Кіріспе

1930 жылғы француз сюрреалистік комедиялық фильм, режиссері Луис Бунюэль.

"Алтын ғасыр" (L'Age d'Or, [lɑʒ dɔʁ]) – 1930 жылғы француз сюрреалистік сатирикалық комедиялық фильм, режиссері Луис Бунюэль. Фильм қазіргі заманғы өмірдің абсурдтығы, буржуазиялық қоғамның сексуалдық нормаларының риякорлығы және католик шіркеуінің құндылықтарын сынайды. Көп бөлігі үнсіз фильмдерге тән тақырыптық тізімдер арқылы баяндалады. Сценарий авторлары – Луис Бунюэль және Сальвадор Дали. "Алтын ғасыр" Францияда түсірілген алғашқы дыбысты фильмдердің бірі, олардың қатарында "Мисс Европа" және "Париж төбелерінің астында" фильмдері де бар.

Қысқаша мазмұны

Фильмнің алғашқы көрінісі - аққулар туралы деректі фильм. Содан кейін фильм - бұл бірнеше виньеткалар сериясы, онда ерлі-зайыптылардың романтикалық қарым-қатынастарын толықтай жүзеге асырудағы әрекеттері отбасы, шіркеу және қоғамның буржуазиялық құндылықтары мен жыныстық әдет-ғұрыптарымен үнемі бұзылады. Ерлі-зайыптылар діни рәсім кезінде саз астында махаббатқа түсіп, тосын алапатқа ұшыраған көрінеді. Екеуі тұтқынының кенеттен пайда болған құмарлықтарын бағындыруға тырысады. Ол кішкентай итке тепкідей уақыт бойы бостандыққа шығады. Кейін ол бопсамен бір қоңызды шауып тастауға тырысады. Қала көшелерімен жүріп бара жатқанда, ол жарнаманы көріп, әйелдің қолын өзі сүртуді қиялға салады. Ақырында ол ұстап тұрғандардан қашып кетеді, бір кезде көшеде тұрған соқыр адамға шабуыл жасайды, таксиге отырады. Бұл арада әйел үйде, ол анасына саусағын жарақаттағанын айтады, ол бинтпен оралған, ол көріністен көрініске жоғалып кетеді. Әйел және оның ата-анасы қонақтар арасында орын алған алаңдатушы немесе үйлеспейтін оқиғаларға бейхабар болып көрінетін қонаққа барады: қыздар жалын көрінетін есіктен шыққаннан кейін жылап, еденге құлайды; үлкен бөтелкелерден ішіп жүрген шумақ еркектерге толы ат арбасы балуан залындағы сәнді компания арқылы өтеді; әке қонақтармен сөйлесіп, бетіне бірнеше ұшқанды елемеді; кішкентай баланы кішігірім шалақы үшін атып өлтіреді. Ер адам тойға келіп, бөлменің арғы жағынан сүйіктісін көреді. Ол басқа қонақтарға қарсы әзіл-қасіретпен қарап, қызға қызу қарайды. Әйелдің анасы жігітке сусын береді, бірақ оның қолына бір тамшы құяды. Ол ашуланып, қызын шапалақпен шапалайды, бұл қызды қатты қозғайды. Жыныстық еркіндік пен қанағаттандыруды іздеген жұп бақ ішіне барып, мәрмәр мүсіннің жанында махаббат жасайды, ал қалған қонақтар сыртта Лайбстодтың оркестрлік қойылымына жиналады. Ер адам телефонға жауап беру үшін шақырылған кезде әйел өзінің жыныстық құмарлығын ер адам қайтып келгенше мүсіннің аяқ жағын феллеттендіре отырып, жоғарылатады. Либстод музыкасы кенеттен тоқтап, дирижер қолын басын ұстап, шығып кетеді де, жұп тұрған баққа кіреді. Әйел қарт дирижерді жұбатуға жүгіріп келеді, содан кейін оны французша сүйеді. Ол тұрып, басымен гүлдестеге соғылып, бақшадан шығып кетеді. Ол қыздың бөлмесіне барып, жанып жатқан ағаш, бишопты, араны, бишоптың таяғын, жираф мүсіні мен біраз жаздық қауырсындарын терезеден лақтырады. Соңғы виньетка - маркиз де Садтың 1785 жылы шыққан романына сілтеме (1904 жылы алғаш рет жарық көрді) Содомның 120 күні. Интертитр: "Оңайсыз әрекеттердің 120 күні" және ол қалада оргия туралы, онда тірі қалған оргистар негізгі қоғамның жарығына шығуға дайын. Қалдықтың есігінен сақалы мен шапанды герцог де Блангис шығады (де Садтың романындағы кейіпкер), ол қамалдан қашып шыққан жас әйелді жұбататын Иса Мәсіхке қатты ұқсайды, оны қайтадан ішке кіргізеді. Кейін әйелдің айқайы естіледі, тек герцог шығады, ал ол - сақалсыз. Соңғы суретте әйелдердің бас киімдерімен әшекейленген христиандық айқыш бейнеленген; шапшаң музыканың сүйемелдеуімен, бас киімдер желмен шайқалады.

