Кіріспе
Аотеароа Жаңа Зеландия маори қоғамындағы ең ірі әлеуметтік бірлік – маори әлеуметтік бірлігі.
the Māori social unit
Iwi are the largest social units in New Zealand Māori society. In Māori, iwi roughly means or , and is often translated as "tribe," or "a confederation of tribes." The word is both singular and plural in the Māori language, and is typically pluralised as such in English. Iwi groups trace their ancestry to the original Polynesian migrants who, according to tradition, arrived from Hawaiki. Some iwi cluster into larger groupings that are based on whakapapa (genealogical tradition) and known as [[waka (canoe) (literally , with reference to the original migration voyages). These super groupings generally serve symbolic rather than practical functions. In pre European times, most Māori were allied to relatively small groups in the form of hapū and whānau Each iwi contains a number of hapū; among the hapū of the Ngāti Whātua iwi, for example, are Te Uri o Hau, Te Roroa, Te Taoū, and Ngāti Whātua o Ōrākei. Māori use the word rohe to describe the territory or boundaries of iwi. In modern day New Zealand, iwi can exercise significant political power in the management of land and of other assets. For example, the 1997 Treaty of Waitangi settlement between the New Zealand Government and Ngāi Tahu, compensated that iwi for various losses of the rights guaranteed under the Treaty of Waitangi of 1840. as of 2019 the tribe has collective assets under management of $1.85 billion. Iwi affairs can have a real impact on New Zealand politics and society. A 2004 attempt by some iwi to test in court their ownership of the seabed and foreshore areas polarised public opinion (see New Zealand foreshore and seabed controversy).
Иви – Жаңа Зеландия маори қоғамындағы ең ірі әлеуметтік бірліктер. Маори тілінде iwi сөзі шамамен «ұрпақ», «халық» немесе «туысқандық байланыс» дегенді білдіреді және көбінесе «тайпа» немесе «тайпалар конфедерациясы» деп аударылады. Маори тілінде бұл сөз жеке және көпше түрінде қолданылады, ал ағылшын тілінде әдетте көпше түрі қолданылады. Иви тайпалары өздерінің тегін, дәстүр бойынша, Хаваикиден келген алғашқы полинезиялық көшіп келушілерге дейін жалғастырады. Кейбір iwi whakapapa (генеалогиялық дәстүр) негізінде ірі топтарға бірігеді, олар [[waka (каноэ)] деп аталады (сөзбе-сөз «каноэ», бастапқы көші-қон сапарларына сілтеме жасай отырып). Бұл ірі топтар көбінесе символдық, практикалық емес функцияларды атқарады. Еуропалықтар келгенге дейін маорилердің көпшілігі хапу және ванау түріндегі салыстырмалы түрде кішігірім топтарға біріккен. Әр iwi-де бірнеше хапу бар; мысалы, Нгати Ватуа iwi-інің хапулары арасында Те Ури о Хау, Те Ророа, Те Таоу және Нгати Ватуа о Оракеи бар. Маорилер rohe сөзін iwi-дің аумағын немесе шекарасын сипаттау үшін қолданады. Қазіргі Жаңа Зеландияда iwi жерді және басқа да активтерді басқаруда маңызды саяси билікке ие. Мысалы, 1997 жылғы Уайтанги келісім-шарты бойынша Жаңа Зеландия Үкіметі мен Нгай Таху арасындағы келісім, 1840 жылғы Уайтанги келісім-шарты бойынша кепілдендірілген құқықтарының жоғалтылған бөліктерін өтеді. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, тайпаның басқаруындағы ұжымдық активтердің құны 1,85 миллиард долларды құрайды. Иви мәселелері Жаңа Зеландия саясаты мен қоғамына нақты әсер ете алады. 2004 жылы кейбір iwi теңіз түбі мен жағалау аймақтарына меншік құқығын сот арқылы тексеруге тырысқандары қоғамдық пікірді қарама-қарсылыққа бөліп жіберді (Жаңа Зеландияның жағалау және теңіз түбі дауы туралы қараңыз).
