Кіріспе

Жағымды эмоционалдық күй

Gemütlichkeit – неміс тілінде жылу, достық және жақсы көңіл-күй сезімін білдіретін сөз. Бұл түсінікке жайлылық, жан тыныштығы, әлеуметтік қабылдаудан туындайтын жақындық және денсаулық сезімі де кіреді. "Gemütlich" деген сөз "жайлы" деп аударылады, сондықтан "Gemütlichkeit" дегенді "жайлылық" деп аударуға болады.

Тарих және этимология

"Gemütlichkeit" сөзі "gemütlich" сөзінен туындаған, бұл сөз "жүрек, сана, мінез, сезім" мағынасын білдіреді және ағылшыл тіліндегі "mood" сөзімен этимологиялық байланысты. Немец тіліндегі абстрактілі зат есім "Gemütlichkeit" ағылшын тіліне қабылданған. Сөздің қазіргі мағынасы оның Бидермейер дәуірінде қолданылуынан бастау алады. 19 ғасырдың екінші жартысында ол австриялық мәдениетке тән ерекшеліктер жиынтығымен де байланысты болды. Бұл сөз мерекелерді сипаттауда қолданылуы мүмкін. 1973 жылғы ағылшын шарттық құқығы бойынша "Jarvis v Swans Tours Ltd" ісінде турист Швейцария Альпына арналған жарнамалық буклетте уәделенген "Gemütlichkeit" алмай, сотқа шағымданды. "Gemütlichkeit" ұғымының әлеуметтік мағынасы кейбір жағдайларда ерекше атап көрсетіледі. Мысалы, бір ғалым оны "қоғамдық мереке" дәстүрі деп сипаттады (музыка, тағам және сусынның "қоспасы" түрінде), ол "қоғамдық бірлікке қолдау көрсетеді". "Gemütlichkeit" кем дегенде бір рет әлеуметтік жиынның рухын емес, экономикалық дәуірдің сипаттамасы ретінде қолданылған. "Глобализацияның инфляцияны тежеу әсерін" талдаған американдық профессор АҚШ-тың белгілі бір экономикалық тенденциялары "Gemütlichkeit-тің соңына нүкте қоюы мүмкін" деп жазды, яғни шетелдегі арзан еңбек және ақша, сондай-ақ отандық өнімділіктің үздірілмейтін өсуі жалпы бағалардың бақыланатын өсуіне мүмкіндік берген жағдай.

Басқа тілдердегі ұқсас сөздер

Ағылшын тілінде gemütlich немесе Gemütlichkeit сөздерінің тікелей аудармасы жоқ. «Жұбаныш» оның бір қырын қамтиды, бірақ достық пен жақындық сезімі бұл аудармада толыққандай жетілмейді. «Жайлылық» деген сөз де мүмкін аударма болар еді. Швед тіліндегі gemytlig сөзі неміс тілінен тікелей алынған және оның мағынасын бөліседі. Алайда, «mysig» сөзі даниялық «hygge» сөзімен толыққандай мағыналас. Дания тілінде де gemytlig сөзі бар, бірақ одан гөрі «hygge» (hyggelig – сын есім) қолданылады. Норвегия тілінде бұл сөз «gemyttlig» деп аударылады, ал «hyggelig» және «koselig» сияқты сөздер – «жайлы», «ыңғайлы», «жақсы» немесе «жағымды» деген мағына беретін аналогтар болып табылады. Голланд тіліндегі gezelligheid сөзі, gezellig сын есімінен туындаған, неміс тіліндегі Gemütlichkeit-ке қарағанда кеңірек әлеуметтік мағынаға ие және оны даниялық «hygge» терминімен салыстыруға болады. Болгар және орыс тілдерінде уют (және , сәйкесінше) «жайлылық», «ыңғайлылық», «қанағат», «жеңілдік» деген мағыналарды білдіреді және неміс сөзіне ұқсас сезімдерді қамтиды. Латын түбірінен шыққан роман тілдерінде Gemütlichkeit сөзінің барлық мағыналарын білдіретін бір ғана термин жоқ.