Өндіріс

"Алтын ғасыр" Луис Бунюэль мен Сальвадор Далидің екінші көркемдік ынтымақтастығы ретінде басталды, бірақ фильм түсірілімі кезінде олар араздасып қалды. Жаңа ғана кинорежиссерлікке кіріскен Бунюэль, кино өндірісінің техникасын білмеушілігін сценарийдің көп бөлігін тізбектеп түсіру арқылы еңсерді; 63 минуттық фильмге түсірілген әр метр пленка мен драмалық сахналар кірді. Фильмнің өндіріс бюджеті миллион франк құрады, оны 1928 жылдан бастап әйелі Виконтес Мари Лоре де Ноаилльге (1902–1970) туған күніне сыйлық ретінде фильм тапсыру үшін дворян Виконт Шарль де Ноаилль (1891–1981) қаржыландырып, өндірді. Ол өнер мен Дали мен Бунюэль, Бальт, Жан Кокто, Ман Рэй, Франсис Пуленк, Жан Гюго, Жан Мишель Франк сияқты суретшілердің белгілі меценаты болды. "Алтын ғасыр" фильміне Макс Эрнст және Жозеп Ллоренс Артигас сияқты танымал суретшілер де қатысты.

Қабылдау

Цензура кеңесінен кино көрсетуге рұқсат алғаннан кейін, "Алтын ғасыр" фильмі 1930 жылғы 29 қарашада Париждегі 28-студияда тұсаукесерін өткізді. Кейін, 3 желтоқсанда фильмнің үлкен табысы оңшыл "Патриоттар лигасының" (Ligue des Patriotes) шабуылына ұшырады, олардың ашулы көрермендері Буньюэль мен Далидің көрнекі мәлімдемелеріне наразылық білдірді. Реакциялық француз патриоттары көрсетілімді экранға сия лақтырып, оларға қарсы шыққан көрермендерге шабуыл жасап тоқтатты. Содан кейін олар вестибюльге барып, Дали, Жоан Миро, Ман Рей, Ив Тангу және басқалардың көркем туындыларын жойды. 10 желтоқсанда Париж полициясының префекті Жан Чиап, цензура кеңесі фильмді қайта қарағаннан кейін, оны бұдан әрі көпшілікке көрсетуге тыйым салды. Осыған жауап ретінде де Ноаль отбасы "Алтын ғасыр" фильмін коммерциялық таратудан және көпшілікке көрсетуден қырық жылдан астам уақытқа шығарды; алайда, үш жыл өткен соң, 1933 жылы фильм Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында жеке көрмеге қойылды. Қырық тоғыз жылдан кейін, 1979 жылдың 1-15 қарашасында Сан-Францискодағы "Рокси" кинотеатрында фильмнің АҚШ-тағы заңды тұсаукесері өтті. Фильм сыншысы Роберт Шорт, шашымен әшекейленген крест пен әлеуметтік репрессивті зорлық-зомбылық көріністері, онда махаббатқа толы басты кейіпкерді екі ер адам ұстайды, буржуазиялық қоғамның сексуалдық нормалары мен Рим-католик шіркеуінің құндылық жүйесі либидо мен романтикалық құмарлықты және эмоцияларды әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан басу адамдар арасындағы зорлық-зомбылықты және ер адамдардың әйелдерге қарсы зорлық-зомбылығын тудыратынын көрсетеді деді.

Мұра

Бүгінгі таңда "Алтын ғасыр" сюрреалистік киноның маңызды туындыларының бірі саналады. Британдық сыншы Филип Френч бұл фильмнің, Бунюэльдің "Андалу иті" (1929) фильмімен бірге, "бұржуалық құндылықтар мен сексуалдық ұсақтап алуға қарсы тұрып, ешқандай логикалық мәні жоқ ерекше сахналарды" қамтитынын, және сюрреализмнің жетекші сарапшылары оларды алғашқы нағыз сюрреалистік фильмдер деп мойындағанын атап өтті. 2012 жылы Британдық кино институтының Sight & Sound сауалнамасында 15 сыншы және алты режиссер "Алтын ғасыр" фильмін тарихтың ең сүйікті 10 фильмінің қатарына қосты. Эд Гонсалес (Slant) фильмнің дыбыс дизайнын Бунюэльдің басты ойы – махаббаттың "барлық моральдық шектеулерді жеңуге" қабілеті туралы аргументімен байланыстырып талдады. Rotten Tomatoes 29 сыншының арасындағы орташа бағасы 8.7/10 құрайды, ал жалпы мақұлдау көрсеткіші 90% шамасында. "Олар сурет түсіреді, олар түсірмейді" сайты "Алтын ғасыр" фильмін жасалған ең жоғары бағаланған 120-шы фильм деп тапты. Дэвид Боуи жетекшілік еткен Tin Machine тобы 1991 жылғы "You Belong in Rock n' Roll" әніне түсірген бейнебаянында аяқ жалау сахнасын қайта орындады. "Алтын ғасыр" фильмінің көрсетілімі 2018 жылғы испандық-голландиялық анимациялық фильмде бейнеленді. 2019 жылдың сәуір айында фильмнің жаңадан қалпына келтірілген нұсқасы Канн кинофестивалінің Канн Классикасы бөлімінде көрсетілуге іріктелді.