Шеттік пайдалылық теориясы

Кіріспе

Экономикадағы ұғым. Маргинализм – тауарлар мен қызметтердің құнындағы айырмашылықты олардың екінші, яғни шекті пайдалылығымен түсіндіруге тырысатын экономикалық теория. Мысалы, алмаздың бағасы судан жоғары болуының себебі, алмаздың суға қарағанда беретін қосымша қанағаттың артық болуымен байланысты. Судың жалпы пайдалылығы жоғары болғанымен, алмаздың шекті пайдалылығы жоғары. Маргинализмнің орталық түсінігі – шекті пайдалылық, бірақ маргиналистер Альфред Маршаллдың жолын ұстанғанда, шығындарды түсіндіру үшін маргиналды физикалық өнімділік идеясын қолданды. Британдық маргинализмден пайда болған неоклассикалық дәстүр пайдалылық ұғымын қабылдамай, талдауда алмастырудың шекті ставкаларына маңыздырақ рөл берді. Маргинализм – қазіргі кездегі экономикалық теорияның ажырамас бөлігі.

Маргиналдылық

Шеттеулілік мәселелері үшін шектеулер шекара немесе жиек ретінде түсіндіріледі. Кез келген адамның жиегінің орналасуы, оның кең мағынада мүмкіндіктерін қамтитын, иелігіне сәйкес келеді. Бұл иелік физикалық заңдар (энергия мен материяның түрлерін қалай өзгертуге болатынын анықтайды), табиғаттың кездейсоқ оқиғалары (табиғи ресурстардың болуын анықтайды) және басқалар мен жеке адамның бұрынғы қабылдаған шешімдерінің нәтижелері сияқты көптеген факторлармен анықталады. Нақты шектеулерді ескере отырып, шындыққа сәйкес келетін мән – шекті мән. Осы шектеулердің нақты жеңілдетуі немесе күшейтуі арқылы немесе оларға әсер ететін өзгеріс – шекті өзгеріс болып табылады. Неоклассикалық экономика әдетте шекті өзгерістерді шексіз шағын немесе лимиттер деп қарастырады. Бұл болжам талдауды әлсіретеді, бірақ оны жеңілдетеді. Сондықтан, "шеттеулі" сөзі "өте кішкентай" дегенмен синоним ретінде жиі қолданылады, бірақ көбінесе жалпы талдауда бұл операциялық тұрғыдан дұрыс болмауы мүмкін және әрине, сөзбе-сөз мағынада да дұрыс болмайды. Көбінесе экономикалық талдау бір бірлік ресурстың өзгеруімен байланысты шекті мәндерге қатысты, өйткені шешімдер көбінесе бірліктермен қабылданады; маргинализм осындай шекті мәндер тұрғысынан бірлік бағаларын түсіндіруге тырысады.

Шекаралық пайдалану

Тауардың немесе қызметтің шекті қолданылуы – агенттің белгілі бір арттыруды қандай нақты мақсатқа жұмсайтыны немесе белгілі бір азайтуға жауап ретінде қандай нақты қолданылудан бас тартатыны. Маргинализм, кез келген агент үшін экономикалық рационалдылық пен әлемнің мүмкін болатын жағдайларын белгілі бір ретпен ұйымдастыруды қабылдайды, сондай-ақ, белгілі бір шектеулер жиынтығында, осы агент үшін ең жақсы болатын қол жетімді жағдай бар екенін жорамалдайды. Сипаттамалық маргинализм, әртүрлі күтілетін нақты жағдайларға (нәтижелерге) ықпал ететін нақты құралдарды таңдау тек осы нақты нәтижелер арасындағы айырмашылықтармен реттеледі деп тұжырымдайды; нұсқаулық маргинализм мұндай таңдау осылай реттелуі керек деп тұжырымдайды. Мұндай жорамалдар бойынша, әрбір арттыру ең жоғары басымдыққа ие, нақты, мүмкін, бұрын іске асырылмаған қолданылуға бағытталатын болады, ал әрбір азайту тауардың немесе қызметтің қолданылуындағы ең төменгі басымдыққа ие қолданылудан бас тартуға әкеледі. Бұл сөздердің тура мағынасында «шекаралық қолданылу» дегенді білдіреді, тікелей шекті қолданылуға сілтеме жасайды, ал шекті пайдалылықтың жалпы формулалары сандық өлшемді маңызды ерекшелік ретінде қарастырмайды. Екінші жағынан, ерте маргиналистердің ешқайсысы пайдалылықтың сандық емес екенін айтқан жоқ, кейбіреулері сандық өлшемді маңызды ерекшелік ретінде қарастырды, ал олар оны түсіндіру мақсатында қолданған. Осыған байланысты, көптеген жариялымдарда жалпы тәсілді мойындамау жиі кездеседі, бұл таңқаларлық емес.

