Кіріспе

Грамматикалық сан. Лингвистикада жекеше сан және ұжымдық сан (қысқаша – ж.с. және ұ.с.) – бірнеше заттың грамматикалық саны есімнің белгісіз түрі болып табылып, есім жеке бір затты көрсету үшін арнайы белгіленетін жағдайларда қолданылатын терминдер. Бұл, есім бір затты білдіргенде белгісіз, ал бірнеше затты білдіру үшін арнайы белгіленетін, көбірек таралған жекеше-көпшелік үлгісіне керісінше. Кейбір жағдайларда ұжымдық сан мен кейбір терминологияларда плюратив деп аталатын ұғым арасында қосымша айырма жасалады. Біріншісі бірнеше затты жиынтық ретінде, екіншісі – жеке-жеке бірліктер ретінде көрсетеді. Гринбергтің лингвистикалық универсалы #35 бойынша, ешбір тілде тек қана жекеше-ұжымдық сан болмайды, яғни көпшелік әрқашан белгісіз морфема болып табылады, ал жекеше – белгілі болады.

Уэльс тілі

Уэльс тілінде грамматикалық сандық екі жүйе бар: жекеше-көпше және ұжымдық-жекеше. Ерте кельт тіліндегі есімдердің өзгеріс жүйесі жойылғаннан бері, көпше түрі болжамсыз болып кетті және бірнеше тәсілмен жасалуы мүмкін: сөздің соңына жұрнақ қосу арқылы (көбінесе au), мысалы, tad "әке" және tadau "әкелер", дауыстылардың өзгеруі арқылы, bachgen "ұл" және bechgyn "ұлдар", немесе екеуінің үйлесуі арқылы, chwaer "қарындас" және chwiorydd "қарындастар". Басқа есімдер yn (еркек есімдер үшін) немесе en (әйел есімдер үшін) жекеше жұрнақтарын алады. Бұл жүйе бойынша өзгеріске ұшырайтын көптеген есімдер жиі топта кездесетін нысандарды білдіреді, мысалы, adar "құстар/құстардың тобы", aderyn "құс"; mefus "құлпынай егісі", mefusen "құлпынай"; plant "балалар", plentyn "бала"; және coed "орман", coeden "ағаш". Тағы басқа есімдер жекеше және көпше формалары үшін жұрнақтарды қолданады (мысалы, merlen "пони", merlod "понилер", *merl түрінде жұрнақсыз түрі жоқ); олар басқа сөздер санатынан жасалған есімдерге ұқсас (мысалы, cardod "қайырымдылық" cardotyn "тіршілікке ие емес адам" және cardotwyr "тіршілікке ие емес адамдар" сөздерін тудырады). Уэльс тіліндегі ұжымдық есімді ағылшын тіліне аударғанда көбінесе көпше қолданылады, мысалы, mefus → 'strawberries'. Дегенмен, уэльс тіліндегі ұжымдық түсінік ағылшын тіліндегі көпше түрі жеткізе алмайтын біртекті толықтық сезімін де білдіреді; мысалы, ағылшын тіліндегі 'жапырақ' пен 'жапырақтар' сөздерін салыстырыңыз.