Веналық шеңбер: Логикалық эмпиризм және ғылым философиясы

Вена шеңбері: 1924-1936 ж. философтар мен ғалымдар тобы. Логикалық эмпиризм, ғылым философиясы, талдау философиясы. Әсері зор, маңызды идеялар.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Vienna Circle — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1924–1936 жылдар аралығындағы философтар мен ғалымдар тобы. Логикалық эмпиризмнің Вена шеңбері (Wiener Kreis) – 1924 жылдан 1936 жылға дейін Вена университетінде Мориц Шлик төрағалығымен өткен, табиғат және әлеуметтік ғылымдар, логика және математика салаларынан таңдалған элиталық философтар мен ғалымдар тобы болды. Вена шеңбері 20 ғасыр философиясына, әсіресе ғылым философиясы мен талдамалық философияға зор әсер етті. Вена шеңберінің философиялық ұстанымы логикалық эмпиризм (неміс тілінде: logischer Empirismus), логикалық позитивизм немесе неопозитивизм деп аталды. Оған Эрнст Мах, Дэвид Гилберт, француз конвенционализмі (Генри Пуанкаре және Пьер Дюэм), Готтлоб Фреге, Бертран Рассел, Людвиг Витгенштейн және Альберт Эйнштейн үлкен ықпал етті. Вена шеңбері көп түрлілікке және Ағартушылықтың идеалдарына берілгендік танытты. Оның мақсаты – заманауи логиканың көмегімен философияны ғылыми етіп дамыту болды. Басты тақырыптары: табиғат және әлеуметтік ғылымдардағы негізгі мәселелер, логика және математика; заманауи логика арқылы эмпиризмді жаңарту; мәннің эмпирикалық өлшемін табу; метафизиканы сынау және ғылымдарды ғылымның біртұтастығында біріктіру. Вена шеңбері «Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung» (Ғылыми дүниетанымы туралы монографиялар), «Einheitswissenschaft» (Біртұтас ғылым) кітап серияларын және «Erkenntnis» журналын жариялау арқылы, сондай-ақ Прагада, Кенигсбергте (қазір Калининград), Парижде, Копенгагенде, Ұлыбританиядағы Кембриджде және АҚШ-тағы Кембриджде халықаралық конференцияларды ұйымдастыру арқылы көпшілік назарына түсті. Вена шеңбері мүшелері өз идеяларын Венадағы халыққа білім беру бағдарламалары аясында таратуға тырысқан «Ernst Mach қоғамы» (неміс тілінде: Verein Ernst Mach) арқылы қоғамдық бейнесін қалыптастырды. Австрофашизм дәуірінде және Австрияның нацистік Германияға қосылуынан кейін Вена шеңберінің көптеген мүшелері эмиграцияға мәжбүр болды. 1936 жылы бұрынғы студенті Иоганн Нельбоктың қолынан Мориц Шлик қаза тапқаннан кейін Австриядағы Вена шеңберінің қызметі тоқталды.

1924–1936 group of philosophers and scientists

The Vienna Circle (Wiener Kreis) of logical empiricism was a group of elite philosophers and scientists drawn from the natural and social sciences, logic and mathematics who met regularly from 1924 to 1936 at the University of Vienna, chaired by Moritz Schlick. The Vienna Circle had a profound influence on 20th century philosophy, especially philosophy of science and analytic philosophy. The philosophical position of the Vienna Circle was called logical empiricism (German: logischer Empirismus), logical positivism or neopositivism. It was influenced by Ernst Mach, David Hilbert, French conventionalism (Henri Poincaré and Pierre Duhem), Gottlob Frege, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein and Albert Einstein. The Vienna Circle was pluralistic and committed to the ideals of the Enlightenment. It was unified by the aim of making philosophy scientific with the help of modern logic. Main topics were foundational debates in the natural and social sciences, logic and mathematics; the modernization of empiricism by modern logic; the search for an empiricist criterion of meaning; the critique of metaphysics and the unification of the sciences in the unity of science. The Vienna Circle appeared in public with the publication of various book series – Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung (Monographs on the Scientific World Conception), Einheitswissenschaft (Unified Science) and the journal Erkenntnis – and the organization of international conferences in Prague; Königsberg (today known as Kaliningrad); Paris; Copenhagen; Cambridge, UK, and Cambridge, Massachusetts. Its public profile was provided by the Ernst Mach Society (German: Verein Ernst Mach) through which members of the Vienna Circle sought to popularize their ideas in the context of programmes for popular education in Vienna. During the era of Austrofascism and after the annexation of Austria by Nazi Germany most members of the Vienna Circle were forced to emigrate. The murder of Schlick in 1936 by former student Johann Nelböck put an end to the Vienna Circle in Austria.

