Кіріспе

Ағылшын драматургі және мемлекеттік қызметші (1732–1811)

Ричард Камберленд (19 ақпан 1731/2 – 7 мамыр 1811) – ағылшын драматургі және мемлекеттік қызметкер. 1771 жылы оның "Вест-Индиялық" атты пьесасы алғаш рет сахнаға қойылды. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде ол екі ел арасында бейбіт келісімге қол жеткізу үшін Испаниямен құпия келіссөздер жүргізді. Ол сондай-ақ "The London Review" (1809) атты, қысқа ғұмырлы сындық журналды редакциялады. Оның пьесалары әдетте қоғамның шетінде жүрген кейіпкерлерді мейіріммен бейнелегені үшін есте қалады.

Ерте өмір және білім

Ричард Камберленд 1731 жылдың 19 ақпанында Кембридждегі Тринити колледжінің магистрлік ложасында дүниеге келді. Оның әкесі дін қызметкері, доктор Денисон Камберленд болды, ол Клонферт епископы, сосын Килмор епископы болды. Оның арғы атасы – философ және Питерборо епископы Ричард Камберленд. Оның анасы Джоанна Бентли, Джоанна Бернардтың және классикалық ғалым Ричард Бентлидің кіші қызы, Тринити колледжінің ұзақ жылдар бойы директоры болған. Ол Джон Байромның танымал поэмасындағы «Кохн мен Фиби» кейіпкері ретінде бейнеленген. Камберлендтің кіші қарындасы Мэри кейіннен ақын Мэри Алкок ретінде танылды. Оның үшінші буынға дейінгі атасы – мемлекет қайраткері Оливер Сент-Джон. Камберленд Бьюри-Сент-Эдмундс қаласындағы грамматикалық мектепте білім алды. Кейін ол, мектеп директоры Артур Кинсман немересін өзінен де жақсы оқушы ете алатынын айтқанда, Бентли: «Әй, Артур, мен сен білгеннен гөрі көбірек ұмытыппын, онда қалай мүмкін?» – деп қырсық тілде жауап бергенін айтты. 1744 жылы Камберленд доктор Николл басқаратын беделді Вестминстер мектебіне ауысты. Вестминстердегі оның құрбыларының арасында Уоррен Хейстингс, Джордж Колман, Чарльз Черчилль және Уильям Каупер болды. Он төрт жасында Камберленд Кембридждегі Тринити колледжіне түсті, онда 1750 жылы оныншы «урангал» атағын алды. Оның алғашқы жазбаларына Эдмунд Спенсер үлкен әсер етті, ал оның алғашқы драмалық тәжірибесі Уильям Мейсонның «Эльфрида» туындысынан үлгі алып, «Карактак» деп аталды.

Саяси және дипломатиялық мансап

Ол Тринитидегі стипендия алу үшін оқуға кіріскен кезде, Ньюкасл герцогының үкіметінде Сауда кеңесінің президенті болып тағайындалған Галифакс графы оған жеке хатшы лауазымын ұсынды. Камберлендтің отбасы оны қабылдауға көндірді, және ол стипендияға ие болғаннан кейін бұл лауазымға қайта оралды. Бұл оған әдебиетпен айналысуға уақыт қалдырды, соның ішінде Үндістан туралы бос өлең жазды. Камберленд 1759 жылы өзінің туысы Элизабет Риджге үйленгеннен кейін, Галифакс лорд арқылы "Нова-Скотияның патшалық өкілі" болып тағайындалып, стипендиясынан бас тартты. 1761 жылы Камберленд өзінің меценаты Галифакс лордымен бірге Ирландияға сапарлады. Галифакс Ирландияның лорд-лейтенанты болып тағайындалды, ал Камберленд Ольстер хатшысы болып тағайындалды. Оған барондық атағы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. 1762 жылы Галифакс Солтүстік хатшы болғанда, Камберленд хатшының орынбасары лауазымына үміттене бірақ, Лорд Хиллсборо басқаратын Сауда кеңесіндегі есептер кеңсесінен артық ештеңе ала алмады. 1775 жылы Лорд Джордж Джермен билікке келгенде, Камберленд Сауда және колониялар кеңесінің хатшысы болып тағайындалды, ол бұл лауазымды Эдмунд Берктің реформалары оны 1782 жылы жойғанға дейін атқарып келді.

Мадридтегі миссия

1780 жылы ол Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Ұлыбританияға қарсы коалицияны әлсірету мақсатында Испанияға құпия миссиямен, жеке бейбіт келісім шартын жасасу үшін жіберілді. Испания королі Карл III және оның министрі Флоридабланка графы оны жылы қабылдағанмен, Гибралтарды қай ел бақылауына беру мәселесі шешілмей қалды. 1781 жылы үкімет оны қайта шақырды, бірақ оның алдын ала төленген ақшасы жеткіліксіз болғанына қарамастан, Камберлендке шығындарын өтеуден бас тартты. Ол 4500 фунт стерлинг шығынға ұшырады және ақшасын ешқашан қайтарып алмады. Одан кейін Камберленд Берк реформаларында лауазымын жоғалтып, жалақысының жартысынан да аз қаражатпен зейнеткерлікке шықты. 1785 жылы ол бұрынғы басшысын қорғап, "Марқұм лорд-виконт Саквиллдің мінез-қалпы" деген мақала жазды. Ол Тунбридж-Уэллсте тұрақтап, бірақ соңғы жылдары көбінесе Лондонда тұрды, сонда қайтыс болды. Ол досы Дин Винсенттің қысқа сөздерінен кейін Вестминстер аббаттығында жерленді.

