Александр Скрябин: Ресей композиторының суреткері

Кіріспе

Ресей композиторы және пианині (1872–1915)

Александр Николаевич Скрябин (6 қаңтар 1872 ж. [ескі стиль бойынша 25 желтоқсан 1871 ж.] – 27 сәуір 1915 ж. [ескі стиль бойынша 14 сәуір 1915 ж.]) – ресейлік композитор және виртуоз пианист. 1903 жылға дейін Скрябинге Фредерик Шопеннің музыкасы зор әсер етті және ол салыстырмалы түрде тоналды, кеш романтикалық стильде шығармалар жазды. Кейіннен, өзінің ықпалды замандасы Арнольд Шенбергтен тәуелсіз, Скрябин әдеттегі тоналдылықтан асып түсетін, бірақ атоналды емес, оның жеке метафизикалық көзқарастарымен үйлесетін әлдеқайда диссонансты музыкалық тілді дамытты. Скрябин Gesamtkunstwerk тұжырымына, сондай-ақ синестезияға қызығушылық танытты, оның әр түрлі гармониялық дыбыстарымен түстерді байланыстырды, ал оның бесіншілік шеңберінің түсті кодтауы теософиядан шабыт алды. Ол көбінесе Ресейдің бас символистік композиторы және Ресей күміс дәуірінің маңызды өкілі саналады. Скрябиннің шығармашылығы уақыт өте келе музыка әлеміне елеулі әсер етті және Игорь Стравинский, Сергей Прокофьев және Кароль Шимановский сияқты композиторларға шабыт берді. Бірақ Скрябиннің ресейлік (кейін кеңестік) музыкалық аренадағы және халықаралық деңгейдегі маңызы оның өлімінен кейін күрт төмендеді. Оның өмірбаясын жазған Фабион Бауэрс: «Өмірінде одан да танымал болған адам жоқ, ал өлгеннен кейін одан да тез ұмытылғандар азаматтар». Дегенмен, оның музыкалық эстетикасы 1970-жылдардан бері қайта қарастырылып, фортепианоға арналған он жарияланған сонатасы және басқа да шығармаларына қызығушылық артып, соңғы жылдары айтарлықтай мақтауға ие болды.

Балалық шағы мен білім беру (18721893)

Скрябин 1871 жылы Рождество күні, Юлиан күнтізбесі бойынша Мәскеуде орыс асыл тегінен шыққан отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Николай Александрович Скрябин, сол кезде Мәскеу мемлекеттік университетінің студенті болған. Скрябиннің арғы атасы Иван Алексеевич Скрябин құрған қарапайым асыл отбасынан шыққан ол, Тула қаласынан шыққан, керемет әскери мансабы болған және 1819 жылы мұрагерлік асыл тегіне ие болған сарбаз еді. Александрдың анасының әжесі, капитан-лейтенанттың қызы Елизавета Ивановна Подчерткова, Новгород облысының бай және беделді асыл отбасынан шыққан. Оның анасы, Любовь Петровна Скрябина (қыздығы Шетинина), концерттік пианист және Теодор Лешетицкийдің бұрынғы шәкірті болды. Ол тарихы Рурикке дейін жететін ежелгі әулетке жататын; оның негізін қалаушы, Семен Федорович Ярославский, Шетина деген лақап атымен белгілі (орыс тіліндегі «шетина» сөзі сақалды білдіреді), Ярославль князі Василийдің шөбересі еді. Александр бір жасқа толғанда анасы туберкулезден қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Николай Скрябин Санкт-Петербургтегі Шығыс тілдері институтында түрік тілін оқып бітіріп, Түркияға кетті. Барлық туыстары сияқты, ол әскери жолмен жүріп, белсенді мемлекеттік кеңесші шенімен әскери атташе болып қызмет етті; кейінірек Лозаннада құрметті консул болып тағайындалды. Дәрігерлер оның ешқашан жазылмайтынын айтты, сол себепті ол өзінің алғашқы ірі туындысын – №1 фортепианолық сонатасын, Op. 6, «Құдайға, тағдырға қарсы наразылық» деп атап жазды. Бұл оның жазған үшінші сонатасы болғанымен, опсус нөмірін бірінші рет осы шығармасына берді (алдыңғысы қысқартылып, Allegro Appassionato, Op. 4 ретінде жарық көрді). Бірақ ол ақырында қолының қызметін қайта қалпына келтірді.