"Бірінші Вена шеңбері" (19071912)

Вена шеңберінің тарихы 1908 жылдан бастап Филипп Франк, Ханс Хан және Отто Нейраттың бастамасымен ғылым философиясы және эпистемология салаларындағы кездесулермен басталды. Ханс Хан, осы үшеудің ең үлкені (1879–1934), математик болды. Ол 1902 жылы математика мамандығын бітірді. Содан кейін Венада Людвиг Болцманның, ал Геттингенде Дэвид Хилберт, Феликс Клейн және Герман Минковскийдің басшылығымен оқыды. 1905 жылы математикадан хабилитация ғылыми дәрежесін алды. Ол Инсбрукте (1905–1906) және Венада (1909 жылдан) сабақ берді. Отто Нейрат (1882–1945) Вена мен Берлинде математика, саяси экономика және тарихты оқыды. 1907 жылдан 1914 жылға дейін Венадағы Жаңа Вена коммерциялық академиясында (Neue Wiener Handelsakademie) сабақ берді. Нейрат 1911 жылы Ханның әпкесі Ольгаға үйленді. Филипп Франк, топтың ең кіші мүшесі (1884–1966), Людвиг Болцман, Дэвид Хилберт және Феликс Клейнпен Геттинген мен Венада физиканы оқыды. 1912 жылдан бастап Прагадағы неміс университетінде теориялық физика кафедрасын басқарды. Олардың кездесулері 1907 жылдан бастап Вена кофеханаларында өтті. Франк еске алды:

Кездесулерде Брентано, Майнонг, Гельмгольц, Герц, Гуссерл, Фрейд, Рассел, Уайтхед, Ленин және Фреге сияқты бірқатар авторлар талқыланды. Кездесулер, шамасы, 1912 жылы Франк Прагаға Альберт Эйнштейн бос қалдырған теориялық физика кафедрасын басқару үшін кеткен кезде тоқтады. Хан Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Венадан кетіп, 1921 жылы қайтып келді.

қалыптасу жылдары (1918-1924)

Вена шеңберінің қалыптасуы 1921 жылы Ханның Венаға оралуымен басталды. Ол математик Курт Рейдемейстермен бірге Людвиг Витгенштейннің «Tractatus logico-philosophicus» және Уайтхед пен Расселдің «Principia Mathematica» еңбектері бойынша семинарлар ұйымдастырды. Ханның қолдауымен Мориц Шлик 1922 жылы Вена университетінің индуктивті ғылымдар философиясы кафедрасына тағайындалды – бұл кафедраны бұрын Эрнст Мах және ішінара Болцман басқарған. Шлик 1917 жылы «Раум унд Цайт» («Кеңістік және уақыт қазіргі физикада») және 1918 жылы «Алльгемайне Эркенннислере» («Жалпы білім теориясы») атты екі маңызды еңбегін жариялаған еді. Шлик Венаға келгеннен кейін дереу Хан төңірегіндегі математиктермен пікір алмасулар ұйымдастырды. 1924 жылы Шликтің шәкірттері Фридрих Вайсманн мен Герберт Фейгл өздерінің ұстазына белгілі бір «кешкі үйірме» ұйымдастыруды ұсынды. 1924 жылдың қысқы семестрінен бастап Шликтің жеке шақыруымен Венадағы Болцман көшесі, 5-үйдегі Математика институтында тұрақты жиналыстар өтті. Осы пікір алмасуларды Вена шеңберінің бастауы деп санауға болады.

