Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек тарихшысы және географы (шамамен б.з.д. 550 – шамамен б.з.д. 476 ж.) осы атпен кейінгі тарихшы.
Greek historian and geographer (c. 550–c. 476 BC)
the later historian of this name
Милеттік Геката́й (,/h//ɛ//k//ə/'/t//iː//ə//s/; Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος; шамамен б.з.д. 550 – шамамен б.з.д. 476 ж.), Гегесандрдың ұлы, ерте грек тарихшысы және географы болған.
Hecataeus of Miletus (,/h//ɛ//k//ə/'/t//iː//ə//s/; Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος; c. 550 – c. 476 BC), son of Hegesander, was an early Greek historian and geographer.
Өмірбаян
Өте бай отбасыдан шыққан ол, Лидия сатрапиясындағы парсылар билігінде болған Милет қаласында тұрды. Ол грек-парсы соғыстары кезінде белсенділік танытты. Көп саяхаттағаннан кейін туған қаласына оралып, жоғары лауазымға ие болып, географиялық және тарихи еңбектер жазуға өмірін арнады. Аристогор Милеттің тираны болып, парсы билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастыру үшін Милетте ірі Иондық кеңес өткізгенде, Геккатей елдестерін бұл әрекеттен бас тартуға тырысты, бірақ сәтті болмады. 494 жылға таман жеңілген Иондықтар шарттар туралы сөйлесуге мәжбүр болғанда, ол парсы сатрапы Артафернге жіберілген елшілердің бірі болды және оны Ион қалаларының конституциясын қайта орнатуға көндірді. Геккатей – грек тарихының алғашқы өкілі және классикалық жазушылардың бірі. Ол «географияның әкесі» деп танылады.
Hailing from a very wealthy family, he lived in Miletus, then under Persian rule in the satrapy of Lydia. He was active during the time of the Greco Persian Wars. After having travelled extensively, he settled in his native city, where he occupied a high position, and devoted his time to the composition of geographical and historical works. When Aristagoras, acting tyrant of Miletus, held a council of leading Ionians at Miletus to organize a revolt against Persian rule, Hecataeus tried in vain to dissuade his countrymen from the undertaking. In 494 BC, when the defeated Ionians were obliged to sue for terms, he was one of the ambassadors to the Persian satrap Artaphernes, whom he persuaded to restore the constitution of the Ionic cities. Hecataeus is the first known Greek historian and was one of the first classical writers to mention the Celtic and Illyrian peoples. He is known as the "Father of Geography".
Шығармалары
Геккатейдің екі еңбегі белгілі: Περίοδος γῆς (Periodos ges, "Жерді айналып шығу" немесе "Әлемді зерттеу") және Γενεαλογίαι (Genealogiai) немесе Ἱστορία (Historia). Дегенмен, олардың тек үзінділері ғана жеткен.
Two works by Hecateus are known: Περίοδος γῆς (Periodos ges, "Journey round the Earth" or "World Survey") and Γενεαλογίαι (Genealogiai) or the Ἱστορία (Historia). However, they only survive in fragments.
Кезеңдер
Periodos ges екі кітапта жазылған, біріншісі Еуропа, екіншісі Азия, оған Африка да кірген. Бұл кітап – Гибралтар бұғазынан басталып, Жерорта және Қара теңіз жағалауларын бойлай сағаты тілімен Марокконың Атлантика жағалауында аяқталатын география саласындағы толыққанды еңбек. Геккатей осы нүктелер арасындағы теңіз саяхаты кезінде кездесетін халықтар мен жерлер туралы, сондай-ақ Жерорта теңізінің түрлі аралдарының тұрғындары, скифтер, парсылар, Үндістан, Мысыр және Нубия туралы мәліметтер келтіреді. Бұл еңбектің 300-ден астам фрагменті сақталған, көбінесе Византиялық Стефанның еңбегіндегі жер-атауларға сілтеме ретінде кездеседі.