Жазушылық мансап

Камберленд көп жазды, бірақ ең көп есте қалғаны пьесалары мен естеліктері болды. Оның естеліктерінің болуына негізінен досы, сыншы Ричард Шарптың (Сөйлесу Шарп) үлкен еңбегі тиді, ол Сэмюэл Роджерс және сэр Джеймс Берджеспен (сэр Джеймс Лэмб, 1-ші баронет) бірлесіп осы жобаны қолдады. "The Observer" (1785) жинағы, кейіннен "The Clouds" аудармасымен қайта басылды, "Британдық эссешілер" қатарына енді. Ол Сер Джеймс Блэнд Бурджеспен бірге "Exodiad" (1807) эпопеясын және "John de Lancaster" романын жазды. Бұлардан өзге, ол Оксфорд епископына атасы Бентлиді қорғап хат жазды (1767); тағы бір хатты Ричард Уотсонға, Лландафф епископына, құрылған шіркеудің кірісін теңестіру туралы ұсынысы бойынша (1783); Лорд Саквиллдің мінездемесін (1785), оны естеліктерінде қорқыныш танытпағаны үшін ақтады; және доктор Паррға қарсы анонимді памфлет, "Куртийдің Перс шығанағынан құтқарылуы". Ол Дәуіттің 50 псальмының аудармасын, христиан дінінің дәлелдері туралы трактатты және басқа да діни шығармаларды жазды, олардың ішінде "үлкен томды құрайтын көптеген уағыздар" бар, олардың кейбіреулері мінбардан оқылған. Соңында ол "The London Review" (1809) сындық журналын редакциялады, ол "Quarterly" журналына басты бәсекелес болуға арналған, мақалалары авторлары көрсетілген. Оның жарық көрген және жарық көрмеген пьесаларының саны елу төртке жетеді. Олардың 35-і қарапайым пьесалар, оларға төрт опера және фарс қосылған; шамамен жартысы комедиялар. Оның сүйікті түрі – "сентиментальді комедия", ол тұрмыстық сюжеттерді, моральдық нақылдарды риторикалық түрде күшейтуді және күлкілі юморды біріктіреді. Ол пьесаларын "жай ғана заттардан, нағыз британдық кілемнен" жасайды және "жаман галлик сахнасынан" қашықпын. Ол Сэмюэл Ричардсон, Генри Филдинг және Лоуренс Стерннің сентиментальді көркем әдебиет стилін қабылдады. Оның сүйікті тақырыбы – қиындыққа тап болған немесе қауіп-қатердегі ізгілік, бірақ бесінші актіде оның сыйлығына қол жеткізеді; оның ең тұрақты кейіпкерлері – сезімтал адамдар және пұттар немесе кокеттер болатын жас қыздар. Камберлендтің комедиялық таланты "империяның шеткері аймақтарынан" алынған кейіпкерлерді ойлап табуда және шотландтардың, ирландтардың және отарлаушылардың жақсы қасиеттерін ағылшынның предубиенінен қорғауда көрінеді. Пьесалардың патриоттық рухы жоғары және олар дәстүрлі моральдық нормаларға сәйкес келеді. Егер Камберлендтің диалогтарында жарқындық пен кейіпкерлерінде шынайылық жеткіліксіз болса, сюжеттердің құрылысы, әдетте, Камберлендтің театрлық эффекттердің құпияларын түсінуіне байланысты шеберлікпен жасалған. Камберлендтің сентиментальдығы көбінесе жалықтырса да, оның моралі көбінесе дұрыс; оның ұлттық драманы көтеруге қажетті дарыны болмаса да, оны таза және әдемі ұстауға бар күшін салғаны айқын; және ол көп қарыз алса да, ол басқа драматургтердің жұмысының ең жақсы жақтарын ғана қарыз алды. Оның алғашқы пьесасы – Дэвид Гаррик бас тартқаннан кейін 1761 жылы жарық көрген "Цицероннің қуғын-сүргіні" трагедиясы; 1765 жылы "Жазғы ертегі" музыкалық драмасы жарық көрді, кейіннен ол "Амелия" (1768) атты қосымша пьесаға жинақталды. Камберленд алғаш рет сентиментальді комедияны "Ағалар" (1769) пьесасында сынап көрді. Бұл пьеса Генри Филдингтің "Том Джонс" ромасынан шабыттандырылған; оның комикалық кейіпкерлері – қуанышты қарт теңізші капитан Айронсайдс және өзін-өзі нығайтуға ұмтылатын күйеуі сэр Бенджамин Доув, оның өркендеуі шынымен комикалық. Хорас Уолпол, ол жақсы ойналғанын, бірақ нашар оқылғанын айтты, бірақ ол оның ішінде "Мистер Бентлидің соққыларын" ажырата алды. Эпилог Гаррикке құрмет білдірді, ол Камберлендтің екінші комедиясы "The West Indian" (1771) өндірісіне көмектесті. Оның кейіпкері, Гаррик ұсынғаннан шыққан болуы мүмкін, тропиктен жаңа келген жас күнәкар, "оның ішінде Темзаның барлық суын пуншқа айналдыруға жететін ром мен қант жетерлік", – ақырында жеңіске жететін жомарт сезімдері бар еркін адам. Қазіргі заманғы драманың бұл ерте үлгісі жақсы қабылдады; Боден оны неміс тіліне аударды, ал Гете оны Веймар сарайында ойнады. "Модалы ғашық" (1772) – Теренстің "Адельфи" пьесасына негізделген "Холерик адам" (1774) сияқты сентиментальді комедия. Камберленд естеліктерін 1806–07 жылдары жариялады. Джордж Ромни, оның талантын Камберленд қолдады, оның портреті Ұлттық портрет галереясында сақталады.