Кемелдік пайдалылықтың азаю заңы

Шекті пайдалылықты азайту заңы, сондай-ақ Госсеннің бірінші заңы деп аталады, бұл ceteris paribus, тауар немесе қызметтің қосымша мөлшері қол жетімді ресурстарға қосылған кезде, олардың шекті пайдалылықтары төмендейді. Бұл заң кейде таутология ретінде қарастырылады, кейде ішкі сезім арқылы дәлелденген нәрсе ретінде, немесе кейде жай ғана құралдық болжам ретінде қабылданады, тек оның болжамды тиімділігі үшін қабылданады. Ол осылардың ешқайсысы емес, бірақ оның әрқайсысының кейбір аспектілері болуы мүмкін. Заң барлық жағдайларда қолданылмайды, сондықтан ол таутология да, дәлелденетін де емес; бірақ оның алдын ала байқаудың негізі бар. Жеке тұлға әдетте тауардың немесе қызметтің әлеуетті қолданыстарын ішінара реттей алады. Егер де жетіспеушілік болса, онда рационалды агент ең жоғары мүмкін болатын қажеттіліктерді қанағаттандырады, сондықтан төменгі басымдықты қанағаттандыру үшін қажеттіліктердің ешқайсысы да қасақана құрбан етілмейді. Қолданыстардың өзара толықтырмалылығы болмаған жағдайда, бұл кез келген қосымша мөлшерді пайдаланудың басымдығы белгіленген пайдаланулардың басымдылығынан төмен болады дегенді білдіреді, мысалы, атақты мысалда: Бір шаруа фермерде бес қап астық бар еді, оларды сату немесе көбірек сатып алу мүмкіндігі жоқ. Оның бес қолдануы мүмкін еді: өзіне негізгі тамақ ретінде, күш-қуатты арттыру үшін, тамақтануды өзгерту үшін тауықтарға азық ретінде, виски жасауға қажетті ингредиент ретінде және оны көңіл көтеру үшін өзінің тотықтарына азық ретінде. Сонда ол бір қап астығын жоғалтып алады. Әр іс-әрекетті бестен бір бөлігіне қысқартудың орнына фермер жай ғана тотықтарды аштан қалдырды, өйткені олар басқа төрт қолданыстан аз пайдалы болды; басқаша айтқанда, олар шектен шығып кетті. Біз экономикалық шешімдерді үлкен суретті ескермей, тек шектен ғана қабылдаймыз. Алайда, егер пайдалануда өзара толықтығушылық болса, онда қосылған сома қажетті шекті нүктеден асып кетуі мүмкін, немесе алынып тасталған сома олардың жетіспеуіне әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайларда тауардың немесе қызметтің шекті пайдалылығы тіпті өсуі мүмкін. Пайдалылық сандық түрде өлшенбесе, пайдалылықтың азаюы өзін арифметикалық шегеру деп қарастыруға болмайды. Бұл жоғары басымдықты қолданудан төмен басымдылыққа көшу және таза реттік өзгерістен артық болмауы мүмкін. Пайдалылықты сандық түрде өлшеуді қабылдаған кезде, шекті пайдалылықтың азаюы үнемі немесе үздіксіз төмендейтін пайдалылық функциясына сәйкес келеді. Соңғы жағдайда, егер функция тегіс болса, онда заңды былай түйіндеуге болады:

The law of diminishing marginal utility, also known as a Gossen's First Law, is that ceteris paribus, as additional amounts of a good or service are added to available resources, their marginal utilities are decreasing. This law is sometimes treated as a tautology, sometimes as something proven by introspection, or sometimes as a mere instrumental assumption, adopted only for its perceived predictive efficacy. It is not quite any of these things, although it may have aspects of each. The law does not hold under all circumstances, so it is neither a tautology nor otherwise proveable; but it has a basis in prior observation. An individual will typically be able to partially order the potential uses of a good or service. If there is scarcity, then a rational agent will satisfy wants of highest possible priority, so that no want is avoidably sacrificed to satisfy a want of lower priority. In the absence of complementarity across the uses, this will imply that the priority of use of any additional amount will be lower than the priority of the established uses, as in this famous example:
A pioneer farmer had five sacks of grain, with no way of selling them or buying more. He had five possible uses: as basic feed for himself, food to build strength, food for his chickens for dietary variation, an ingredient for making whisky and feed for his parrots to amuse him. Then the farmer lost one sack of grain. Instead of reducing every activity by a fifth, the farmer simply starved the parrots as they were of less utility than the other four uses; in other words they were on the margin. And it is on the margin, and not with a view to the big picture, that we make economic decisions. However, if there is a complementarity across uses, then an amount added can bring things past a desired tipping point, or an amount subtracted cause them to fall short. In such cases, the marginal utility of a good or service might actually be increasing. Without the presumption that utility is quantified, the diminishing of utility should not be taken to be itself an arithmetic subtraction. It is the movement from use of higher to lower priority, and may be no more than a purely ordinal change. When quantification of utility is assumed, diminishing marginal utility corresponds to a utility function whose slope is continually or continuously decreasing. In the latter case, if the function is also smooth, then the law may be expressed as

Неоклассикалық экономика әдетте шекті пайдалылықты талқылауды бейтараптық қисықтарымен толықтырады немесе алмастырады, олар бастапқыда пайдалылық функцияларының деңгейлік қисықтары ретінде туындаған немесе сандық өлшемді қабылдамай-ақ жасалуы мүмкін. Бұл қисықтың пішіні сол тауар немесе қызмет үшін ақшаны алмастырудың шекті ставкаларымен анықталады.

Нарықтар

Сатушылар мен сатып алушылардың бәрі "бағаны қабылдаушылар" болатын шектеулі жағдайлармен ғана шектеліп, сұраныс функциялары ұсыныс функцияларын, немесе керісінше, ескермейтін Маршаллдық маргиналистер мен неоклассикалық экономистер "таза" немесе "жетілген" бәсекелестіктің, сондай-ақ "жетілмеген" бәсекелестіктің түрлі формаларын зерттейтін қолдануға ыңғайлы модельдер жасады. Бұл модельдер көбінесе салыстырмалы түрде қарапайым графиктермен бейнеленеді. Басқа маргиналистер олардың ойынша, шындыққа сәйкес келетін түсіндірмелер беруге тырысты, бірақ бұл жұмыс экономикалық ойдың бағытында аз әсер етті.

Су мен алмаз парадоксы

Кемелгіш шекті пайдалылық заңы су мен алмаз парадоксын түсіндіреді деп айтылады, бұл көбінесе Адам Смит есімімен байланысты, бірақ оны одан бұрынғы ойшылдар да мойындаған. Адамдар сусыз тіршілікке келе алмайды, ал Смит заманында алмаз әсемдеу немесе гравировка жасауға қолданылатын материал болған. Дегенмен, судың бағасы өте төмен, ал алмаздың бағасы өте жоғары еді. Шекті пайдалылықты зерттеушілер (маргиналистер) кез келген нақты мөлшердің шекті пайдалылығы, бір сыныптың немесе жалпы жиынтықтың пайдалылығынан гөрі маңызды екенін түсіндірді. Көптеген адамдар үшін су жеткілікті мөлшерде болғандықтан, бір галлон судың жоғалтуы немесе қосылуы ешқандай немесе өте аз пайда әкелсе, алмаздың мөлшері шектеулі болғандықтан, жоғалту немесе қосылу әлдеқайда маңыздырақ болар еді. Бұл кез келген тауар немесе қызметтің бағасы, оның жеке адам үшін немесе белгілі бір ерекшеліктері бар адам үшін қамтамасыз ететін шекті пайдалылықтың тікелей функциясы екенін білдірмейді. Керісінше, адамдар өздеріне бар немесе қалаған тауарлардың салыстырмалы шекті пайдалылығына сүйене отырып сауда жасауға дайын (мұндай шекті пайдалылықтар әрбір саудагер үшін өзгеше болады), сондықтан бағалар осы шекті пайдалылықтармен шектеліп, қалыптасады.

