Кіріспе
1980 жылдардағы АҚШ сыртқы саясатының қағидасы Киркпатрик доктринасы – Біріккен Ұлттар Ұйымындағы АҚШ елшісі Джин Киркпатриктің 1979 жылғы «Диктатуралар және екі стандарт» атты мақаласына негізделген, 1980 жылдардың басында қалыптасқан доктрина. Бұл доктрина «Қырық жылдық соғыс» кезінде үшінші әлем елдеріндегі антикоммунистік диктатураларды қолдау үшін АҚШ сыртқы саясатын негіздеуге пайдаланылды.
The Kirkpatrick Doctrine was the doctrine expounded by United States Ambassador to the United Nations Jeane Kirkpatrick in the early 1980s based on her 1979 essay, "Dictatorships and Double Standards". The doctrine was used to justify the U. S. foreign policy of supporting Third World anti communist dictatorships during the Cold War.
Доктрина
Киркпатрик кеңес блогындағы және басқа коммунистік мемлекеттерді тоталитарлық режимдер деп, ал Батысқа бейім диктатураларды тек "авторитарлық" деп атады. Киркпатриктің пікірінше, тоталитарлық режимдер авторитарлық режимдерге қарағанда тұрақтырақ және өзін-өзі сақтап қалуға қабілетті, демек, көрші елдерге ықпал ету мүмкіндігі жоғары. Киркпатрик доктринасы президент Рональд Рейганның басшылығы кезінде айрықша маңызға ие болды. Рейган әкімшілігі бірнеше антикоммунистік диктатураларға түрлі деңгейде қолдау көрсетті, оның ішінде Гватемалада (1985 жылға дейін), Филиппинде (1986 жылға дейін) және Аргентинада (1983 жылға дейін), сондай-ақ Кеңес-Ауған соғысындағы моджахедтерді, Ангола азамат соғысы кезінде ЮНИТАны және Никарагуа революциясы кезінде Контрасты қаруландырды. Бұл АҚШ-тың мақсаттарына қолдау көрсетпеген елдердегі үкіметтерді құлату немесе революциялық қозғалыстарды басу үшін жасалды. Киркпатриктің тоталитарлық режимдер авторитарлық режимдерден тұрақты деген тұжырымы 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін сынға ұшырады, әсіресе Киркпатрик кеңес жүйесінің ондаған жылдар бойы сақталатынын болжағандықтан. Киркпатриктің сөзіне қарағанда, авторитарлық режимдер тек өз азаматтарының мінез-құлқына бақылау жасауға және/немесе жазалауға тырысады, ал тоталитарлық режимдер одан да әрі барып, азаматтарының ой-санасын бақылауға ұмтылады. Олар үшін тек пропаганда ғана емес, сонымен қатар миды жуу, қайта тәрбиелеу, кең ауқымды ішкі тыңшылық және мемлекеттік идеологияға негізделген жаппай саяси репрессияны қолданады. Тоталитарлық режимдер көбінесе идеологиялық тұрғыдан бұзылған деп саналатын (мысалы, діни ұйымдар немесе тіпті отбасы) қоғамдық институттарды жоюға немесе әлсіретуге тырысады, ал авторитарлық режимдер мұндай институттарға көбінесе араласпайды. Осы себепті, ол демократияны қайта орнату процесі бұрынғы авторитарлық мемлекеттерде, тоталитарлық мемлекеттерге қарағанда оңай болатынын, сондай-ақ авторитарлық мемлекеттердің демократиялық бағыттағы кезеңдік реформаларға тоталитарлық мемлекеттерге қарағанда бейім екенін айтады.
Сын
Като институтының Тед Галлен Карпентер бұл доктринаға да қарсылық білдірген, коммунистік қозғалыстар көбінесе қарсыластары – авторитарлық биліктерді құлатуға ұмтылса, АҚШ қолдаған дәстүрлі авторитарлық режимдер демократияларды құлатып билікке келгенін атап көрсеткен. Осыған байланысты ол, коммунистік режимдерді жою қиын болғанымен, дәстүрлі автократиялық режимдер "істейтін демократияларға гөрі қаттырақ қауіп төндіреді" деген тұжырым жасады.