Эдвин Мур: Шотландия ақыны, аудармашы және жазушысы

Кіріспе

Шотланд жазушысы (1887–1959)

Эдвин Мьюр CBE (15 мамыр 1887 – 3 қаңтар 1959) – шотланд ақыны, романист және аудармашы. Шотландияның Оркней аралдарындағы Дирнесс шаруашылығында дүниеге келген. Ол қарапайым тілмен жазылған, стильдік ерекшеліктері аз, терең сезімтал және көрнекті өлеңдерімен есте қалды.

Өмірбаян

Мьюр Дирнесс қаласындағы Фолли фермасында, анасы туған жерде дүниеге келді. Кейін отбасы Уайр аралына, содан кейін Оркниге көшіп барды. 1901 жылы, ол 14 жаста болғанда, әкесі фермасынан айырылып, отбасы Глазгоға көшіп келді. Бірнеше жыл ішінде әкесі, екі інісі және анасы қайтыс болды. Жас кезіндегі өмірі көңілсіздікке толы болды, зауыттар мен кеңселерде бірінен соң бірі жағымсыз жұмыстар істеді, тіпті сүйектерді көмірге айналдыратын зауытта жұмыс істеді. "Ол психологиялық тұрғыдан қатты қиындыққа тап болды, бірақ кейінірек ақын болған ол, бұл тәжірибеден Оркнидегі "Еденнен" гөрі де көп пайда көрген болуы мүмкін". 1919 жылы Мьюр Вилла Андерсонға үйленді, және олар Лондонға көшіп барды. Мюрл бұл туралы: "Менің некем – өмірімдегі ең бақытты оқиға" деп жазды. Вилла мен оның жаңа күйеуі көптеген аудармалар бойынша бірлесіп жұмыс істеді. Олардың ең танымал жұмыстарының бірі Франц Кафканың шығармаларын аудару болды. Кафка қайтыс болғаннан кейін алты жыл ішінде олар "Қала" романын аударған. Вилла тіл білуде ең қабілетті болды және аудармаға ең көп үлес қосты. Вилла күнделігінде "Бұл менің еңбегім" және Эдвин "тек көмектесті" деп жазды. 1924 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін олардың аудармалары олардың өмірін қамтамасыз етті. Ол Франц Кафка, Лайон Фёхтвангер, Герхард Хауптман, Шолем Аш, Генрих Манн және Герман Брохтың ағылшын тіліндегі жоғары бағаланған аудармаларын жасауға көмектесті. 1921 және 1923 жылдар аралығында Мьюр Прагада, Дрезденде, Италияда, Зальцбургте және Венада тұрды, ал 1924 жылы Ұлыбританияға оралды. 1925-1956 жылдар аралығында Мьюр жеті өлең жинағын жариялады, олар қайтыс болғаннан кейін жиналып, 1991 жылы "Эдвин Мьюрдің толық өлеңдері" деген атпен басылды. 1927 жылдан 1932 жылға дейін ол үш роман жариялады, ал 1935 жылы Сент-Эндрюске келді, онда ол дау тудырған "Скот және Шотландия" (1936) еңбегін жазды. 1939 жылы Сент-Эндрюсте Мьюр діни сезімге ие болды және содан бері өзін христиан санады, христиандықты социализмдей революциялық деп есептеді. 1946 жылдан 1949 жылға дейін Прага мен Римдегі Британдық Кеңестің директоры болды. 1950 жылы Мидлотиандағы Ньюбатл Абби колледжінің (жұмысшы жастарға арналған колледж) директоры болып тағайындалды, онда ол оркадиялық ақын Джордж Маккей Браунмен танысты. 1955 жылы Гарвард университетінде ағылшын тілі профессоры болды. 1956 жылы Ұлыбританияға оралды, бірақ 1959 жылы Кембриджширдегі Сваффэм-Пиор қаласында қайтыс болды және сол жерде жерленді. 1962 жылы Мьюрдің естелігіне ескерткіш орнатылды. Ол 1950 жылдары Эдинбургтағы Сванстонның көркейтілген ауылында тұрған. 1967 жылы оның әйелі олардың бірге өткен өмірі туралы естеліктер жазды. Ол тағы он бір жыл өмір сүрді және Бьют аралында қайтыс болды.