Революция алдындағы маргиналистер

Шекаралық пайдалылық теориясының кез келген түрінің алғашқы нақты жарияланған тұжырымын Дэниел Бернулли «Specimen theoriae novae de mensura sortis» еңбегінде жасады. Бұл еңбек 1738 жылы жарық көрді, бірақ жобасы 1731 немесе 1732 жылдары жазылған. 1728 жылы Габриэль Крамер жеке хат арқылы шамамен осыған ұқсас теорияны ұсынды. Олардың екеуі де Санкт-Петербург парадоксын шешуге тырысып, ақшаның шекті қажеттілігі жиналған сайын төмендейді деген қорытындыға келді, атап айтқанда, соманың қажеттілігі оның табиғи логарифмі (Бернулли) немесе квадрат түбірі (Крамер) арқылы анықталады. Дегенмен, бұл гипотезаның жалпы маңызы толыққанды ашылмады және еңбек ұмытылып кетті. 1833 жылы сөйлеген «Адам саны, құндылық, кедейлер заңдары және жалға алу туралы» (1837) лекцияларына енгізілген «Пайдалылықтан және айырбас құнынан ерекшеленетін құндылық туралы лекциясында» Уильям Форстер Ллойд жалпы шекті пайдалылық теориясын ұсынды, бірақ оның шығуын көрсетпеді және оның салдарына толыққанды тоқталмады. Оның тұжырымының маңыздылығы 20-ғасырдың басына дейін (Ллойдтың өзінің ішінде) ешкімге көрінбеді, сол кезде басқалар дербес түрде осы ойды дамытып, танымал етті. «Саяси экономия ғылымының сызбасы» (1836) еңбегінде Нассау Уильям Сениор шекті пайдалылықтар сұраныстың басты анықтамасы екенін мәлімдеді, бірақ оның салдарына көңіл бөлмеді, алайда кейбіреулер оның жұмысын осылай түсіндіреді. «De la mesure de l'utilité des travaux publics» (1844) еңбегінде Жюль Дюпуи көпір жолдарының бағасын анықтау мәселесіне шекті пайдалылық тұжырымын қолданды. 1854 жылы Герман Генрих Госсен «Адамдардың қарым-қатынасының заңдарын дамыту және адамның іс-әрекеті үшін туындайтын ережелер» атты еңбегін жариялады, онда шекті пайдалылық теориясы ұсынылып, нарықтық экономиканың мінез-құлқына оның әсері жан-жақты зерттелді. Алайда, Госсеннің еңбегі замандас Германияда кеңінен қабылдамады, көптеген даналары сатылмағандықтан жойылды және оның «Шекті революциядан» кейін қайта ашылғанға дейін ұмытылып кетті.