Ресейден кетіп бара жатыр (1903-09)

1904 жылдың 13 наурызында Скрябин әйелімен бірге Швейцарияның Женева қаласына көшіп барды. Осы жерде Скрябин әйелінен, оның төрт баласының анасынан заңды түрде ажырасты. Сондай-ақ, ол осы жерде 3-ші симфониясын жазуға кірісті. Бұл шығарма 1905 жылы Парижде орындалды, онда Скрябинді бұрынғы шәкірті, пианист және композитор Пол де Шлёзердің немересі, музыка сыншысы Борис де Шлёзердің әпкесі Татьяна Федоровна Шлёзер сүйіп жүрді. Татьяна Скрябиннің екінші әйелі болып, одан да балалары болды. Бай демеушінің қаржылық көмегімен Скрябин бірнеше жыл бойы Швейцария, Италия, Франция, Бельгия және АҚШ-та саяхаттап, оркестрлік шығармалар, соның ішінде бірнеше симфония жазды. Ол фортепианоға арналған «поэмалар» да жаза бастады, ол оның ерекше атағымен байланысты жанр. 1907 жылы Нью-Йоркте ол канадалық композитор Альфред Ла Либертемен танысты, ол оның жақын досы мен шәкіртіне айналды. 1907 жылы Скрябин отбасымен бірге Парижге қоныстанды және сол кезде Батыста орыс музыкасын белсенді түрде насихаттаған импресарио Сергей Дягилев ұйымдастырған концерттер сериясына қатысты. Кейін ол отбасымен бірге Брюссельге (rue de la Réforme 45) көшіп келді.

Ресейге оралу (1909-15 жж.)

1909 жылы Скрябин Ресейге қайта оралды және шығармашылықпен айналысып, күннен-күнге кеңейе түсетін жобалармен жұмыс істеді. Өліміне біршама уақыт қалғанда ол Гималайда орындалатын мультимедиалық туындыны жоспарлаған, ол «армагеддон» деп аталып, «барлық өнердің құдіретті діни синтезін» жасап, жаңа әлемнің тууын жариялауға тиіс болған. Скрябин осы шығарманың – Mysterium – эскиздерін ғана қалдырды, алайда алдын ала бөлімі L'acte préalable («Кіріспе әрекет») Александр Немтин [de] тарапынан орындалатын нұсқаға айналды. Бұл аяқталмаған туындының бір бөлігі Владимир Ашкенази Берлинде Алексей Любимовпен бірге фортепианода «Кіріспе әрекет» деген атаумен орындалды. Немтин кейіннен екінші («Адамзат») және үшінші («Трансфигурация») бөлімдерін аяқтады, ал Ашкенази оның екі жарым сағаттық толық нұсқасын Декка үшін Берлиннің неміс симфониялық оркестрімен жазды. Скрибиннің өмірінде жарық көрген бірнеше соңғы шығармалары, мысалы, Op. 73 «Екі би», Mysterium үшін арналған деп саналады.

Өлім

Скрябин өзінің соңғы концертін 1915 жылғы 2 сәуірде Санкт-Петербургте өткізді, онда өзінің көптеген шығармаларын орындады. Ол музыка сыншыларынан жоғары баға алды, олар оның ойнауын «өте шабыттандыратын және әсерлі» деп атады және «көздерінен от шақырып, бетінен бақыт нұры аңғарылған» десті. Скриабин өзінің 3-ші сонатасы, Op. 23 орындағанда: «Мен зал ішінде, адамдардың арасында ойнап жатқанымды мүлдем ұмытып қалдым. Мен сахнада мұндай жағдайға сирек кезесемін», – деп жазды. Ол әдетте «өзін бақылау үшін, өзін сырттан қарап, өте мұқият болу керектігін» түсіндірді. Скриабин 4 сәуірде Мәскеудегі пәтеріне жеңіспен оралды. Ол оң жақ үстін қызыл иегінде кішкентай бөртпе пайда болғанын байқады. Ол бұл бөртпе туралы 1914 жылы Лондонда болғанда айтқан болатын. Оның температурасы көтеріліп, төсекке жатып, 11 сәуірдегі Мәскеудегі концертін тоқтатты. Бөртпе іріңге айналып, кейін карбункул, содан соң фурункулға ұласты. Скриабиннің дәрігері жараның «көк түсті оттай» көрінгенін айтты. Оның температурасы күрт өсті және ол төсекке жатып қалды. 12 сәуірде жараны кесті, бірақ жара оның қанын улап, ол есінен шықты. Боуэрс былай деп жазады: «Түсініксіз және жеңілдіксіз, қарапайым дақ өлімге алып келетін ауруға айналды». 1915 жылғы 14 сәуірде 43 жасында және мансабының шыңында Скриабин Мәскеудегі пәтерінде қайтыс болды.

