Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер Роберт Дандас, 2-ші виконт Мелвилл, (14 наурыз 1771 – 10 маусым 1851) – британдық мемлекет қайраткері, 1-ші виконт Генри Дандастың ұлы. Дандас 1794 жылы Гастингс, 1796 жылы Рай және 1801 жылы Мидлотиан округінен парламент депутаты болып сайланды. Ол сонымен қатар 1800 жылдан бастап Шотландияның мөртаңбасын сақтады. 1807 жылы оған құпия кеңесші атағы берілді, 1817 жылы Корольдік қоғамның мүшесі, 1821 жылы "Қызыл Орденнің" рыцары, ал 1814 жылдан бастап Сент-Эндрюс университетінің канцлері болды. Мелвилл түрлі саяси лауазымдарды атқарды және 1812 жылдан 1827 жылға дейін, сондай-ақ 1828 жылдан 1830 жылға дейін Адмиралтействоның бірінші лорды қызметін атқарды.
British politician
Robert Dundas, 2nd Viscount Melville, (14 March 1771 – 10 June 1851) was a British statesman, the son of Henry Dundas, the 1st Viscount. Dundas was the Member of Parliament for Hastings in 1794, Rye in 1796 and Midlothian in 1801. He was also Keeper of the Signet for Scotland from 1800. He was appointed a Privy Counsellor in 1807, a Fellow of the Royal Society in 1817, a Knight of the Thistle in 1821, and was Chancellor of the University of St Andrews from 1814. Melville filled various political offices and was First Lord of the Admiralty from 1812 to 1827 and from 1828 to 1830.
Жас шағы мен отбасы
Ол 1771 жылғы 14 наурызда Эдинбургте Генри Дандастың, 1-ші виконт Мелвиллдің және оның бірінші әйелі, бұрынғы Элизабет Рэннидің (1751–1843) жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Эдинбургтегі Корольдік орта мектепте білім алған ол 1786 жылы ұстазы Джон Брюспен Еуропалық турнеге шықты. Ол Геттинген университетінде оқыды. Содан кейін Эдинбург университетінде және Кембридждегі Эммануэль колледжінде білім алды. 1788 жылы Линкольн Иннге қабылданды. Заңмен айналысуда сәтті болғаннан кейін 1794 жылдан бастап әкесінің жеке хатшысы болды, бірақ ол 1794 жылы Гастингс округінен, ал 1796 жылы Рай округінен парламент депутаты болып сайланды. Сол жылы 29 тамызда ол Анна Сондерспен (1841 жылғы 10 қыркүйекте қайтыс болды) үйленді және оның тегін өзінің тегіне қосты. Олардың төрт ұлы мен екі қызы болды; олардың үлкен ұлы Генри Дандас, кейіннен үшінші виконт Мелвилл, әскер офицері болды, ал екінші ұлы Ричард Сондерс Дандас Бірінші теңіз лорды болды.
He was born in Edinburgh on 14 March 1771, the only son of Henry Dundas, 1st Viscount Melville, and his first wife, the former Elizabeth Rannie (1751–1843). Educated at the Royal High School, Edinburgh, he went on a continental tour in 1786 with his tutor John Bruce. He enrolled at Göttingen University. He studied afterwards at the University of Edinburgh and at Emmanuel College, Cambridge. He was admitted at Lincoln's Inn in 1788. After a successful attempt at law he became his father's private secretary from 1794, though he was brought in as MP for Hastings in 1794, and then Rye in 1796. The same year, on 29 August, he married an heiress, Anne Saunders (died 10 Sept 1841), and took her name beside his own. They had four sons and two daughters; their eldest son, Henry Dundas, later third Viscount Melville, became an army officer while their second son, Richard Saunders Dundas, became First Naval Lord.