The first unambiguous published statement of any sort of theory of marginal utility was by Daniel Bernoulli, in "Specimen theoriae novae de mensura sortis". This paper appeared in 1738, but a draft had been written in 1731 or in 1732. In 1728, Gabriel Cramer produced fundamentally the same theory in a private letter. Each had sought to resolve the St. Petersburg paradox, and had concluded that the marginal desirability of money decreased as it was accumulated, more specifically such that the desirability of a sum were the natural logarithm (Bernoulli) or square root (Cramer) thereof. However, the more general implications of this hypothesis were not explicated, and the work fell into obscurity. In "A Lecture on the Notion of Value as Distinguished Not Only from Utility, but also from Value in Exchange", delivered in 1833 and included in Lectures on Population, Value, Poor Laws and Rent (1837), William Forster Lloyd explicitly offered a general marginal utility theory, but did not offer its derivation nor elaborate its implications. The importance of his statement seems to have been lost on everyone (including Lloyd) until the early 20th century, by which time others had independently developed and popularized the same insight. In An Outline of the Science of Political Economy (1836), Nassau William Senior asserted that marginal utilities were the ultimate determinant of demand, yet apparently did not pursue implications, though some interpret his work as indeed doing just that. In "De la mesure de l'utilité des travaux publics" (1844), Jules Dupuit applied a conception of marginal utility to the problem of determining bridge tolls. In 1854, Hermann Heinrich Gossen published Die Entwicklung der Gesetze des menschlichen Verkehrs und der daraus fließenden Regeln für menschliches Handeln, which presented a marginal utility theory and to a very large extent worked out its implications for the behavior of a market economy. However, Gossen's work was not well received in the Germany of his time, most copies were destroyed unsold, and he was virtually forgotten until rediscovered after the so called Marginal Revolution.

Шекаралық революция

Маргинализмді ресми теория ретінде үш экономистің еңбегіне жатқызуға болады: Англиядағы Джевонс, Австриядағы Менгер және Швейцариядағы Вальрас. Уильям Стэнли Джевонс бұл теорияны алғаш рет 1863 және 1871 жылдары жариялаған мақалаларында ұсынды. Сол сияқты, Карл Менгер де 1871 жылы осы теорияны ұсынды. Менгер адамдардың сауда-саттыққа қатысты шешімдер қабылдау үшін шекті пайдалылықты қалай пайдаланатынын түсіндірді, бірақ оның мысалдары пайдалылықты сандық түрде көрсеткенімен, негізгі қағидаларында мұндай талап жоқ. Маргиналистер тауарлардың айырбас құнын пайдаланып, олардың пайдалы болуын сипаттауға болатынын түсінді. Мегхнад Десай былай деді: «Адамдар күнделікті өмірінде ресурстарын басқарып, тұтынылған тауардың бір бірлігінен алынатын шекті пайдалылықты (пайдалы болуын) олар төлейтін бағамен (айырбас құнымен) теңестіреді». Осылайша, тауардың тұтынуы артқан сайын, оның пайдалылығы төмендейді. Әрбір адам шекті пайдалылығы бағаға теңелгенше тұтынуын жалғастыра береді. Джевонс та осы шекті пайдалылықты ескеретін баға теориясын жасауға тырысып, мыналарды анықтады: өндіріс шығындары ұсынысты анықтайды; ұсыныс пайдалылықтың шекті деңгейін анықтайды; ал пайдалылықтың шекті деңгейі құнды анықтайды. Вальрас тұтынушының пайдалылығын барынша арттыруды Джевонс пен Менгерге қарағанда жақсы түсіндіре алды, себебі ол пайдалылықты әр тауардың тұтынуымен байланысты деп есептеді.