Музыка

Скриабин музыкалық жан-жақтылықты іздеудің орнына, тек қана соло фортепиано мен оркестр үшін жазуға дайын болды. Оның алғашқы фортепианолық шығармалары Шопендікіне ұқсас және Шопен қолданған көптеген жанрлардағы музыканы қамтиды, мысалы, этюд, прелюдия, ноктюрн және мазурка. Скриабиннің музыкасы өмірі бойы қарқынды дамыды. Орта және соңғы кезеңдегі шығармаларында өте ерекше гармониялар мен текстуралар қолданылады. Скриабиннің стилінің дамуын оның он фортепианолық сонатасынан көруге болады: ең ертедегілері классикалық романтизм дәуіріндегі стильде жазылған және Шопен мен кейде Листтің ықпалын көрсетеді, бірақ кейінгілері мүлдем басқаша, ал соңғы бесеуінде тональдық белгі жоқ. Олардың көп бөлігі тоналды тұрғыдан бұлыңғыр деп айтуға болады, алайда 1903 жылдан 1908 жылға дейін "тональдық бірлік іс жүзінде байқаусыз гармониялық бірлікке ауысты".

Бірінші кезең (1880-ші жылдар 1903)

Скриабиннің алғашқы кезеңі әдетте оның ең алғашқы шығармаларынан бастап 2-ші симфониясына дейін, Op. 29-ға дейін созылады. Бұл кезеңдегі шығармалар романтикалық дәстүрді сақтайды, бұл олардың кең таралған гармониялық тілді қолдануында көрінеді. Бірақ Скриабиннің өзіндік үні басынан-ақ сезіледі, оның доминант функциясы мен қосымша тонды аккордтарға деген құштарлығы арқылы. Скриабиннің ертедегі гармониялық тілінде 13-ші доминант аккорды жиі кездеседі, әдетте 7-ші, 3-ші және 13-ші интервалдары кварталармен құралады. Мұндай дыбыс беруді Шопеннің де бірнеше шығармаларында кездестіруге болады. Питер Саббахтың сөзіне сәйкес, осы дыбыс беру кейінгі мистикалық аккордтың негізгі бастауы болған. Самсонның пікірінше, Скриабиннің 5-ші сонатасының сонаталық формасы шығарманың тональдық құрылымына маңызды болғанымен, 6-шы, Op. 62 және 7-ші, Op. 64 сонаталарында формалық шиеленіс гармониялық контрасттың болмауынан және «музыканың жинақы қарқыны мен үш бөлімді форманың шектеулері арасындағы тартыстан» туындайды, бұл қарқын көбінесе гармониялық емес, текстуралық тәсілдермен қол жеткізіледі. Ол сондай-ақ «Экстаз поэмасы» мен «Жақын отқа» («Vers la flamme») шығармаларында «форма» мен «мазмұнның үйлесімді байланысын» байқайды, ал кейінгі сонаталар, мысалы 9-шы, Op. 68 («Қара месса») көбірек икемді сонаталық форманы қолданады. [[Файл:Акустикалық және Октатоникалық шкалалар Скриябин тілінде. Бірақ мен оларды терциялар немесе, осымен бірдей, сексталармен құрастырудың орнына кварталармен немесе, осымен бірдей, квинталармен құрастыруға шешім қабылдадым. Бұл кезеңдегі музыканың көп бөлігі акустикалық және октатоникалық шкалаларға, сондай-ақ олардың үйлесімінен туындаған тоғыз ноталық шкалаға негізделген.

Философия

Скриабинді Шопенгауэр, Вагнер және Ницше сияқты неміс авторларының философиясы мен эстетикасы қызықтырды, олардың барлығы оның музыкалық және философиялық ой-өрісіне зор ықпал етті. Ол сондай-ақ Теософияға және Елена Блаватскаяның еңбектеріне қызығушылық танытты, Жан Дельвил сияқты теософтармен байланыс жасады. Скриабиннің Теософиямен байланысы жиі айтылса да, "Скриабин Теософияны қаншалықты терең зерттегені күмәнді, алайда осы байланыстар оған баспасөзde кеңінен жариялануға мүмкіндік берді". Тіпті Скриабиннің жеңістігі Борис де Шлёцердің айтуынша, Скриабин Теософияға қызығушылық көрсеткенімен, оны шын жүректен қабылдамаған, тіпті оның кейбір тұстарында көңілі толмаған. Скриабин өзінің философиялық ойларын поэзия арқылы жеткізді, ал философиялық көзқарастарының көп бөлігін музыка арқылы білдірді, оның ең танымал туындылары – "Экстаз поэмасы" және "Верс ла фламме".

