Кьюинау түбегі: АҚШ-тың Мыс өлкесінің солтүстік бөлігі
Keweenaw Peninsula
Кьюинау түябі – АҚШ-тың Мичиган штатының солтүстік бөлігі. Тарихы мыс өндірісімен байланысты, қазірде туризм мен орман шаруашылығы дамыған. Геологиялық құрылымы ерекше.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мичиганның жоғарғы жарты аралының ең солтүстік бөлігі, АҚШ
Northernmost part of the Upper Peninsula of Michigan, United States
Кьюинау (Keweenaw) түбегі (/kiː//w//ɪ//n//ɔː/ KEEwi naw, кейде жергілікті жерде) – Мичиганның жоғарғы жарты аралының ең солтүстік бөлігі. Ол Супериор көліне қарай созылып жатыр және АҚШ-тағы алғашқы мыс өрбуінің ортасы болды, осыдан оған "Мыс елі" деген ат берілді. Қазіргі кезде оның негізгі салалары – ағаш өңдеу және туризм, сондай-ақ Мичиган технологиялық университетімен байланысты жұмыс орындары.
The Keweenaw Peninsula ('/k//iː//w//ᵻ//n//ɔː/ KEEwi naw, sometimes locally ) is the northernmost part of Michigan's Upper Peninsula. It projects into Lake Superior and was the site of the first copper boom in the United States, leading to its moniker of "Copper Country." Its major industries are now logging and tourism, as well as jobs related to Michigan Technological University.
Геология
Жарым аралдың ұзындығы шамамен 241 шақырым, ал негізіндегі ені – 80 шақырымдай. Кивинау түбегіндегі ежелгі лава ағындары 1,096 және 1,087 миллиард жыл бұрын Мезопротерозой дәуірінде Орта континенттік жарылыстың бір бөлігі ретінде пайда болған. Бұл жанартаулық белсенділік Жер бетіндегі 97 пайыз таза, экономикалық тұрғыдан игерілетін мыс кенін табуға болатын жалғыз страталарды құрады. Кивинауда табылған табиғи мыстың көп бөлігі лава ағындары бетіндегі қуыстарды толтыру түрінде кездеседі, олардың құрылымы торлы тәрізді, немесе қатты масса түріндегі "қойғыш" мыс ретінде кездеседі. Мыс кені конгломерат немесе брекчия ішінде бос кеңістіктерді немесе кластар аралық толтыруларды құрайды. Конгломерат қабаттары жанартаулық жыныстар жинағында бірімен бірі келісіп орналасқан бірліктер ретінде кездеседі. Кивинау түбегі және Мидконтиненттік жарылыс жүйесімен қалыптасқан Рояль аралы – АҚШ-та мысты тас дәуіріндегі аборигендердің өндіргенін көрсететін жалғыз жерлер. Бұл мыстан жасалған бұйымдар ежелгі жергілікті халықтар арқылы қазіргі Алабама штатына дейін саудаланып келген. Осы аймақтар Мичиган штатының асыл тасы – хлорастролитті табуға ерекше орын. Жарты аралдың солтүстік бөлігі кейде Мыс аралы (немесе фин иммигранттарының арасында "Купарисаари") деп аталады, бірақ бұл термин азайып барады. Ол Кивинау су жолымен – түбектің қалған бөлігінен бөлінеді, бұл табиғи су жолы 1860 жылдары Хоутон (Даглас Хоутонның құрметіне аталған) және солтүстіктегі Хэнкок қалалары арасында кеңейтіліп, тереңдетілген. Мыс аралының айналасында Кивинау су жолы салынған. Су жолының ұзындығы шамамен 201 шақырымды құрайды және ауа райы мен су жағдайына байланысты бес-он күнде жүзіп өтуге болады. Кивинау жарылысы Кивинау және көршілес Хоутон округтерінің бойымен созылып өтеді. Бұл ежелгі геологиялық қимыл нәтижесінде жартастар пайда болған. АҚШ-тың 41-ші тас жолы (US 41) және Калуметтен солтүстікке қарайғы Броквей тау жолы жартас бойымен салынған.