Екінші буын

Маргиналды революция Джевонс, Менгер және Уолрас еңбектерінен бастау алғанмен, егер екінші буын экономистер болмаса, олардың еңбектері бағытты ағымға енбеген болар еді. Англияда екінші буынға Филипп Викстид, Уильям Смарт және Альфред Маршалл; Австрияда Юген Бём фон Баверк және Фридрих фон Визер; Швейцарияда Вильфредо Парето; Америкада Герберт Джозеф Давенпорт және Франк А. Феттер жатты. Джевонс, Менгер және Уолрас тәсілдерінің арасында маңызды айырмашылықтар болды, бірақ екінші буын ұлттық немесе тілдік шекаралар бойынша бұл айырмашылықтарды сақтамады. Валрастың еңбегі фон Визердің жұмысына зор әсер етті. Викстидке Менгердің ықпалы күшті болды. Феттер өзін және Давенпортты «Америкалық психологиялық мектептің» өкілдері деп атады, бұл атау австриялық «Психологиялық мектептің» үлгісімен берілді. Кларктың осы кезеңдегі жұмыстары да Менгердің ықпалын анық көрсетті. Уильям Смарт ағылшын тіліндегі оқырмандарға Австрия мектебінің теориясын жеткізуші ретінде бастады, бірақ ол Маршаллдың ықпалына көбірек түсті. Бём Баверк Мэнгердің тұжырымдамасын ең жақсы түсіндірген ғалым болды. Ол сонымен қатар, маржиналды пайдалылықтың және уақыттың маржиналды өнімділігінің төмендеуімен, сондай-ақ уақытқа қатысты бағалаумен байланысты тепе-теңдіктегі пайыздық үстеме және пайда теориясын жасады (сондай-ақ Уиксселлдің американдық қарсыласы Ирвинг Фишердің уақытқа қатысты бағалауды формалды түрде ескермеуі сияқты өзгерістер енгізілді). Маршалл – екінші буын маржиналисі, оның маржиналды пайдалылық туралы жұмысы неоклассикалық экономиканың бағытын анықтады, әсіресе оның «Экономика принциптері» арқылы, ал оның бірінші томы 1890 жылы жарық көрді. Маршалл сұраныс қисығын құру үшін пайдалылықтың сандық өлшемде екендігі және ақшаның маржиналды пайдалылығы тұрақты немесе оған жақын екендігі туралы болжамдарды пайдаланды. Джевонс сияқты, Маршалл да маржиналды пайдалылық теориясында ұсыныстың түсіндірмесін таппады, сондықтан ол сұраныстың маржиналды түсіндіруін ұсыныстың классикалық түсіндіруімен үйлестірді, онда шығындар объективті түрде анықталды. Кейін Маршалл бұл шығындардың өзі маржиналды пайдалылықпен анықталады деген сынға белсенді түрде қате жауап берді. Марксизмнің өрлеуінен басқа, Э. Скрепанти мен С. Замагни маргинализмнің табыстылығының тағы бір «сыртқы» себебін атап көрсетеді, ол – 1848-1870 жылдардағы әлеуметтік тыныштықтан кейін барлық дамыған капиталистік экономикалардағы Ұзақ депрессияға және таптық қақтығыстың жаңаруына сәтті жауап беруі. Скрепанти мен Замагни пікірінше, маргинализм еркін нарықты ресурстарды оңтайлы бөлу ретінде тамаша деп көрсетті, сонымен қатар экономистерге лаиссик экономиканың (еркін нарықтың) кез келген жағымсыз салдары үшін жұмысшылар коалицияларының нарықтың қалыпты жұмыс істеуіне араласуын кінәлауға мүмкіндік берді. Олардың арасында ең танымал – Бём Баверктің «Маркс жүйесінің аяқталуы» (1896), бірақ алғашқысы Уикстедтің «Маркстің құндылық теориясы. «Капитал»: сын» (1884, содан кейін 1885 жылы «Маркстің евондық сынына жауап») еді. Марксистік жауаптардың ең танымал ертедегілері – Рудольф Хилфердингтің «Бём Баверкке қарсы Маркс» (1904) және Николай Бухариннің «Бос уақыттың экономикалық теориясы» (1914) болды.