Мистика

Скриябиннің философиясының негізгі көздерін оның өлімінен кейін жарияланған күнделіктерінен табуға болады. Осы жазбаларында "Мен Құдаймын" деген мәлімдеме кездеседі. Мистикамен таныс емес адамдар бұл сөздерді мегаломаниялық тұлғаның айғағы ретінде қабылдағанмен, шындығында бұл Шығыс және Батыс мистикасындағы ең жоғары төмендік пен қарапайымдық декларациясы. Осы дәстүрлерде жеке тұлғаның эгосы толығымен жойылып, тек Құдай ғана қалдырылады. Әртүрлі дәстүрлер бірдей саналық деңгейді білдіретін әртүрлі терминдерді (мысалы, фана, самадхи) қолданады. Ғалымдар Скриябиннің теософ екенін дауласа да, оның мистик болғаны, әсіресе Соловьев және Бердяев сияқты ресейлік мистиктер мен рухани ойшылдардың оған күшті әсер еткені сөзсіз. Ресей мистикасының негізі болып табылатын "Барлық Бірлік" ұғымы Скриябиннің "Мен Құдаймын" деген мәлімдемесіне де себепкер: егер барлығы байланысты болса және барлығы Құдай болса, онда мен де Құдаймын, басқа нәрселермен тең.

Ресейлік космозм

Соңғы зерттеулер Скрябинды ертедегі орыс космозмы дәстүріне жатқызды. Николай Федоров пен Соловьевтің идеяларынан бастау алған орыс космосизмі, руханилық пен технологияны біріктіре отырып, адамзатты ғаламдық эволюцияда біріктіруді көздеді. Мұндай космос идеялары Ресейде кең таралды, ал Скрябин өз заманының баласы ретінде "кейінгі императорлық Ресейге тән идеяларды шығармашылық тұрғыдан бейімдеуді" көрсетеді және "замандас интеллектуалдардың бірлікке және өмірді трансформациялаудың эсхатологиялық көріністеріне қатысты ұғымдарын" ерекше атап көрсетеді. Скрябинге Соловьев, Бердяев және Булгаков сияқты тұлғалар мен олардың рухани идеялары зор әсер етті. Ресейлік космосизм – әрекетке бағытталған дәстүр, ол технологиядан руханилыққа дейінгі түрлі құралдар арқылы адамзатты біріктіруді, белсенді эволюция мен трансформацияның ғаламдық миссиясын жүзеге асыруды мақсат етеді. Скрябиннің орыс космосизміне ерекше үлесі – "оның философиясында музыка рөлінің орталықтығы" болды, ол музыканың трансформациялық күшіне сеніп, космостық мақсаттарға жетуге болатынын қадалап айтты. Бірлік, трансценденттік, өнердің синтезі және трансформация идеялары "Мистериум" туындысын толыққанды қамтиды.