Muir was born at the farm of Folly in Deerness, the same parish in which his mother was born. The family then moved to the island of Wyre, followed by a return to the Mainland, Orkney. In 1901, when he was 14, his father lost his farm, and the family moved to Glasgow. In quick succession his father, two brothers, and his mother died within the space of a few years. His life as a young man was a depressing experience, and involved a sequence of unpleasant jobs in factories and offices, including working in a factory that turned bones into charcoal. "He suffered psychologically in a most destructive way, although perhaps the poet of later years benefitted from these experiences as much as from his Orkney 'Eden'." In 1919, Muir married Willa Anderson, and the couple moved to London. About this, Muir wrote simply 'My marriage was the most fortunate event in my life'. Willa and her new husband worked together on many translations. Notable among them were their translation of works by Franz Kafka. They had translated The Castle within six years of Kafka's death. Willa was the more able linguist and she was the major contributor. Willa recorded in her journal that "It was ME" and that Edwin "only helped". Between 1924 and the start of the Second World War her (their) translation financed their life together. He would help her translate highly acclaimed English translations of Franz Kafka, Lion Feuchtwanger, Gerhart Hauptmann, Sholem Asch, Heinrich Mann, and Hermann Broch. Between 1921 and 1923, Muir lived in Prague, Dresden, Italy, Salzburg and Vienna; he returned to the UK in 1924. Between 1925 and 1956, Muir published seven volumes of poetry which were collected after his death and published in 1991 as The Complete Poems of Edwin Muir. From 1927 to 1932 he published three novels, and in 1935 he came to St Andrews, where he produced his controversial Scott and Scotland (1936). In 1939 in St Andrews, Muir had a religious experience and from then onwards thought of himself as Christian, seeing Christianity as being as revolutionary as socialism. From 1946 to 1949 he was Director of the British Council in Prague and Rome. 1950 saw his appointment as Warden of Newbattle Abbey College (a college for working class men) in Midlothian, where he met fellow Orcadian poet, George Mackay Brown. In 1955 he was made Norton Professor of English at Harvard University. He returned to Britain in 1956 but died in 1959 at Swaffham Prior, Cambridgeshire, and was buried there. A memorial bench was erected in 1962 to Muir in the idyllic village of Swanston, Edinburgh, where he spent time during the 1950s. His wife wrote a memoir of their life together in 1967. She lived for another eleven years and died on the Isle of Bute.

Жұмыс

Оның балалық шағы алыс және табиғаты бұзылмаған Оркнейде Мьюр үшін идиллиялық Еденді білдірді, ал отбасының қалаға көшуі оның санасында «күліп кеткен» әлеммен терең қайғыға ұшырады. Мьюр отбасының Оркнейден Глазгоға көшіп келуін Еденнен тозаққа оралу деп санады. Осы қарама-қайшылықтың эмоционалдық кернеуі оның көптеген туындыларына әсер етті және өміріне зор ықпал етті. Эдвин Мьюрдің өміріндегі негізгі экзистенциалдық дилемманы төмендегі цитата түсіндіреді:

«Мен Индустриялық революциядан бұрын дүниеге келдім, қазір екі жүз жасқа жуықпын. Бірақ мен жүз елу жылды өткізіп алдым. Мен шын мәнінде 1737 жылы тудым, және он төрт жасқа дейін маған уақыттың кездейсоқ оқиғалары болған жоқ. Содан кейін 1751 жылы мен Оркнейден Глазгоға жолға шықтым. Сол жерге жеткенімде, 1751 жыл емес, 1901 жыл болғанын, екі күндік сапарымда жүз елу жылды өртегенін білдім. Бірақ мен өзім әлі де 1751 жылғыдай болдым және ұзақ уақыт солай қалдым. Өмірім бойы сол көзге көрінбейтін қалыпты жақындатуға тырыстым. Менің уақытқа құмарлануым таңқаларлық емес». (Дневниктен алынған үзінді 1937–39 жж.). Оның психологиялық күйзелісі оны Лондонда Юнгтік талдаудан өтуге итермеледі. Оның көзімен жаратылыстың тууына куә болғаны, санасында Еден туралы мифті күшейте түсіп, өмірін және мансабын архетиптік нақылдың іске асырылуы ретінде қарастыруға бағыттады. Ол өзінің «Өмірбаян» кітабында: «Әр адамның өмірі – адам баласының өмірінің шексіз қайталануы» деп жазды. Сондай-ақ, ол Жер бетіндегі істеріміздің «біздің білмейтіндей ойнайтын миф» құрайтынын айтты. Алыстау, парадокс, жақсылық пен жамандық, өмір мен өлім, махаббат пен жеккөрушілік сияқты экзистенциалдық қарама-қайшылықтар, сондай-ақ сапарлар мен лабиринттердің бейнелері оның туындыларының негізгі элементтері болып табылады. Оның «Скотт және Шотландия» еңбегінде Шотландия тек ағылшын тілінде жазу арқылы ғана ұлттық әдебиет құруға қабілетті деген пікір айтылды, бұл пікір оны Хью МакДиармидтің Лаллан қозғалысына тікелей қарсы қойды. Ол шотландтық ұлтшылдыққа ықылас танытпады. Оның әйелі, Вилла Мьюр, Франц Кафканы қоса алғанда, көптеген неміс авторларының шығармаларын аударды. Бұл туындылар олардың екеуінің атынан жарияланды, бірақ оның әйелі «ол тек көмектесті» деп атап өтті. 1958 жылы Эдвин мен Виллаға алғашқы Иоганн Генрих Восс аудармасы бойынша сыйлық табысталды. Олардың неміс романдарының көптеген аудармалары бүгінгі күнге дейін басылып келеді. 1965 жылы оның таңдамалы өлеңдерінің жинағы Т. С. Элиотпен бірге өңделді және жарияланды.

Мұра

1961 жылы «Texas Quarterly» журналында Мьюрдің өлеңдерін бағалай отырып, сыншы Кэтлин Рейн былай деп жазды: «Уақыт [Мьюрдің өлеңдерін] жоймайды, және олардың құндылығы ақынның өлеңдерін жазған немесе біз оларды оқыған шақтың кездейсоқ жағдайларына еш қатысы жоқ екені анық көрінеді; олар, белгілі бір деңгейде, тұрмыстың өзгеруіне қарамастан сақталады, және біз осы немесе сол онжылдықтың «жаңа» ағымдары көрініс өзгергенде маңыздылығын жоғалтып, тек тарихи қызығушылық тудырса, Эдвин Мьюр, ешқашан сәнге елікпеген ақын, шын мәнінде өзінің замандастарының тілі болған басқа ақындарға қарағанда өз әлемін тұрақтырақ бейнелегенін көре бастаймыз». Сол сияқты, Джозеф Х. Саммерс «Massachusetts Review» журналында өткенге шолу жасап, Мьюрдің поэзия және прозадағы жетістіктерін «әдебиеттен артық мәнді» деп атады. Ол заманауи поэзияны, тілді, тіпті адам қиялын қадір тұтуға ұмтылмады. Оның барлық туындыларында әдебиеттен гөрі өмір, махаббат, физикалық әлем, адам денесіндегі жеке рух сияқты маңызды нәрселер бар екені айқын көрінеді – дін ісіндегі адамдар Құдайдың тікелей ісі деп танитын нәрселер. Мьюрдің табысы коммуникацияның технологиялық саласында емес, оның сезімталдығы, түсінігі, даналығы, ол жеткізген нәрселердің өте күрделі саласында болды. Бұл жеңіске, әдеттегі парадокс бойынша, тек қарапайымдықпен қол жеткізілді».