the Māori social unit
Iwi are the largest social units in New Zealand Māori society. In Māori, iwi roughly means or , and is often translated as "tribe," or "a confederation of tribes." The word is both singular and plural in the Māori language, and is typically pluralised as such in English. Iwi groups trace their ancestry to the original Polynesian migrants who, according to tradition, arrived from Hawaiki. Some iwi cluster into larger groupings that are based on whakapapa (genealogical tradition) and known as [[waka (canoe) (literally , with reference to the original migration voyages). These super groupings generally serve symbolic rather than practical functions. In pre European times, most Māori were allied to relatively small groups in the form of hapū and whānau Each iwi contains a number of hapū; among the hapū of the Ngāti Whātua iwi, for example, are Te Uri o Hau, Te Roroa, Te Taoū, and Ngāti Whātua o Ōrākei. Māori use the word rohe to describe the territory or boundaries of iwi. In modern day New Zealand, iwi can exercise significant political power in the management of land and of other assets. For example, the 1997 Treaty of Waitangi settlement between the New Zealand Government and Ngāi Tahu, compensated that iwi for various losses of the rights guaranteed under the Treaty of Waitangi of 1840. as of 2019 the tribe has collective assets under management of $1.85 billion. Iwi affairs can have a real impact on New Zealand politics and society. A 2004 attempt by some iwi to test in court their ownership of the seabed and foreshore areas polarised public opinion (see New Zealand foreshore and seabed controversy).
Атау беру
Маори тілінде және көптеген басқа полинезия тілдерінде iwi сөзі прото-океан тілінен шыққан *suRi₁ деген сөзден тікелей туындайды, яғни маорилер үшін саяхаттан немесе басқа жерде өмір сүргеннен кейін туған жерге оралуды "сүйектерге қайту" деп білдіреді – әдепкі түрде ата-бабалардың жерленген жерлеріне. Маори авторы Кери Хюльмнің "Сүйекті халық" (1985) романының атауы сүйек және "тайпалық халық" екі мағынасымен тікелей байланысты. Көптеген iwi атаулары Ngāti немесе Ngāi сөздерімен басталады (сәйкесінше ngā āti және ngā ai сөздерінен, екеуі де шамамен бір мағынаны білдіреді). Ngāti Жаңа Зеландия ағылшын тілінде адамдар тобын білдіретін өнімді морфемаға айналды: мысалдар – Ngāti Pākehā (топ ретінде Pākehā), Ngāti Poneke (Веллингтон аймағына көшіп келген маори) және Ngāti Rānana (Лондонда тұратын маори). Ngāti Tūmatauenga ("Түмatauенга тайпасы", соғыс құдайы) – Жаңа Зеландия армиясының маори тіліндегі ресми атауы, ал Ngā Opango ("Қара тайпа") – All Blacks командасының маори тіліндегі атауы. Маори тілінің оңтүстік диалектісінде Ngāti және Ngāi сөздері Kāti және Kāi сөздеріне айналады, бұл терминдер Kāti Māmoe және Kāi Tahu (сондай-ақ Ngai Tahu деп те аталады) сияқты iwi-лерде кездеседі.
Құрылымы
Әр ивидің жалпы танылған аумағы (рохе) бар, бірақ олардың көпшілігі, кейде толығымен, бір-бірімен қабаттасады. Бұл тарихи Шарт талаптарын шешу туралы ұзақ жылдардан бері жүріп жатқан талқылаулар мен сот істеріне қосымша қиындықтарды тудырды. Коммерциялық балық шаруашылығына қатысты талаптарды өтеу мақсатында балық аулау құқықтарын бөлу туралы 2004 жылғы соңғы заңнамада жағалаудың ұзындығы маңызды фактор ретінде қарастырылды.
Өзін-өзі анықтау
Иви өзін-өзі анықтау және/немесе tino rangatiratanga идеялары мен мұратының болашақ құралына айналуы мүмкін. Сондықтан Те Пати Маори партиясының конституциясының кіріспесінде "тангата венуаның өз жеріндегі ванау, хапу және иви үшін өзін-өзі анықтауға қол жеткізу армандары мен ұмтылыстары" деп көрсетілген. Кейбір Тухоэ тайпалары өзін-өзі анықтауды нақты түрде ивиге бағытталған тұрғыда көреді.