Вена шеңберінің қоғамдық емес кезеңі Шлик шеңбері (19241928)

1924 жылдан бастап жиналған топ өте алуан түрлі болды және оған Шлик, Хан, Крафт, Филипп Франк, Нейрат, Ольга Хан Нейрат және Генрих Гомперц сияқты танымал ғалымдардың қатарында жас студенттер мен докторанттар да кірді. Бұған қоса, топ шетелдік қонақтарды шақырып тұрды. 1926 жылы Шлик пен Хан Рудольф Карнапты Вена университетіне приват-доцент (жеке лектор) ретінде шақыруға уағдаласты. Карнаптың «Әлемнің логикалық құрылымы» атты еңбегі Түйінде (Circle) белсенді түрде талқыланды. Сондай-ақ Витгенштейннің «Логика-философиялық трактат» еңбегі дауыстап оқылып, талқыланды. 1927 жылдан бастап Витгенштейн мен Шлик, Вайсман, Карнап және Фейгль арасында жеке кездесулер ұйымдастырылды.

Қоғамдық кезең Шлик шеңбері және Verein Ernst Mach (19281934)

1928 жылы «Эрнст Мах қоғамы» (Verein Ernst Mach) құрылды, оның төрағасы Шлик болды. Қоғамның мақсаты – «ғылыми дүниетанымын» көпшілік лекциялар арқылы тарату болды, мұндай лекциялардың көп бөлігі Вена шеңберінің мүшелерімен өткізілді. 1929 жылы Вена шеңбері Нюраттың тағайындаған осы атаумен – «Ғылыми дүниетанымы» (Wissenschaftliche Weltauffassung) манифестін жариялап, алғаш рет көпшілік назарына түсті. («Вена шеңбері» (Der Wiener Kreis) сондай-ақ «Дүниеге ғылыми тұрғыдан қарау: Вена шеңбері» деп те белгілі). Памфлет Шликке арналған, ал кіріспесіне Хан, Нюрат және Карнап қол қойды. Манифест 1929 жылдың күзінде Вена шеңбері мен Берлин шеңбері бірлесіп ұйымдастырған «Дәл ғылымдардың эпистемологиясы жөніндегі конференция» (Tagung für Erkenntnislehre der exakten Wissenschaften) конференциясында таныстырылды. Бұл конференция логикалық эмпиризмнің алғашқы халықаралық көрінісі және көптеген конференциялардың біріншісі болды: Кенигсберг (1930), Прага (1934), Париж (1935), Копенгаген (1936), Кембридж, Ұлыбритания (1938), Кембридж, Массачусетс (1939) және Чикаго (1941). Вена шеңбері негізінен табиғат ғылымдары мен метафизика саласындағы көзқарастарымен танымал болғанымен, оның қоғамдық кезеңі саяси сипатта болды. Нюрат пен Хан екеуі де социалист болды және сиқырға қарсы тұру жұмысшы табын азат етудің қажетті шарты деп сенді. Манифест Карл Маркс пен Фридрих Ницшені олардың саяси және антиметафизикалық көзқарастарымен байланыстырды, бұл қазіргі заманғы философияның екі бөлек мектебі – аналитикалық философия мен континенттік философия арасындағы шекараның нашарлауын көрсетті. 1930 жылы Вена шеңбері мен Берлин қоғамы «Annalen der Philosophie» журналын иелігіне алып, оны Карнап пен Райхенбах редакциялаған «Erkenntnis» деген атпен логикалық эмпиризмнің басты журналына айналдырды. Сонымен қатар, Вена шеңбері бірқатар кітап серияларын жариялады: «Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung» («Ғылыми дүниетанымына арналған монографиялар», Шлик пен Франк редакциясымен, 1928–1937), «Einheitswissenschaft» («Бірыңғай ғылым», Нюрат редакциясымен, 1933–1939) және кейіннен «Бірыңғай ғылымның халықаралық энциклопедиясы» (Нюрат, Карнап және Чарльз В. Моррис редакциясымен, 1938–1970).