Бақылау кеңесінің төрағасы
Дундас Шотландияның мөртаңба сақтаушысы болып тағайындалды және 1801 жылы Мидлотиан (Эдинбургшир) округінен парламент депутаты болып сайланды. Ол әкесі импичментке ұшыраған 1805 және 1806 жылдардағы сөздеріне дейін парламентте үнсіз болды. Оның алғашқы сынағы – «барлық таланттар министрлігі» деп аталатын оппозициялық үкіметтен Шотландияны басқару құқығын сақтап қалу бойынша келіссөздер жүргізу болды. Ол сәтсіздікке ұшырады, бірақ өз жақтастарының құрметіне ие болды, ал министрлік құлағаннан кейін мәселе шешілді. 1807 жылы Портленд герцогы оны Үндістанды бақылау жөніндегі кеңестің төрағасы етіп тағайындады. Дундастың басты міндеті – Наполеонның Ресеймен одақтастығын пайдаланып, Британдық Үндістанға шабуыл жасауы мүмкін кез келген мүмкіндіктің алдын алу болды. Ол парсы шахының сарайында француз агенттерінің бар екенін білгендіктен, оған елшілік жіберді. Лахор мен Кабул билеушілерімен одақ жасады. Үндістан мен Қытайдағы португалдық сауда бекеттерін, Голландияның Ява колониясын, сондай-ақ Маврикий мен Реюньондағы француз бекеттерін басып алуға бұйрық берді. Сонымен қатар, соғыс кезінде сауданың тоқтатылуына байланысты Шығыс Үндістан компаниясының қаржылық жағдайы нашарлауымен күресуге тура келді. Ол төрағалық еткен арнайы комиссия 1784 жылғы Үндістан заңынан бергі оның дамуы туралы бірнеше есеп дайындады. Комиссия, ең болмағанда, субконтинентте тиімсіз сауда жеңілдіктерінен бас тарту қажет деген қорытындыға келді. Дундас 1813 жылы компанияның жарғысын жаңартқанда оларды жойған заң жобасын әзірледі. 1809 жылы Дундастың Үндістан әкімшілігі алты айға тоқтатылды, ол Ирландияның бас хатшысы қызметін атқарды. Спенсер Персевал, Портлендтің орнын басып, оны соғыс хатшысы ретінде кабинетке тағайындауды жоспарлады, бірақ оның әкесінің тілегі бойынша бұл жоспар іске аспады. Дундас бақылау кеңесіне қайта оралды, бірақ кабинетте орын алмады. 1811 жылдың 27 мамырында ол Виконт Мелвилл атанды. Келесі жылы премьер-министр лорд Ливерпульдің басшылығымен ол Адмиралтействоның бірінші лорды болып тағайындалды.
Dundas was appointed Keeper of the Signet for Scotland and elected MP for Midlothian (Edinburghshire) in 1801. He remained silent in parliament until his speeches of 1805 and 1806 in defence of his father, who was then being impeached. His first real test came in negotiating to be left in charge of Scotland by a hostile 'ministry of all the talents'. He got nowhere, but won the respect of his own side, and the problem vanished with the ministry's collapse. He was rewarded with the presidency of the Board of Control for India by the Duke of Portland in 1807. Dundas's main task was to frustrate any possibility that Napoleon might exploit his alliance with Russia to make some attempt on British India. He sent a mission to the shah of Persia, at whose court French agents were present. He formed alliances with the princes of Lahore and Kabul. He ordered the occupation of the Portuguese factories in India and China, of the Dutch colony of Java, and of the French stations on Mauritius and Réunion. He had also to deal with a sharp deterioration, through loss of trade during the war, in the finances of the East India Company. A series of reports on its development since the India Act of 1784, written by a select committee which he chaired, concluded that it should give up its inefficient trading privileges, at least in the subcontinent. Dundas drafted the legislation which ended them at the renewal of the company's charter in 1813. Dundas's Indian administration was interrupted for six months in 1809 when he served as Chief Secretary for Ireland. Spencer Perceval, succeeding Portland, then wanted to promote him to the cabinet as secretary for war, but this did not happen due to the wishes of his father. Dundas returned to the Board of Control, still without a place in cabinet. He succeeded as Viscount Melville on 27 May 1811. The next year, under Prime Minister Lord Liverpool, he was promoted First Lord of the Admiralty.