Although the Marginal Revolution flowed from the work of Jevons, Menger, and Walras, their work might have failed to enter the mainstream were it not for a second generation of economists. In England, the second generation were exemplified by Philip Wicksteed, by William Smart, and by Alfred Marshall; in Austria by Eugen Böhm von Bawerk and by Friedrich von Wieser; in Switzerland by Vilfredo Pareto; and in America by Herbert Joseph Davenport and by Frank A. Fetter. There were significant, distinguishing features amongst the approaches of Jevons, Menger, and Walras, but the second generation did not maintain distinctions along national or linguistic lines. The work of von Wieser was heavily influenced by that of Walras. Wicksteed was heavily influenced by Menger. Fetter referred to himself and Davenport as part of "the American Psychological School", named in imitation of the Austrian "Psychological School". Clark's work from this period onward similarly shows heavy influence by Menger. William Smart began as a conveyor of Austrian School theory to English language readers, though he fell increasingly under the influence of Marshall. Böhm Bawerk was perhaps the most able expositor of Menger's conception. He was further noted for producing a theory of interest and of profit in equilibrium based upon the interaction of diminishing marginal utility with diminishing marginal productivity of time and with time preference. and with modifications including formal disregard for time preference by Wicksell's American rival Irving Fisher.) Marshall was the second generation marginalist whose work on marginal utility came most to inform the mainstream of neoclassical economics, especially by way of his Principles of Economics, the first volume of which was published in 1890. Marshall constructed the demand curve with the aid of assumptions that utility was quantified, and that the marginal utility of money was constant, or nearly so. Like Jevons, Marshall did not see an explanation for supply in the theory of marginal utility, so he paired a marginal explanation of demand with a more classical explanation of supply, wherein costs were taken to be objectively determined. Marshall later actively mischaracterized the criticism that these costs were themselves ultimately determined by marginal utilities. Aside from the rise of Marxism, E. Screpanti and S. Zamagni point to a different 'external' reason for marginalism's success, which is its successful response to the Long Depression and the resurgence of class conflict in all developed capitalist economies after the 1848–1870 period of social peace. Marginalism, Screpanti and Zamagni argue, offered a theory of the free market as perfect, as performing optimal allocation of resources, while it allowed economists to blame any adverse effects of laissez faire economics on the interference of workers' coalitions in the proper functioning of the market. The most famous of these was that of Böhm Bawerk, "Zum Abschluss des Marxschen Systems" (1896), but the first was Wicksteed's "The Marxian Theory of Value. Das Kapital: A Criticism" (1884, followed by "The Jevonian Criticism of Marx: A Rejoinder" in 1885). The most famous early Marxist responses were Rudolf Hilferding's Böhm Bawerks Marx Kritik (1904) and The Economic Theory of the Leisure Class (1914) by Nikolai Bukharin.

Күн тұтылуы

Франсис Исидро Эджворт 1881 жылғы "Математикалық психология" еңбегінде бей-жайлық қисығын ұсынды, оның қасиеттерін маргиналистік теориядан тудырды, бұл теория пайдалылықты сандық тауарлар мен қызметтердің дифференциалданатын функциясы деп есептеді. Бірақ, бей-жайлық қисықтарын қандай да бір деңгейде берілген деп қарастыруға болады, пайдалылық туралы ұғымдармен айналыспай. 1915 жылы Евгений Слуцкий тұтынушы таңдауының теориясын тек бей-жайлық қисықтарының қасиеттеріне сүйене отырып жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс, большевик революциясы және өзінің қызығушылығының төмендеуі салдарынан Слуцкийдің жұмысы көбінесе назарсыз қалды, бірақ 1934 жылы Джон Хикс пен Р.Г.Д. Аллен жасаған ұқсас жұмыс бірдей нәтижелерге жетті және кең аудитория тапты. Аллен кейіннен Слуцкийдің бұрынғы жетістігіне назар аударды. Австрия мектебінің үшінші буынының экономистерінің бір бөлігі 1911 жылы пайдалылықты сандық өлшемге келтіруді қабылдамаса да, шекті пайдалылық тұрғысынан ойлауды жалғастырды, бірақ көптеген экономистер пайдалылықтың қандай да бір сан түрі болуы керек деп есептеді. Бей-жайлық қисығын талдау сандық өлшемдерге жасалған болжамдардан бас тартудың бір жолын көрсетті, бірақ бей-жайлық қисықтарының дөңестігін қамтамасыз ету үшін алмастырудың шекті ставкаларының төмендеуі туралы кейбір кездейсоқ болжамды (Хикс мойындаған "шапкадан қоян шығарғандай") енгізу қажет болды. Маргиналды пайдалылық талдауы бей-жайлық қисығын талдаумен ығыстырылғандар үшін, бұл алғашқысы Бордың атом моделі сияқты ең жақсы жағдайда ғана пайдалы болды – педагогикалық тұрғыдан тиімді болса да, «ескірген» және соңында дұрыс емес.