In 1928 the Verein Ernst Mach (Ernst Mach Society) was founded, with Schlick as its chairman. The aim of the society was the spreading of a "scientific world conception" through public lectures that were in large part held by members of the Vienna Circle. In 1929 the Vienna Circle made its first public appearance under this name – invented by Neurath – with the publication of its manifesto Wissenschaftliche Weltauffassung. Der Wiener Kreis (The Scientific Conception of the World. The Vienna Circle also known as Viewing the World Scientifically: The Vienna Circle) The pamphlet is dedicated to Schlick, and its preface was signed by Hahn, Neurath and Carnap. The manifesto was presented at the Tagung für Erkenntnislehre der exakten Wissenschaften (Conference on the Epistemology of the Exact Sciences) in autumn 1929, organized by the Vienna Circle together with the Berlin Circle. This conference was the first international appearance of logical empiricism and the first of a number of conferences: Königsberg (1930), Prague (1934), Paris (1935), Copenhague (1936), Cambridge, UK (1938), Cambridge, Mass. (1939), and Chicago (1941). While primarily known for its views on the natural sciences and metaphysics, the public phase of the Vienna Circle was explicitly political. Neurath and Hahn were both socialists and believed the rejection of magic was a necessary component for liberation of the working classes. The manifesto linked Karl Marx and Friedrich Nietzsche to their political and anti metaphysical views, indicating a blur between what are now considered two separate schools of contemporary philosophy – analytic philosophy and continental philosophy. In 1930 the Vienna Circle and the Berlin Society took over the journal Annalen der Philosophie and made it the main journal of logical empiricism under the title Erkenntnis, edited by Carnap and Reichenbach. In addition, the Vienna Circle published a number of book series: Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung (Monographs on the Scientific World Conception, ed. by Schlick und Frank, 1928–1937), Einheitswissenschaft (Unified Science, edited by Neurath, 1933–1939), and later the International Encyclopedia of Unified Science (edited by Neurath, Carnap and Charles W. Morris, 1938–1970).

Құралу, көшіп кету, интернационализация (19341938)

1930 жылдардың басында саяси және нәсілдік себептермен ыдыраудың алғашқы белгілері пайда болды: Герберт Фейгл 1930 жылы Австриядан кетіп қалды. Карнап 1931 жылы Прага университетінің профессоры болып тағайындалды және 1935 жылы Чикагоға көшті. 1934 жыл маңызды айырық болды: Хан операциядан кейін қайтыс болды, Нейрат Австриядағы азамат соғысында австрофашизмнің жеңісіне байланысты Голландияға қашты, одан кейін Эрнст Мах қоғамы саяси себептермен Шушниг режимі тарапынан таратылды. 1936 жылы бұрынғы студенті Ханс Нельбоктың саяси және жеке себептермен Мориц Шликті өлтіруі Шлик шеңберінің жиналыстарына нүкте қойды. Крәфт, Вайсман, Зилсель, Менгер және Гомперц сияқты шеңбердің кейбір мүшелері кейде кездесіп тұрды. Бірақ 1938 жылы Австрияның нацистік Германияға қосылуы Австриядағы Вена шеңберінің қызметіне толық тоқтатты. Көші-қонмен бірге логикалық эмпиризмнің халықаралық деңгейде таралуы да жүзеге асты. Вена және Берлин шеңберінің көптеген бұрынғы мүшелері ағылшын тілді елдерге эмиграция жасады, онда олар ғылым философиясының дамуына зор ықпал етті. Нейрат, Карнап және Моррис тарапынан ілгерілетілген Бірыңғай ғылымның халықаралық энциклопедиясын құру мақсатындағы ғылымның бірлігі қозғалысы логикалық эмпиризмнің халықаралықтануының белгісі болып табылады, көптеген халықаралық конференцияларды ұйымдастырып, Бірыңғай ғылымның халықаралық энциклопедиясын жариялады.

