Кіріспе

Кез келген жерде болу қасиеті

Барлық жерде болу немесе кең таралғандық – кез келген және барлық жерде қатысу қасиеті. Барлық жерде болу термині көбінесе діни контекстте құдай немесе жоғарғы күштің атрибуты ретінде қолданылады, ал кең таралғандық термині әдетте "барлық жерде бір уақытта болатын, үнемі кездесетін, кеңінен таралған, жалпыға ортақ" нәрсені сипаттау үшін қолданылады. "Кең таралған" сөзі сондай-ақ басқа сөздермен синоним ретінде қолданылады, мысалы: бүкіл әлемдік, әмбебап, жаһандық, кең таралған және барлық жерде. Жоғарғы күштің барлық жерде болуы әртүрлі діни жүйелерде әртүрлі түсіндіріледі. Христиандық және иудаизм сияқты монотеистік сенімдерде, құдайлық пен ғалам бөлек, бірақ құдайлық барлық жерде болады. Пантеизмде құдайлық пен ғалам бір-бірімен сәйкес келеді. Панентеизмде құдайлық ғаламға еніп, бірақ уақыт пен кеңістік шегінен асып түседі.

Этимология

Барлыққа қатысты болу сөзі латын тіліндегі "omni" префиксінен, яғни "барлық" деген мағынадан, және "praesens" сөзінен, яғни "қазіргі" деген мағынадан шыққан. Осылайша, бұл термин "барлығы қазіргі" дегенді білдіреді.

Кіріспе

Индуизм және одан туындайтын басқа діндер трансценденттік және имманентті барлық жерде болу теориясын қамтиды, бұл сөздің дәстүрлі мағынасы – Брахман. Бұл теория барлық физикалық болмыстың бастауы болып табылатын жалпыға ортақ және негізгі затты анықтайды. Сөйтіп, құдайлық барлық жерде болу – құдайлық қасиеттердің бірі, бірақ Батыс христиандығында ол құдіреттілік, барлығын білу немесе мәңгілік болу сияқты қасиеттерге қарағанда философиялық назарды аз тартқан. Батыс теизмінде барлық жерде болу шамамен «бір уақытта барлық жерде болу» қабілеті ретінде сипатталады. Бұл барлық жерде болу, бір уақытта барлық жерде немесе көптеген жерлерде болу қабілетімен байланысты. Бұл шектеусіз уақыттық болуды да қамтиды. Уильям Лэйн Крейг Құдайды кеңістікте, көзге көрінбейтін эфир сияқты кеңістікке таралған деп ойламау керек дейді. Ол кеңістіктегі көзге көрінбейтін газ сияқты емес. Бұл бірнеше себепке байланысты дұрыс емес. Біріншіден, егер ғалам шекті болса, бұл әбден мүмкін, онда Құдай да шекті болар еді. Біз мұны айтқымыз келмейді, себебі Құдай шексіз. Егер Құдай кеңістікте кеңінен таралған болса, онда ол барлық жерде толыққанды түрде болуы мүмкін емес. Крейг барлық жерде болу – туынды сипаттама деп санайды: барлығын білетін және бар күшті құдай бәрін біледі және бір мезгілде барлық жерде болуы және әрекет етуі мүмкін. Басқалары құдайдың «Үш О» қасиеті бар деп, оның ішінде барлық жерде болуды құдайдың ерекше сипаты ретінде ұсынады. Көптеген христиан дінтері – Никеялық Символмен стандартталған теологияны ұстанды – барлық жерде болу ұғымын «Үштік» түрінде түсіндіреді, себебі жалғыз Құдай (Құдай) барлық жерде болатын үш тұлғадан тұрады: Әке, Ұл және Киелі Рух.

Діндердің барлық жерде болуы

Көптеген ежелгі мәдениеттер, мысалы Веда және Американың түпкілікті халықтары, барлық жерде кездесетін табиғатқа қатысты ұқсас көзқарастарға ие; ежелгі египеттіктер, гректер және римдіктер барлық жерде болған құдайға табынбаған. Көптеген палеолиттік мәдениеттер политеистік амалдарды ұстанғанмен, монолокальды құдай мәдениеттерімен идея бөліспейтін дүниетанымынан барлық жердегі құдайдың бір түрі пайда болады. Кейбір барлық жерде бар діндер барлық жаратылысты құдайдың көрінісі деп есептейді. Мұнда екі басты көзқарас бар: пантеизм, құдай – жаратылыстың толық жиынтығы; және панентеизм, құдай – жаратылыстың туындаған қасиеті. Біріншісі түпкілікті американдықтардың дүниетанымына жақын, ал екіншісі Ведалық көзқарасқа ұқсас. Дегенмен, Ведалық мәтіндерде барлық жерде болуды ғана емес, сонымен қатар ішкі трансценденттілікті көрсететін мол дәлелдер бар. Мәселен, Ведалық мәтіндердің бірі – Шұкла Яджур Веда Самхитадан алынған Исавася Упанишадтың 40:1,5 тараулары ішкілік пен барлық жерде болуды анық көрсетеді, ал 40:4,8 тараулары материяға, уақытқа және кез келген шектеулерге қатысты трансценденттілікті нақтылайды.

Иудаизм

Дәстүрлі яһуди монотеизмі панентеизмді, яғни барлық жерде болушы Құдайға сенуді қабылдамайды. Таза яһуди монотеизмінде "Құдайдың физикалық кеңістікте болуы немесе оған кез келген кеңістіктік сипаттама қолданылуы толығымен қабылданбаған", бірақ хасидтік үйретімдер мен кейбір каббалалық жүйелер панентеизмге сенуді ұсынды.

Ислам діні

Ислам, шиит немесе суннит, барлық жерде болуға сенбейді. Сунни исламда Алланың денесі немесе бағыты жоқ және ол кеңістік пен уақытпен шектелмейді. Шииттік дәстүр бойынша, Надж әл-Балағада, Әлидің үйретіктері мен хаттарының жинағы, Мортеза Мотахаридің түсіндірмесімен, Құдай кірмейтін жалғыз аумақ – бос кеңістік пен болмау. Құдай барлық нәрсенің ішінде, бірақ ешбір нәрсенің ішінде емес, және ешбір нәрсе Оның ішінде емес. Құдай нәрселердің ішінде де, сыртында да емес. Ол кез келген жағдайдан, күйден, ұқсастықтан және салыстырудан жоғары. Әли Құдайдың барлық жерде болуы туралы былай дейді:

"Ол барлық нәрсенің ішінде, бірақ физикалық жақындықпен емес. Ол барлық нәрседен өзгеше, бірақ физикалық ажыратылумен емес." "Ол нәрселердің ішінде емес, физикалық [таралу немесе] ену мағынасында, және олардың сыртында емес, [физикалық] шеттету мағынасында [шеттету белгілі бір шектеуді білдіреді]."

"Ол нәрселерден өзгеше, өйткені Ол оларды басып алады, ал нәрселер Оған бағынуларына байланысты Одан өзгеше."