Кіріспе

Іс жүргізу жазбалары болашақ шағымдарда пайдалану үшін сақталуын қамтамасыз ететін сот немесе апелляциялық сот. Соттың жазбалары апелляциялық шағымдану мүмкіндігін ескере отырып жасалып, сақталады. Сот хатшысы немесе сот тілмашы ауызша іс жүргізудің барысын жазады. Бұл жазба (және барлық басқа да дәлелдер) барлық шағымдар қаралып біткенге дейін немесе заңмен белгіленген мерзімге дейін сақталады (мысалы, кейбір АҚШ штаттарында өлім жазасы туралы заңдар барлық дәлелдерді ұзақ мерзімге сақтауды талап етеді). Көптеген соттар іс жүргізу ережелеріне (дәлелдерді қарастыру ережелері, азаматтық және қылмыстық іс жүргізу ережелері) сәйкес келеді және осыған байланысты көптеген тараптардың адвокат (яғни, нақты сот алдында іс жүргізуге лицензиясы бар заңгер) көмегімен өкілдік етуін талап етеді. Керісінше, сотқа жатпайтын істерде ауызша іс жүргізу жазбаға алынбайды және судья өз шешімін жазбалар мен есте қалған мәліметтерге сүйене отырып қабылдайды. Көптеген сотқа жатпайтын іс-шараларда тараптар адвокатсыз жеке қатыса алады. Мысалы, шағын талаптарды қарастыратын соттар, жол қозғалысы соттары, әділет төрешілері басқаратын соттар, мемлекеттік жәрдемақыны анықтау сияқты бастапқы мемлекеттік әкімшілік шешімдерді қабылдайтын көптеген әкімшілік трибуналдар және т.б. сотқа жатпайтын актілер болып табылады.

Үндістан

Үндістан Конституциясының 129-бабында Үндістан Жоғарғы Соты өзіне деген құрметсіздік жасағандарды жазалау өкілеттігі бар сот ретінде танылғандығы айтылған. Сол сияқты, 215-бап Үндістанның барлық Жоғарғы соттарын Сот рекорды деп жариялайды.

Шотландияда

Шотландия заңдарында соттардың тіркеуліктері анықталмаған. Дегенмен, Жоғары Әділеттік Соты мен Сессия Соты барлық сот процестерін тіркейді және осылайша оларды жалпы түрде тіркеулік соттар деп атауға болады.

Америка Құрама Штаттары

"Ресми тіркелген" және "ресми тіркелмеген" – спектрдің екі полюсі болып табылады, олардың арасында көшкін аймақ бар. Көптеген процедуралар аралық сипатқа ие, кейбіреулері "ресми тіркелген" сипаттамаларымен, бірақ басқаларымен жоқ. Мысалы, АҚШ үкіметінің кейбір агенттіктерінде агенттік ішіндегі шағымдар бойынша ауызша аргументтер агенттіктің қалауынша стенографистпен жазылуы мүмкін, бірақ жазба заңмен талап етілмегендіктен, 5 U.S.C. § § 554, 556 және 557 кепілдіктері қолданылмайды. Мысалы, АҚШ федералды үкіметінің атқарушы органдары алдындағы іс жүргізуде толық ресми іс жүргізу § § 554, 556 және 557 баптарының "формалды сот шешімі" немесе "жазба бойынша" ережелерімен реттеледі, ал бейресми іс жүргізу немесе "жазба бойынша емес" іс жүргізу § 555 баптарымен реттеледі. Дегенмен, трибуналдың өкілеттіктері трибуналдың толыққанды "ресми тіркелген" сипаттамаларына байланысты. Мысалы, көптеген штаттарда айыппұл салу немесе түрмеге қамау құқығы тек ресми соттарға ғана тиесілі. Сол сияқты, соттың қорлық үшін жазалауы үшін кімнің не айтқаны туралы нақты жазба болуы керек, сондықтан қорлық үшін жазалау құқығы трибуналдың барлық процедураны жазып алатын сот хатшысы болуын талап етеді. Бұл ретте, қылмыстық жазалар немесе сотқа қарсылық білдіру жазалары шағымдану құқығы болмаса, тағайындалмайды және шағым тек сот процесінің жазбасы сақталған жағдайда ғана мағыналы болады. Кейбір істер түрлерінде, төменгі сатыдағы трибуналдың ресми тіркелмеген шешімінен кейін тарап бірінші сатыдағы шағымды ресми тіркелген трибуналға беруге құқылы. Мысалы, көптеген мемлекеттік әкімшілік агенттіктер алғашқы шешімдерді бейресми түрде әрекет ететін бір адамға жүктемелі, әдетте "хатшы" немесе "сарапшы" лауазымымен, мысалы, Әлеуметтік қамсыздандыру талаптарын сарапшысы немесе патенттік сарапшы. Содан кейін агенттік апелляциялық кеңес алдында бірінші сатыдағы агенттік ішіндегі қарауды жүргізеді, ол алғашқы тыңдау жөніндегі өкіл алдындағы процедураға қарағанда формальды негізде жүргізеді. Көп жағдайда бірінші сатыдағы шағым "de novo сот отырысы" (немесе "de novo тыңдау") болып табылады. Агенттік ішіндегі шағым агенттікке байланысты ресми тіркелуі немесе ресми тіркелмеуі немесе аралық жағдайда болуы мүмкін. Бұл шағым емес, толыққанды алдыңғы агенттік шешімін жоққа шығаратын жаңа процедура. Көбінесе, қайта қарау трибуналы жаңа дәлелдерді қабылдамайды немесе дәлелдемелік ережелері өте шектеулі болуы мүмкін. Бірінші сатыдағы сот шешімін атқарушы орган шығарғанда және барлық агенттік ішіндегі процедуралар аяқталғаннан кейін, агенттіктің шешімін сот арқылы қарау үшін сотқа жүгінуге болады. Жазбаның негізгі функциясы – агенттік немесе сот деңгейіндегі процедураны апелляциялық қарау үшін негіз ретінде қызмет етуі. Соттың жазбасына тараптар ұсынған дәлелдемелер және процедураның өзінің кейбір жазбалары кіреді, оған тараптар ұсынған барлық құжаттардың көшірмелері және кез келген сот отырысының стенограммасы кіреді, сондай-ақ тыңдаулардың, қатысулардың немесе өтініштердің аудио немесе бейне жазбалары кіруі мүмкін. Дәлел ретінде ұсынылған дәлелдемелер сот ісі қаралып болғаннан кейін белгілі бір мерзімге сақталады, содан кейін олар тараптарға қайтарылуы немесе жойылды. Егер тараптардың бірі шағымдануға өтініш берсе, төменгі сот ресми жазбаның шынайылығын растау үшін бірегей мөрмен куәландырылған көшірмені ұсынады.