Кіріспе

Америкалық екі қозғалтқышты ауыр бомбалаушы ұшақ, 1936-1946 жылдар аралығында қолданылды.

Дуглас B-18 Боло – 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында АҚШ Әскери Әуе Корпусы және Канада Корольдік Әуе Күштері (Digby деп аталған) құрамында қызмет еткен американдық ауыр бомбалаушы ұшақ. Боло ұшағы Дуглас Ұшақ Компаниясының DC-2 ұшағынан Martin B-10 ұшағының орнына әзірленген. 1940 жылғы стандарттар бойынша, ол баяу, жеткіліксіз қорғаныс қаруларымен жабдықталған және бомба тасымалдау көлемі шағын болды. 1942 жылға қарай, қалған B-18 ұшақтары суасты қайықтарына қарсы күрес, оқу және көліктік міндеттерге жұмсалды. B-18 – Германияның U-654 суасты қайығын батырған АҚШ Әскери Әуе Күштерінің алғашқы ұшақтарының бірі. U-654 1942 жылдың 22 тамызында Кариб теңізінде батырылды.

Жобалау және әзірлеу

1934 жылы АҚШ Әуе күштері екі қозғалтқышты, Martin B-10 ұшағына қарағанда екі есе көп бомба тасымалдайтын және ұшу қашықтығы артық ауыр бомбалаушы ұшақ сұрады. Келесі жылы Райт-Филдтегі бағалау кезінде Douglas компаниясы DB-1 ұшағын ұсынды. Ол Boeing Model 299 (кейін Boeing B-17 Flying Fortress) және Martin 146 ұшақтарымен бәсекелесті. Boeing дизайны айқын түрде артық болғанымен, 299 ұшағының төрт қозғалтқышы, сүйікті болғанына қарамастан, оны қарастырудан шығарды. Прототиптің апатқа ұшырауы – ұшу алдында басқару құралдары құлыпталған күйде қалғандықтан болды – оның сатып алынуын тоқтатты. Martin 146, B-10 ұшағынан шамалы жақсартылған еді және маңызды қарастырылмады. Ұлы депрессияның ең қиын кезеңінде DB-1 ұшағының бағасы 58 500 доллар болды, ал Model 299 – 99 620 долларға тең болды. Осының арқасында Douglas ұшағына басымдық берілді және 1936 жылдың қаңтарында B-18 ретінде дереу өндіріске жіберілді. DB-1 дизайны DC-2 дизайнынан өзгертілді. Қанаттың ені 1,37 метрге ұзартылды, фюзеляж тар және терең болды, ал қанаттар бомба бөлімшесіне орын беру үшін қанаттың ортасына жылжытылды. Қосымша қару-жараққа қолмен басқарылатын мұрындық, жоғарғы және төменгі оқ мұнаралары кірді. Бір кезде Престон Такердің фирмасы Такердің қашықтан басқарылатын оқ мұнараларын жеткізуге келісімшарт алды, бірақ олар сәтсіз аяқталып, қызметте қолданылмады.