Түстің әсері

Скриябиннің соңғы шығармалары көбінесе синестезияның ықпалымен жазылған деп есептелсе де, бұл бір сезімге басқа тітіркендіру арқылы жауап беру сияқты еріксіз жағдай, Скриябиннің оны шынымен сезінгені күмәнді. Оның түстер жүйесі, көптеген синестетиктердің тәжірибесінен өзгеше, бесінші шеңберге сәйкес келеді, бұл оның негізінен сэр Исаак Ньютонның "Оптикасы" негізінде құрылған тұжырымдық жүйе екенін көрсетеді. Скриабин өзінің теориясында C миноры мен C мажоры сияқты бірдей тоникасы бар мажор және минор тоналдықтары арасындағы айырмашылықты мойындамады. Шындығында, теософияның ықпалымен ол өзінің синестезия жүйесін мультимедиалық қойылымға айналдыруға ұмтылды: оның іске аспаған шедеврi "Mysterium" музыка, иіс, би және жарықтан тұратын апталық қойылым болуы керек еді. Гималай тауларының етегінде өтетін бұл қойылым әлемді бақытқа толы құлдырауға жеткізуі тиіс еді. Рахманинов өзінің "Естеліктерінде" Скриябин мен Римский-Корсаковпен Скриябиннің түс пен музыканы байланыстыруы туралы әңгімелескенін жазды. Рахманинов Римский-Корсаковтың музыкалық кілттерді түстермен байланыстыруда Скрябинмен келіскеніне таң қалды; өзі күмәнданушы болған Рахманинов екі композитордың әрқашан бірдей түстер туралы келіспейтінін айтты. Екеуі де D мажордың алтын қоңыр екенін мойындады, бірақ Скриабин E мажорды қызыл-күлгінмен байланыстырды, ал Римский-Корсаков көк түсті ұнатты. Римский-Корсаков Рахманиновтың "Жасырған рыцарь" операсындағы бір үзінді олардың пікірін растайтынын айтты: Ескі барон қазына сандықтарын ашып, шам жарығында жарқыраған алтын мен әшекейлерді көрсететін көрініс D мажорда орындалады. Скриабин Рахманиновқа: "Сіздің сезіміңіз сіз жоққа шығаруға тырысқан заңдарды беймәлім түрде ұстанды" деді. Скриабин оркестрлік шығармалардың көп емес, бірақ олардың арасында оның ең танымал туындылары бар, ал кейбіреулері жиі орындалады. Оларға 1896 жылғы фортепиано концерті және бес симфониялық шығарма кіреді: үш нөмірленген симфония, "Экстаз поэмасы" (1908 ж.) және "Прометей: От поэмасы" (1910 ж.), оның құрамында Скриабиннің тональдық поэмасын орындау үшін арнайы жасалған "clavier à lumières" деп аталатын машинаның бөлігі бар. Бұл машина фортепиано сияқты ойнатылды, бірақ дыбыс шығармаған, керісінше концерт залындағы экранға түсті жарық проекциялаған. Бұл шығарманың көптеген қойылымдарында (премьераны қоса алғанда) жарық элементі болмады, бірақ 1915 жылы Нью-Йорктегі қойылымда экранға түстер проекцияланды. Бұл қойылымда ағылшын суретшісі А. Уоллес Римингтонның ойлап тапқан түсті органы қолданылды деп қате айтылды; шындығында, бұл жеке бақылаудағы жаңа құрылыс болды және Нью-Йорктегі жарық беру инженерлік қоғамының президенті Престон С. Миллердің қойылымы үшін арнайы салынған. 1969 жылдың 22 қарашасында жұмыс толыққанды түрде жүзеге асырылды, композитордың түсті партитурасы және Йель физика факультетінен алынған жаңа лазерлік технология қолданылды. Бұл қойылымды Джон Маусери және Йель симфониялық оркестрі, сондай-ақ Ричард Н. Гулд жобалады. Йель симфониясы 1971 жылы қойылымды қайталады және сол жылы Парижге алып келді, бұл шығарманың Париж премьерасы болған болуы мүмкін. Бұл шығарма 2010 жылы Йельде қайтадан қойылды (, Джастин Таунсендпен бірге "Скрябин және мүмкіндік" еңбегін жазды). Скриабиннің түсті клавиатурасы, оған байланысты түсті шамдардың айналмалы үстелі, қазіргі уақытта оның өмірі мен шығармаларына арналған мұражай болып табылатын Мәскеудегі Арбат маңындағы пәтерінде сақталады.