Periodos ges was written in two books, the first on Europe, the second on Asia, in which he included Africa. The book is a comprehensive work on geography beginning at the Straits of Gibraltar and going clockwise ending at the Atlantic coast of Morocco following the coast of the Mediterranean and Black Sea. Hecataeaus provides information about the people and places that would be encountered on a coastal voyage between these points, as well as the inhabitants of the various Mediterranean islands, the Scythians, Persia, India, Egypt and Nubia. Over 300 fragments of this work are preserved, mostly as citations for place names in the work of Stephanus of Byzantium.
Шежірелер
Геккатейдің тағы бір еңбегі – мифография туралы төрт кітаптан тұратын кітап. Қырықтан аз ғана фрагмент сақталған. Ол құдайлардан таратыным деп мәлімдеген әулеттердің дәстүрлеріне көбірек күдікпен қарады. Сақталған бір үзіндіде былай делінген: «Мілеттік Геккатей сөйлейді: Мен шын деп ойлағанымды жазамын, себебі гректердің әңгімелері көп және маған абсурдті көрінеді». Геродот (II, 143) Геккатейдің Фивадағы Мысыр ғибадатханасына сапар жасаған оқиғасын айтады. Онда дін қызметкерлері Геродотқа ғибадатхананың ішкі бөлігіндегі мүсіндерді көрсеткен, әр мүсін әр буынның бас діни қызметкері орнатқан деп есептелген. Геродоттың айтуынша, Геккатей де осы көріністі көрген, өзінің шежіресін құдайға дейін 16 буынға жегізгенін айтқан. Мысырлықтар оның шежіресін өздерінің мүсіндерде жазылған шежірелерімен салыстырды; олардың бас діни қызметкерлерінің буындары үш жүз қырық беске жеткен, және олардың барлығы өлшеулі адамдар болғандықтан, Геккатейдің құдайдан тарағанына сенуден бас тартты. Тарихшы Джеймс Шотвелл бұл ежелгі Мысырмен болған кездесу Геккатейдің күмәндануына ықпал еткенін айтты: ол ауызша тарихтың сенімсіз екенін түсінді.
Hecataeus' other work was a book on mythography in four books. Less than forty fragments remain. He applied a more skeptical approach to the traditions of families who claimed to be descended from gods. One fragment that has survived is the opening "Hecataeus of Miletus thus speaks: I write what I deem true; for the stories of the Greeks are manifold and seem to me ridiculous." Herodotus (II, 143) tells a story of a visit by Hecataeus to an Egyptian temple at Thebes. It recounts how the priests showed Herodotus a series of statues in the temple's inner sanctum, each one supposedly set up by the high priest of each generation. Hecataeus, says Herodotus, had seen the same spectacle, after mentioning that he traced his descent, through sixteen generations, from a god. The Egyptians compared his genealogy to their own, as recorded by the statues; since the generations of their high priests had numbered three hundred and forty five, all mortal men, they refused to believe Hecataeus's claim of descent from a god. Historian James Shotwell has called this encounter with the antiquity of Egypt an influence on Hecataeus's scepticism: he recognized that oral history is untrustworthy.
Карта
Оның жазба еңбектерінен өзге, Гекатаев Анаксимандрдың картасын жетілдіргені үшін де мақталады, ол картаны Океанмен айналған дөңгелек түрінде көріп отырған.
Besides his written works, Hecataeus is also credited with improving the map of Anaximander, which he saw as a disc encircled by Oceanus.
Қорытынды
Ол, әлдебір, логографтардың арасында алғашқы болып, мазмұнды прозалық тарих жазуға тырысқан және миф пен тарихи шындықты ажырату үшін сыни әдіс қолданған, бірақ Гомерді және басқа ақындарды сенімді дереккөздер ретінде мойындады. Геродот, оның айтқандарына бірнеше рет қайшылық келсе де, прозалық тарих концепциясы үшін Геккатейге қарызды.
He was probably the first of the logographers to attempt a serious prose history and to employ critical method to distinguish myth from historical fact, though he accepts Homer and other poets as trustworthy authorities. Herodotus, though he contradicts his statements at least once, is indebted to Hecataeus for the concept of a prose history.