Пайдалану тарихы

Бастапқы келісімшарт бойынша 133 B 18 ұшағы (оның ішінде прототипі) Wright R 1820 радиалдық қозғалтқыштарымен жабдықталуы тиіс болды. Компанияның DB 2 деп атаған соңғы B 18 қайта жобаланған мұрын бөлігінде электрмен басқарылатын мұрын мұнарасына ие болды, бірақ бұл стандартқа енбеді. 1937 жылы (177 ұшақ) және 1938 жылы (40 ұшақ) жасалған қосымша келісімшарттар B 18A ұшағына қатысты болды, ол бомбалаушының орналасуы алдыңғы атысшының орналысынан жоғары, үшбұрышты мұрын бөлігінде болды және B 18A күштірек қозғалтқыштармен жабдықталды. B 18 ұшақтарын әскерлік бөлімдерге жеткізу 1937 жылдың бірінші жартысында басталды, алғашқы үлгілер сынақ және бағалау үшін Огайо штатындағы Райт-Филдтегі Материалдық бөлімге, Иллинойс штатындағы Шанут-Филдтегі Техникалық оқу командалығына, Мэриленд штатындағы Абердин сынақ алаңына және Колорадо штатындағы Лоури-Филдке тапсырылды. Оперативтік топтарға жеткізу 1937 жылдың соңында басталды, алғашқысы Калифорния штатындағы Гамильтон базасындағы 7-ші бомбалаушы топ болды. Толық әскери жабдықпен жабдықталған өндірістік B 18 ұшақтарының максималды жылдамдығы , крейсерлік жылдамдығы , ал жауынгерлік радиусы құрады. 1940 жылға қарай USAAC бомбалаушы эскадрильяларының көпшілігі B 18 немесе B 18A ұшақтарымен жабдықталды. Алайда, B 18/B 18A ұшақтарының кемшіліктері, 1939 жылдың сәуір айында Мәскеуден Солтүстік Америкаға тоқтаусыз ұшқан, B 18 сияқты бір жылы ұшқан қос қозғалтқышты DB 3 прототипі болған, толығымен қызыл советтік Ilyushin TsKB 30 Moskva ұшағының (қашықтығы ) мүмкіндіктерінен асып түскенде анық көрінді. TsKB 30/DB 3 ұшағы 25% жылдам, B 18-ге қарағанда 2,5 есе көп бомба таси алатын және қорғаныс қару-жарағы жақсырақ болды. Сол жылдың тамызында жапондық Mitsubishi G3M2 Nippon (ол да B 18 сияқты жылы алғашқы ұшуын жасады) Токиодан АҚШ-қа, содан кейін әлемді аралап ұшты, Хоккайдоның Читозе қаласынан Алясканың Номе қаласына дейінгі кезеңі болды. Әскери нұсқа (WWII кезінде Nell деп аталды) B 18-ге қарағанда көбірек жүк таси алатын, жылдам және жақсы қаруланған. Екі типтің де жұмыс биіктігі шамамен 2133,60 метрге жоғары болды. Әуе корпусы Bolo ұшағының ескіргенін және мақсатты рөліне жарамсыз екенін мойындады. Алайда, осыған қарамастан, Пёрл-Харборға шабуыл кезінде континенттік Америка Құрама Штаттарынан тыс жерде орналасқан ең көп санды американдық бомбалаушы түрі B 18/B 18A болды. B 18 ұшағы Boeing B 17 Flying Fortress және Consolidated B 24 Liberator ұшақтары жеткілікті мөлшерде қолжетімді болғанға дейін уақытша шешім болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Тынық мұхитына соғыс келгенде, Филиппин мен Гавайиде орналасқан B 18/B 18A ұшақтарының көпшілігі жапондықтардың алғашқы шабуылында жерде қиратылды. Қалған аз ғана "Боло" ұшақтары кейінгі операцияларда маңызды рөл атқармады. АҚШ құрлығында және Кариб бассейнінде қалған B-18 ұшақтары АҚШ-тың материгіне шабуылдар күтіліп, қорғаныс мақсатында қолданылды. Алайда, бұл шабуылдар болған жоқ. 1942 жылы B-17 ұшақтары B-18 ұшақтарын жетекші қызметте ығыстырды. Содан кейін 122 B 18A ұшағы суастына қарсы күрес үшін қайта жабдықталды. Бомбалаушының орнына үлкен радиолокациялық антеннасы орнатылды. Магниттік аномалияны анықтау (MAD) құрылғысы кейде құйрық бөлігінде орналастырылды. B 18B деп аталған бұл ұшақтар Кариб теңізінде суастына қарсы патрульдеуге қолданылды. 1942 жылдың 2 қазанында 99-шы бомбалау эскадрильясының капитаны Говард Бурханна-младший басқарған B 18A ұшағы, Француз Гвианасының Каеннен солтүстікке қарай суасты кемесін тереңдеу зарядтарымен батырды. 1942 жылы екі ұшақ Бразилия әуе күштеріне берілді және Ленд-Лизинг шарты бойынша құрылған уақытша оқу бөлімінде пайдаланылды. Кейіннен олар суасты кемелеріне қарсы патрульдеуге қолданылды. Соғыс аяқталғаннан кейін олар қызметтен шығарылды. 1940 жылы Канада Корольдік әуе күштері 20 B 18A (Douglas Digby Mark I ретінде) сатып алып, патрульдік міндеттерге де пайдаланды, олар дереу 10-шы эскадрильяға эскадрильяның Westland Wapitis ұшақтарын ауыстыру үшін жіберілді. "Bolo" және "Digby" ұшақтары соғыс барысында тағы екі суасты кемесін батырды. RCAF Шығыс әуе командасының (EAC) "Digby" ұшақтары U- қайықтарына 11 шабуыл жасады. U 520 суасты кемесінің батырылғаны 10 (BR) эскадрильясының ұшқышы Ф. Реймс басқарған экипажымен расталды, 1942 жылдың 30 қазанында Ньюфаундлендтен шығысқа қарай. Дегенмен, суастына қарсы рөлі салыстырмалы түрде қысқа болды, ал 1943 жылы "Bolo" ұшақтарын B 24 "Liberator" ұшақтары ығыстырды, олардың жүк көлемі әлдеқайда көп және ұшу қашықтығы ұзақ болды, бұл, ақыры, Атлантика орталық бөлігіндегі олқылықты жапты. Канадалық қызметте болған "Douglas Digby" ұшақтарының кейбіреулері көліктік ұшақтарға айналдырылды немесе оқу мақсатында пайдаланылды. АҚШ Әуе күштерінің (USAAF) қалған B 18 ұшақтары оқу және көліктік рөлдерде қызметін аяқтады және енді жауынгерлік қимылдарға қатыспады. Екі B 18A ұшағы C 58 белгісімен қарусыз жүк тасымалдаушылар ретінде қайта жабдықталды. Соғыс аяқталғаннан кейін қалғандары коммерциялық нарықта сатылды. Соғыстан кейінгі B-18 ұшақтарының кейбіреулері коммерциялық операторлармен жүк немесе егін шашыру үшін пайдаланылды.