relocated to the island of Jarun which came to be known as Hormuz Island, which is located near the modern city of Bandar e Abbas.
Этимология
Халықтық этимология бойынша "Хормуз" атауы парсы құдайы Ахурамазданың орта парсы тіліндегі айтылуынан шыққан. Басқаша болжам бойынша, бұл атау "Хур-Муз" – "Жердегі құрма" деген мағынаны білдіретін сөзден туындаған болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – бұл грек тілінен алынған "ὅρμος hormos" сөзінен шыққан, ол "қосылған жер, шығанақ" дегенді білдіреді. Ескі Хормоз патшалығының астанасы болған қалалық елді мекен "Набанд" деп те аталған.
Popular etymology derives "Hormuz", being the Middle Persian pronunciation of the Persian deity Ahuramazda. Alternatively, it has been suggested that the name derives from Hur Muz 'Place of Dates'. Yet another possibility is that it comes from ὅρμος hormos, the Greek word for 'cove, bay'. The name of the actual urban settlement that acted as the capital of the Old Hormoz Kingdom was also given as Naband.
Ескі Ормуз
Алғашқы Хормоз қаласы қазіргі Хормозган облысының Минаб қаласының жанындағы Могостан (Мугистан) провинциясында орналасқан еді. Ілхандықтар мен Шағатайлардың арасындағы күресте Хормоздың ескі қаласы, сондай-ақ Набандс және Диванхана деп белгілі болған қала, тұрғындарынан босады. Оның орнына 1301 жылы патша Бахауддин Аяз және оның әйелі Биби Марьям бастаған тұрғындар көршілес Джерун аралына көшіп кетті.
The original city of Hormoz was situated on the mainland in the province of Mogostan (Mughistan) near modern day Minab in Hormozgan. At the time of the Ilkhanid competition with the Chaghataids, the old city of Hormoz, also known as Nabands and Dewankhana, was abandoned by its inhabitants. Instead, in 1301, the inhabitants, led by the king Baha ud Din Ayaz and his wife Bibi Maryam, moved to the neighbouring island of Jerun.
Әдебиеттегі сурет
Ормус Джон Милтонның «Жоғалған жұмақ» (Кітап II, 1–5 жолдары) эпостық поэмасындағы бір бөлімінде еске алынады, онда Шайтанның тағы "Ормус пен Индияның байлығынан да жарқырады", деп Дуглас Брукс Милтон Ормусты "көркем, бірақ бұрыс Шығыспен" байланыстырғанын айтады. Сондай-ақ, Эндрю Марвеллдің «Бермуда» поэмасында анорлар "Ормустың көргеніндегіден де бағалы зергерлік бұйымдар" деп сипатталған. Харт Крейннің Эмили Дикинсонға арналған сонетінде: "Ең алыс сананың келісімі – / Ормусты рубинсіз қалдырады, ал Офир суық болады" деп келеді. Фулк Гревиллдің «Алахам» пьесасы Ормуста өтеді. Хиллари Мантелдің «Волк Холл» романында Ормус патшалығы, «Ормуз» деп аталады, "дүниедегі ең құрғақ патшалық, онда ағаштар мен егін тек тұздан ғана құралған. Оның ортасында тұрсаңыз, барлық бағытта отыз шақырымнан астам күлді жазық көресіз: одан әрі, інжу-маржанмен қапталған теңіз жағалауы жатыр."
Ormus is mentioned in a passage from John Milton's epic poem Paradise Lost (Book II, lines 1–5) where Satan's throne "Outshone the wealth of Ormus and of Ind", which Douglas Brooks states is Milton linking Ormus to the "sublime but perverse orient". It is also mentioned in Andrew Marvell's poem 'Bermudas', where pomegranates are described as "jewels more rich than Ormus shows." In Hart Crane's sonnet To Emily Dickinson, it appears in the couplet: "Some reconcilement of remotest mind– / Leaves Ormus rubyless, and Ophir chill." The closet drama Alaham by Fulke Greville is set in Ormus. The kingdom of Ormus, referred to as 'Ormuz', is described in Hilary Mantel's novel Wolf Hall as "the driest kingdom in the world, where there are no trees and no crop but salt. Stand at its centre, and you look over thirty miles in all directions of ashy plain: beyond which lies the seashore, encrusted with pearls."