Though Scriabin's late works are often considered to be influenced by synesthesia, an involuntary condition wherein one experiences sensation in one sense in response to stimulus in another, it is doubted that Scriabin actually experienced this. His colour system, unlike most synesthetic experience, accords with the circle of fifths, which tends to prove it was mostly a conceptual system based on Sir Isaac Newton's Opticks. Scriabin did not, for his theory, recognize a difference between major and a minor tonality with the same tonic, such as C minor and C major. Indeed, influenced by theosophy, he developed his system of synesthesia toward what would have been a pioneering multimedia performance: his unrealized magnum opus Mysterium was to be a weeklong performance including music, scent, dance, and light in the foothills of the Himalayas that was somehow to bring about the world's dissolution in bliss. In his autobiographical Recollections, Rachmaninoff recorded a conversation he had had with Scriabin and Rimsky Korsakov about Scriabin's association of colour and music. Rachmaninoff was surprised to find that Rimsky Korsakov agreed with Scriabin about associations of musical keys with colors; himself skeptical, Rachmaninoff made the obvious objection that the two composers did not always agree on the colours involved. Both maintained that D major is golden brown, but Scriabin linked E flat major with red purple, while Rimsky Korsakov favored blue. Rimsky Korsakov protested that a passage in Rachmaninoff's opera The Miserly Knight accorded with their claim: the scene in which the Old Baron opens treasure chests to reveal gold and jewels glittering in torchlight is in D major. Scriabin told Rachmaninoff, "your intuition has unconsciously followed the laws whose very existence you have tried to deny." Scriabin wrote only a small number of orchestral works, but they are among his most famous, and some are performed frequently. They include a piano concerto (1896), and five symphonic works: three numbered symphonies, The Poem of Ecstasy (1908), and Prometheus: The Poem of Fire (1910), which includes a part for a machine known as a "clavier à lumières", also known as a Luce (Italian for "light"), a colour organ designed specifically for the performance of Scriabin's tone poem. It was played like a piano, but projected coloured light on a screen in the concert hall rather than sound. Most performances of the piece (including the premiere) have omitted this light element, although a performance in New York City in 1915 projected colours onto a screen. It has been erroneously claimed that this performance used the colour organ invented by English painter A. Wallace Rimington; in fact, it was a novel construction supervised personally and built in New York specifically for the performance by Preston S. Miller, the president of the Illuminating Engineering Society. On 22 November 1969, the work was fully realized, making use of the composer's color score as well as newly developed laser technology on loan from Yale's Physics Department, by John Mauceri and the Yale Symphony Orchestra and designed by Richard N. Gould, who projected the colors into the auditorium reflected by Mylar vests worn by the audience. The Yale Symphony repeated the presentation in 1971 and brought the work to Paris that year for what was perhaps its Paris premiere at the Théâtre des Champs Élysées. The piece was reprised at Yale again in 2010 (, who, with Justin Townsend, wrote Scriabin and the Possible). Scriabin's original colour keyboard, with its associated turntable of coloured lamps, is preserved in his apartment near the Arbat in Moscow, which is now a museum dedicated to his life and works.

Жазулар мен орындаушылар

thumb|left|«Екі өлең» қолжазбасынан алынған автограф қолтаңбасы, Op. 63. Композитор француз тіліндегі «Scriabine» орфографиясын қолданады. Скрябин өзінің 19 шығармасын 20 фортепиано ролі арқылы жаздырған, оның алтауы Welte Mignon, ал 14-і Лейпциг қаласындағы Людвиг Хупфельд үшін. Welte ролі 1910 жылдың ақпанында Мәскеуде жазылған және CD-ге қайта жазылып, жарияланған. Хупфельд үшін жазылғандардың арасында №2 және №3 сонаталар (Op. 19 және 23) бар. Скриабиннің орындау өнеріне қатысты бұл тікелей емес дәлел сыншылар тарапынан әртүрлі бағаланды, бірақ нақты фортепиано ролі технологиясының шектеулерін ескере отырып, жазбаларды мұқият талдау, композитордың өзінің шығармаларында бағалаған еркін стилін – тембр, ырғақ, артикуляция, динамика және кейде тіпті ноталардың уақытша өзгерістерін көрсетеді. Скриабиннің өнерін ерекше жоғары бағалаған пианистер қатарында Владимир Софроницкий, Владимир Горовиц және Святослав Рихтер бар. Софроницкий Скриабинмен ешқашан кездеспеген, себебі оның ата-анасы ауруына байланысты концертке баруына тыйым салған. Софроницкий оларды ешқашан кешірмегенін айтқан, бірақ Скриабиннің қызы Еленаға үйленген. Горовицтің айтуынша, 11 жасында Скриабиннің алдында орындағанда, Скриабин оған ынтамен жауап беріп, толық музыкалық және көркемдік білім алуға шақырған. Рахманинов Скриабиннің музыкасын орындағанда, Скриабин оның орындау өнерін және оның жақтастарының жерге байланыстылығын сынаған. Фортепианоға арналған жеке шығармалар туралы зерттеулерді Гордон Фергус Томпсон, Первез Моди, Мария Леттберг, Джозеф Вилла, Майкл Понти және Элина Аксельруд жүргізді. Толық жарияланған сонаталарды Дмитрий Алексеев, Ашкенази, Роберт Тауб, Хакон Остбё, Борис Берман, Бернд Глемсер, Марк-Андре Амелен, Яков Касман, Рут Ларедо, Джон Огдон, Гаррик Ольссон, Роберто Сидон, Анатоль Угорский, Анна Маликова, Марианжела Вакателло, Михаил Воскресенский және Игорь Жуков жазды. Скриабиннің фортепиано музыкасын орындаған танымал пианистер: Самуил Файнберг, Елена Бекман-Щербина, Николай Демиденко, Марта Дьянова, Серджио Фиорентино, Андрей Гаврилов, Эмиль Гилельс, Гленн Гулд, Андрей Хотеев, Евгений Кисин, Антон Куерти, Елена Кушнерова, Пирс Лейн, Эрик Ле Ван, Александр Мельников, Станислав Нейгаус, Артур Писарро, Михаил Плетнев, Джонатан Пауэлл, Буркард Шлиссман, Григорий Соколов, Александр Сатц, Евгений Судбин, Маттис Версхор, Аркадий Володос, Роджер Вудворд, Евгений Зарафианц, Алексей Чернов, Маргарита Шевченко және Даниил Трифонов. 2015 жылы «Скрябин жобасы» концерттік сериясының аясында неміс-австралиялық пианист Стефан Аммер өзінің шәкірттері Мехла Кумар, Константин Шамрай және Эшли Хрибармен бірге Австралияның әртүрлі сахналарында Скриабинге құрмет көрсетті.