The peninsula measures about 150 mile (241 km) in length and about 50 mile (80 km) in width at its base. The ancient lava flows of the Keweenaw Peninsula were produced during the Mesoproterozoic Era as a part of the Midcontinent Rift between 1.096 and 1.087 billion years ago. This volcanic activity produced the only strata on Earth where large scale economically recoverable 97 percent pure native copper is found. Much of the native copper found in the Keweenaw comes in either the form of cavity fillings on lava flow surfaces, which has a ”lacy” consistency, or as "float" copper, which is found as a solid mass. Copper ore may occur within conglomerate or breccia as void or interclast fillings. The conglomerate layers occur as interbedded units within the volcanic pile. The Keweenaw Peninsula and Isle Royale, formed by the Midcontinent Rift System, are the only sites in the United States with evidence of prehistoric aboriginal mining of copper. Artifacts made from this copper by these ancient indigenous people were traded as far south as present day Alabama. These areas are also the unique location where chlorastrolite, the state gem of Michigan, can be found. The northern end of the peninsula is sometimes referred to as Copper Island (or "Kuparisaari" by Finnish immigrants), although this term is becoming less common. It is separated from the rest of the peninsula by the Keweenaw Waterway, a natural waterway which was dredged and expanded in the 1860s across the peninsula between the cities of Houghton (named for Douglass Houghton) on the south side and Hancock on the north. A Keweenaw Water Trail has been established around Copper Island. The Water Trail stretches approximately 125 mile (201 km) and can be paddled in five to ten days, depending on weather and water conditions. The Keweenaw Fault runs fairly lengthwise through both Keweenaw and neighboring Houghton counties. This ancient geological slip has given rise to cliffs. U. S. Highway 41 (US 41) and Brockway Mountain Drive, north of Calumet, were constructed along the cliff line.
Климат
Супериор көлі Кивинау түбегінің климатын айтарлықтай бақылайды, қысты айналасындағы аймақтардан жұмсақ ұстайды. Көктем салқын және қысқа, жазға көшу орташа температурасы шамамен болатын күндермен сипатталады. Қыркүйек айында күз басталады, ал қарашаның ортасында қыс басталады. Түбек Супериор көлінен көп мөлшерде көлдік қар алады. Ресми деректер түбектің табанына жақын, Мичиган штатының Хэнкок қаласында сақталады, онда жылдық қар жауудың орташа мөлшері шамамен құрайды. Солтүстікке қарай, Делавэр деген қалыңдықта бейресми орташа мөлшері шамамен тіркелген. Делавэрде бір маусымдағы ең көп қар 1979 жылы жауған. Түбектің ұшына жақын жоғарырақ жерлерде орташа көрсеткіштен асып түсетін қар жиналуы жиі кездеседі.
Lake Superior significantly controls the climate of the Keweenaw Peninsula, keeping winters milder than those in surrounding areas. Spring is cool and brief, transitioning into a summer with highs near Fall begins in September, with winter beginning in mid November. The peninsula receives copious amounts of lake effect snow from Lake Superior. Official records are maintained close to the base of the peninsula in Hancock, Michigan, where the annual snowfall average is about Farther north, in a community called Delaware, an unofficial average of about is maintained. At Delaware, the record snowfall for one season was in 1979. Averages over certainly occur in the higher elevations closer to the tip of the peninsula.
Тарих
Осыдан жеті мың жыл бұрын басталған және шамамен б.з.д. 3000 жылы ең жоғары деңгейге жеткен Американың түпкілікті халықтары Көлінің оңтүстік жағалауынан мыс қазып алған. Бұл дамудың себебі, осы аймақтағы мыс кен орындары тау жыныстарының бетінен және аз тереңдікте орналасқандықтан, оларды табу оңай болды. Жергілікті мыс ірі кесектер мен сым тәрізді массалар түрінде кездесетін. Мыс функционалдық құралдар жасау үшін б.з.д. 3000 жыл шамасында, Орта Архаикалық кезеңде кеңінен қолданыла бастады. Кейін, шамамен б.з.д. 1200 жылы Соңғы Архаикалық кезеңде, мыс өңдеудің бағыты функционалдық құралдардан әсемдік заттарға қарай біртіндеп өзгерген сияқты. Түпкілікті халықтар мыс массасының үстіне және айналасына от жағып, оны қыздырып, содан кейін суық су құйып тасты жарып шығаратын. Сосын мысты тас балғалар мен тас кескіштермен соғып пішіндейтін. Кивинаудың бай мыс (және кейбір күміс) кен орындары 19 ғасырдың ортасынан бастап өнеркәсіптік деңгейде игеріле бастады. Өнеркәсіп ғасырдың соңына қарай өсіп, 20 ғасырдың басына дейін мыңдаған адамды жұмыспен қамтыды. Аймақтағы қатты тау-кен өндірісі 1967 жылы тоқтатылды, бірақ мыс сульфидті кен орындары Онтаноганда біраз уақытқа дейін жалғасты. Бұл қарқынды өнеркәсіп білімді тау-кен мамандарына деген қажеттілікті тудырып, 1885 жылы Хоутон қаласында Мичиган Тау-кен мектебінің (қазіргі Мичиган Технологиялық университеті) құрылуына тікелей себеп болды. МТУ 2006 жылы тау-кен инженерлігі бакалавриат бағдарламасын тоқтатса да, университет басқа да мамандықтар бойынша инженерлік білім беруді жалғастыруда. 