Әмірлік
Наполеон соғыстары кезінде оның міндеті Трафальгар шайқасында орнатылған британдық теңіз үстемдігін сақтау болды. 1813 жылдың ақпан айындағы мемлекеттік құжатында Францияның Нидерланды мен Италияның кеме жасау ресурстарын пайдалана отырып, егер соғыс тағы ұзарса, Британияға тең кемелер салып қана қоймай, одан да басып кете алатынын көрсетті. Бұл мәселені Испаниядағы Веллингтон герцогының оны жеткілікті түрде қорғамау туралы шағымдары одан әрі күшейтті, әсіресе 1812 жылы Америка Құрама Штаттарымен қарым-қатынас басталғаннан кейін Атлантика мұхитында американдық каперлік кемелердің көптеп пайда болуы осыны дәлелдеді. Бейбітшілік орнаған соң қатаң кесімдер жасалды, бірақ қазіргі кездегі жалғыз маңызды отарлық держава болған Ұлыбританияның теңіз міндеттемелері артты. Мелвилл флотты 100-ден азырақ кемеге дейін қысқарту мүмкін емес деп есептеді. Кабинет 44 кемеге шектеу қойды. Келесі жылдары Мелвилл барлық мүмкіндіктерді пайдаланып үнемдеуге тырысты, сонымен қатар ол нақты емес деп санайтын мақсатқа жетуден жалғызды. Ол кемелердің конструкциясын және беріктігін жақсарту арқылы, оған жеке қызығушылық танытқан зерттеулерге қолдау көрсету арқылы мақсатына жетті. Дегенмен, ол бу кемелерін енгізуге қарсы болды, себебі бұл жаңа технология қымбатқа түсетін және сенімсіз болып көрінді; сондай-ақ, егер барлық флоттар бумен жүргізілсе, Ұлыбритания өзінің бәсекелестерімен тең деңгейге түсер еді. 1820-жылдардың соңына қарай ол Франция мен Америка Құрама Штаттарындағы кемелерге сай жаңа және үлкен кеме кластарын салуға рұқсат берді. Тіпті тар бюджет болған жағдайда да, ол басқа ғылыми салаларға, әсіресе барлауға (оның құрметіне аталған жерлер төменде келтірілген) қаражат бөлуден жаңылған жоқ.
While the Napoleonic wars went on, his job was to maintain the British maritime supremacy established at the battle of Trafalgar. In a state paper of February 1813 he pointed out that France, with the shipbuilding resources of the Netherlands and Italy at her disposal, would be able to construct a fleet to match Britain's if the struggle continued much longer. The point was underlined by complaints from the Duke of Wellington in Spain of inadequate protection for the convoys supplying him, especially after the outbreak of hostilities with the United States in 1812 unleashed hordes of American privateers on the Atlantic. Drastic cuts followed the eventual peace, but Britain, now the only colonial power of any importance, found her maritime commitments increased. Melville did not think the fleet could be reduced much below 100 ships of the line. The cabinet set a limit of forty four. The following years saw a constant struggle by Melville to find every possible economy while he avoided meeting a target he regarded as unreal. He quietly got his way, not least by improving the design and durability of ships, research on which benefited from his close personal interest. Yet he resisted the introduction of steamers, since an infant technology seemed bound to prove expensive and unreliable; moreover, if navies were to be rebuilt all round as steam driven, Britain would place herself on the same level as her rivals. By the late 1820s he was able to authorise the construction of new and larger classes of ship, matching those in France and the United States. Even out of tight budgets he never failed to squeeze something for another scientific interest, in exploration (where places are named after him, see below).