thumb|left|Autograph signature, from the manuscript of Two Poems, Op. 63. The composer uses the French spelling "Scriabine". Scriabin himself made recordings of 19 of his own works, using 20 piano rolls, six for the Welte Mignon, and 14 for Ludwig Hupfeld of Leipzig. The Welte rolls were recorded in February 1910 in Moscow, and have been replayed and published on CD. Those recorded for Hupfeld include the Sonatas Nos. 2 and 3 (Opp. 19 and 23). While this indirect evidence of Scriabin's pianism prompted a mixed critical reception, close analysis of the recordings within the context of the limitations of the particular piano roll technology can shed light on the free style he favoured for his own works, characterized by extemporary variations in tempo, rhythm, articulation, dynamics, and sometimes even the notes. Pianists who have performed Scriabin to particular critical acclaim include Vladimir Sofronitsky, Vladimir Horowitz and Sviatoslav Richter. Sofronitsky never met Scriabin, as his parents forbade him to attend a concert due to illness. Sofronitsky said he never forgave them, but he married Scriabin's daughter Elena. According to Horowitz, when he played for Scriabin as an 11 year old, Scriabin responded enthusiastically and encouraged him to pursue a full musical and artistic education. When Rachmaninoff performed Scriabin's music, Scriabin criticized his pianism and his admirers as earthbound. Surveys of the solo piano works have been recorded by Gordon Fergus Thompson, Pervez Mody [de], Maria Lettberg, Joseph Villa, Michael Ponti, and Elina Akselrud. The complete published sonatas have also been recorded by Dmitri Alexeev, Ashkenazy, Robert Taub, Håkon Austbø, Boris Berman, Bernd Glemser, Marc André Hamelin, Yakov Kasman, Ruth Laredo, John Ogdon, Garrick Ohlsson, Roberto Szidon, Anatol Ugorski, Anna Malikova, Mariangela Vacatello, Mikhail Voskresensky, and Igor Zhukov, among others. Other prominent performers of Scriabin's piano music include Samuil Feinberg, Elena Bekman Shcherbina, Nikolai Demidenko, Marta Deyanova, Sergio Fiorentino, Andrei Gavrilov, Emil Gilels, Glenn Gould, Andrej Hoteev, Evgeny Kissin, Anton Kuerti, Elena Kuschnerova, Piers Lane, Eric Le Van, Alexander Melnikov, Stanislav Neuhaus, Artur Pizarro, Mikhail Pletnev, Jonathan Powell, Burkard Schliessmann, Grigory Sokolov, Alexander Satz, Yevgeny Sudbin, Matthijs Verschoor, Arcadi Volodos, Roger Woodward, Evgeny Zarafiants, Aleksei Yevgenyevich Chernov [ru], Margarita Shevchenko Margarita Shevchenko [pl], and Daniil Trifonov. In 2015, German Australian pianist Stefan Ammer, as a part of The Scriabin Project Concert Series, joined his pupils Mekhla Kumar, Konstantin Shamray, and Ashley Hribar to honour Scriabin at various venues in Australia.