2012 жылы тау-кен өнеркәсібі Геологиялық және тау-кен өнеркәсібі және ғылымдар факультетінің қайта құрылуымен қайта жандандырылды. Кивинаудағы кен өндірумен бірге ақ қарағай ағаштарын кесу өркендеді. Ағаштар кен шахталары үшін тіректер жасауға, үлкен мыс кен орындарының маңындағы елді мекендерді жылытуға және елдің дамуына көмектесу үшін кесілді. Сол кезде ағаш кесудің көп бөлігі қыс айларында, қардың болуы себепті оңайлатылды. Сол кездегі ағаш кесу салдарынан Кивинау орманының бүгінгі көрінісі 100 жыл бұрынғыдан мүлдем өзгеше. 41-ші АҚШ тас жолы Солтүстік Кивинаудағы Мичиган штатының Форт Уилкинс саябағында аяқталады. 41-ші тас жол, «Әскери жол» деп аталатын, 1900 жылдардың басында Чикагодан басталып, Кивинау шөл даласына дейін созылған. Қалпына келтірілген бекіністе көптеген көрмелер бар. Аймақтың минералогиялық тарихы туралы толық ақпарат алу үшін осы беттегі «Сыртқы сілтемелер» бөлімінде Американың минералогиялық қоғамы жазған түбектің виртуалды турын қараңыз. Сонымен қатар, аймақтың геологиялық құрылымы туралы да егжей-тегжейлі ақпарат берілген. 1964 жылдан 1971 жылға дейін Мичиган университеті мен Мичиган Технологиялық университеті NASA және АҚШ Әскери-теңіз күштерімен бірлесіп Keweenaw Rocket ұшыру алаңын басқарды.
Beginning as early as seven thousand years ago and apparently peaking around 3000 B. C., Native Americans dug copper from the southern shore of Lake Superior. This development was possible in large part because, in this region, large deposits of copper were easily accessible in surface rock and from shallow diggings. Native copper could be found as large nuggets and wiry masses. Copper as a resource for functional tooling achieved popularity around 3000 B. C., during the Middle Archaic Stage. The focus of copper working seems to have gradually shifted from functional tools to ornamental objects by the Late Archaic Stage c. 1200 B. C. Native Americans would build a fire to heat the rock around and over a copper mass and, after heating, pour on cold water to crack the rock. The copper was then pounded out, using rock hammers and stone chisels. The Keweenaw's rich deposits of copper (and some silver) were extracted on an industrial scale beginning around the middle of the 19th century. The industry grew through the latter part of the century and employed thousands of people well into the 20th century. Hard rock mining in the region ceased in 1967 though copper sulfide deposits continued for some time after in Ontonagon. This vigorous industry created a need for educated mining professionals and directly led in 1885 to the founding of the Michigan Mining School (now Michigan Technological University) in Houghton. Although MTU discontinued its undergraduate mining engineering program in 2006, the university continues to offer engineering degrees in a variety of other disciplines. (In 2012 mining engineering was restarted in the re formed Department of Geological and Mining Engineering and Sciences.) Running concurrently with the mining boom in the Keweenaw was the white pine lumber boom. Trees were cut for timbers for mine shafts, to heat the communities around the large copper mines, and to help build a growing nation. Much of the logging at the time was done in winter due to the ease of operability with the snow. Due to the logging practices at that time, the forest of the Keweenaw looks much different today from 100 years ago. US 41 terminates in the northern Keweenaw at the Michigan State Park housing Fort Wilkins. US 41 was the so called "Military Trail" that started in Chicago in the 1900s and ended in the Keweenaw wilderness. The restored fort has numerous exhibits. For detailed information on the region's mineralogical history, see the virtual tour of the peninsula written by the Mineralogical Society of America, found in "External links" on this page. Information on the geological formations of the region are also detailed. From 1964 to 1971, the University of Michigan and Michigan Technological University cooperated with NASA and the U. S. Navy to run the Keweenaw Rocket launch site.