Шотландия
Шотландия банкіне басқарушы болып тағайындалған ол 1814 жылы Сент-Эндрюс университетінің канцлері болып сайланды және 1821 жылы Тистл орденінің рыцары атанды. 1827 жылы Ливерпульдің отставкаға кетуі және католиктік эмансипацияны қолға алуға ниеттенген Джордж Кэннингтің билікке келуімен жүйе дағдарысқа ұшырады. Мелвилл оны жеке өзі қолдағанымен, келе жатқан министрлер кабинетін бөліп тастайтын саясатты мақұлдамайтынын мәлімдеді. Кэннинг коалициясындағы вигтер оны шотландтық басқарушының қажеті жоқ деп көндірді; ішкі істер министрі жергілікті кеңесшінің көмегімен немесе екеуімен барлық жұмысты атқара алады.
Appointed a governor of the Bank of Scotland, he was elected chancellor of the University of St Andrews in 1814, and made a Knight of the Thistle in 1821. The crisis of the system came in 1827 on the resignation of Liverpool and the succession of George Canning, who was set on Catholic emancipation. Melville said that, while he personally supported it, he could not approve of a policy which would split the outgoing cabinet. The Whigs in Canning's coalition now persuaded him that a Scottish manager was unnecessary; the home secretary could do all the work with a native adviser or two.
Адмиралтействоның бірінші лорды
Шотландиядағы ескі үстемдік мүдделері ыдырап бастады, бұл процесс 1828 жылы Мелвилл Веллингтон мен сэр Роберт Пилдің Бақылау Кеңесінің төрағасы ретінде, содан кейін Адмиралтействода Адмиралтействоның бірінші лорды ретінде қайтып келгенде де тоқтаған жоқ. Реформа заңының қабылдануы Дундастардың Шотландияны басқару тәртібін де бұзды. Мелвилл 1830 жылы қызметтен кетіп, енді ешқашан билікке оралмады. Бірақ ол қоғамдық жұмыстарда өзін пайдалы етті, әсіресе 1845 жылы шотландтық кедейлер заңын реформалауды ұсынған корольдік комиссия төрағасы болып қызмет етті. Ол 1851 жылдың 10 маусымында Мелвилл сарайында қайтыс болды және 17 маусымда Эдинбургширдегі Лассваде қаласындағы Ескі шіркеуде, әкесі үшін салынған отбасылық мазарда жерленді. Оның лауазымы үлкен ұлы Генри Дандасқа өтті.
The old governing interest in Scotland began to break up, a process which did not halt when Melville returned under Wellington and Sir Robert Peel as President of the Board of Control in 1828, then again at the Admiralty as First Lord of the Admiralty. The Reform Act would anyway end the arrangements under which the Dundases had ruled Scotland. Melville resigned in 1830, never to hold office again. But he made himself useful in good works, notably chairmanship of the royal commission which in 1845 proposed reform of the Scots poor law. He died on 10 June 1851 at Melville Castle, and was buried in the family vault built for his father, in the Old Kirk, Lasswade, Edinburghshire, on 17 June. His title passed to his eldest son Henry Dundas.
Жер атаулары
Арктикалық зерттеулерге деген қызығушылығының арқасында оның есімі Канададағы Мелвилл бұғазы мен Мелвилл аралында мәңгі сақталған. Австралияның Солтүстік территориясындағы Мелвилл аралына да зерттеуші Филип Паркер Кинг оның құрметіне ат қойған. Гренландиядағы Мелвилл шығанағы да оның есімімен аталады. Ол сонымен қатар Шотландияның Эдинбург қаласындағы Жаңа қала ауданындағы Мелвилл көшесіне есімін берген, ал осы көшенің орталық алаңында сэр Джон Стиллдің үлкен мүсіні орнатылған. Батыс Австралиядағы Мелвилл елді мекені мен Тасманиядағы Хобарттағы Мелвилл көшесі де оның құрметіне аталған.
His name is perpetuated by that of Melville Sound and Melville Island, Canada because of his interest in Arctic exploration. Melville Island in the Northern Territory of Australia was also named for him, by explorer Phillip Parker King. Melville Bay in Greenland was named in his honour as well. He also gives his name to Melville Street in the New Town area of Edinburgh, Scotland, and a large statue of him by Sir John Steell stands in the central square of this street. The locality of Melville in Perth, Western Australia is also named after him as well as Melville Street in Hobart, Tasmania.