Қабылдау және ықпал

Скриабиннің 1915 жылғы 16 сәуірде өткен жерлеу рәсіміне соншама көп адам келді ki, билеттер таратты. Рахманинов, табыт көтерушілердің бірі, кейіннен Ресейде кең ауланға шықты, отбасының қажеті үшін тек Скриабиннің музыкасын ғана орындады. Бұл Рахманиновтың өзінің фортепиано шығармаларынан басқа, алғаш рет басқа композитордың фортепиано музыкасын орындауы болды. Прокофьев Скриабинге сыймыстанды, ал оның «Көріністер» (Visions fugitives) шығармасы Скриабиннің үні мен стиліне өте жақын. Скриабиннің танымалдылығы төмендеген жылдары да оны қолдаған ағылшын композиторы – Кайхосру Сорабжи де оған құрметпен қарады. Аарон Копланд Скриабиннің тақырыптық материалдарын «шынымен жеке, шынымен шабыттанған» деп бағалады, бірақ Скриабинды «осы жаңа сезімді ескі классикалық соната формасының, рекапитуляцияның және оның барлық элементтерінің шектеулі жамылғысына сыйғызып қойғаны үшін», «музыка тарихындағы ең керемет қателіктердің бірі» деп сынады. Николай Рославецтің шығармашылығы, Прокофьев пен Стравинскийден өзгеше, Скриабиннің тікелей жалғасы ретінде қарастырылады. Бірақ Скриабиннен айырмашылығы, Рославецтің музыкасы мистикалық тұрғыдан түсіндірілмеді, ал ақырында композитор оған теориялық түсінік берді. Рославец Скриабиннің музыкалық тілін жаңартқанда жалғыз болған жоқ, өйткені Фейнберг, Сергей Протопопов, Николай Мясковский және Александр Мосолов сияқты көптеген совет композиторлары мен пианистері осы дәстүрді сақтап келді, бірақ Сталиндік саясат социалистік реализмге басымдық берген соң бұл дәстүр тоқтатылды. Скриабиннің музыкасы 1930 жылдары Батыста қатты сынға ұшырады. Ұлыбританияда сэр Адриан Боулт BBC бағдарламашысы Эдвард Кларк таңдаған Скриабиннің шығармаларын орындаудан бас тартты, оны «жаман музыка» деп атады және тіпті 1930 жылдары Скриабиннің музыкасын радиода ойнауға тыйым салды. 1935 жылы Джеральд Абрахам Скриабинды «манияға дейін эротикалық және өзімшіл, қайғылы патологиялық жағдай» деп сипаттады. Сонымен қатар, 1927 жылы Скриабиннің фортепиано музыкасының каталогын жасаған пианист Эдвард Митчелл оның музыкасын концерттерде насипаттап, оны «Бетховеннен кейінгі ең ұлы композитор» деп есептеді. Скриабиннің музыкасы толығымен жаңартылды және қазір әлемнің ірі концерт залдарында орындалады. 2009 жылы Роджер Скрутон Скриабинды «заманауи композиторлардың ең ұлыларының бірі» деп атады. 2020 жылы Скриабиннің бюсті Мәскеу консерваториясының Кіші залына қойылды.

Scriabin's funeral, on 16 April 1915, was attended by so many people that tickets had to be issued. Rachmaninoff, a pallbearer, subsequently embarked on a grand tour of Russia, performing only Scriabin's music for the family's benefit. It was the first time Rachmaninoff had publicly performed piano music other than his own. Prokofiev admired Scriabin, and his Visions fugitives bears great likeness to Scriabin's tone and style. Another admirer was the English composer Kaikhosru Sorabji, who promoted Scriabin even during the years when his popularity had decreased greatly. Aaron Copland praised Scriabin's thematic material as "truly individual, truly inspired", but criticized Scriabin for putting "this really new body of feeling into the strait jacket of the old classical sonata form, recapitulation and all", calling this "one of the most extraordinary mistakes in all music." The work of Nikolai Roslavets, unlike Prokofiev's and Stravinsky's, is often seen as a direct extension of Scriabin's. But unlike Scriabin's, Roslavets' music was not explained with mysticism and eventually was given theoretical explication by the composer. Roslavets was not alone in his innovative extension of Scriabin's musical language, as quite a few Soviet composers and pianists, such as Feinberg, Sergei Protopopov, Nikolai Myaskovsky, and Alexander Mosolov followed this legacy until Stalinist politics quelled it in favor of Socialist Realism. Scriabin's music was greatly disparaged in the West during the 1930s. In the UK Sir Adrian Boult refused to play the Scriabin selections chosen by the BBC programmer Edward Clark, calling it "evil music", and even banned Scriabin's music from broadcasts in the 1930s. In 1935, Gerald Abraham called Scriabin a "sad pathological case, erotic and egotistic to the point of mania". At the same time, the pianist Edward Mitchell, who compiled a catalogue of Scriabin's piano music in 1927, was championing his music in recitals and regarded him as "the greatest composer since Beethoven". Scriabin's music has since undergone a total rehabilitation and can be heard in major concert halls worldwide. In 2009, Roger Scruton called Scriabin "one of the greatest of modern composers". In 2020, a bust of Scriabin was placed in the Small Hall of the Moscow Conservatory.