Вена шеңберінің мүшелерінің жалпы сипаттамасы

Шлик шеңберінің орталық тұлғаларынан басқа, Вена шеңберінің мүшелігі мәселесі көп жағдайда белгісіз күйде қалды. 1929 жылғы манифестте ұсынылған «мүшелер» және «Вена шеңберіне жақын тұрғандар» деген бөлініс, шеңбердің дамуының нақты бір кезеңін көрсетеді. Қолданылған критерийлерге (тұрақты қатысу, философиялық ұқсастықтар және т.б.) байланысты, «ішкі шеңбер» мен «периферия» бойынша әртүрлі мүмкін бөлістер болуы мүмкін. Төмендегі тізімде (әліпби ретімен) «ішкі шеңбер» тұрақты қатысу критерийі бойынша анықталады. «Периферия»ға кездейсоқ келушілер, шетелдік қонақтар және шеңбермен үнемі байланыста болған жетекші зиялы тұлғалар (Витгенштейн мен Поппер сияқты) кіреді. Ішкі шеңбер: Густав Бергман, Рудольф Карнап, Герберт Фейгл, Филипп Франк, Курт Гёдель, Ханс Хан, Ольга Хан-Нейрат, Бела Юхос, Феликс Кауфман, Виктор Крафт, Карл Менгер, Рихард фон Мизес, Отто Нейрат, Роза Рэнд, Йозеф Шахтер, Мориц Шлик, Фридрих Вайсман, Эдгар Зилсель. Периферия: Альфред Жюль Айер, Эгон Брунсвик, Карл Бюлер, Йозеф Франк, Эльза Френкель-Брунсвик, Генрих Гомперц, Карл Густав Гемпель, Эйно Кайла, Ханс Келсен, Чарльз В. Моррис, Арне Насс, Карл Раймунд Поппер, Виллард Ван Орман Куин, Франк П. Рамси, Ханс Райхенбах, Курт Ридмейстер, Альфред Тарски, Ольга Тауски-Тодд, Людвиг Витгенштейн.

АҚШ пен Ұлыбританияда қабылдау

Америка Құрама Штаттарында логикалық позитивизмнің таралуы 1920-1930 жылдары өтті. 1929 және 1932 жылдары Шлик Стэнфордта қонақ профессор болып жұмыс істеді, ал 1930 жылы АҚШ-қа көшіп келген Фейгль Айова университетінде оқытушы (1931) және профессор (1933) болды. Логикалық позитивизмнің АҚШ-та кеңінен тарауы Карл Гемпель, Ханс Райхенбах, Рудольф Карнап, Филипп Франк және Герберт Фейглдің елге көшіп келіп, оқыту қызметін атқаруының нәтижесі болды. Америка Құрама Штаттарымен байланысты тағы бір тұлға – Уиллард Ван Орман Куин, ол 1932 және 1933 жылдары Шелдон саяхатшысы ретінде Вена, Прага және Варшава қалаларына сапар шекті. Сонымен қатар, американдық семиотик және философ Чарльз В. Моррис көптеген неміс және австриялық философтардың, соның ішінде Рудольф Карнаптың 1936 жылы АҚШ-қа көшіп келуіне көмектесті. Ұлыбританияда Альфред Жюль Айер өзінің "Тіл, шындық және логика" (1936) кітабы арқылы британдық академияны Вена шеңберінің жұмысымен таныстырды. Карл Поппер Вена шеңберінің отырыстарына қатыспағанымен, олардың еңбектерін қабылдау және сынға алу тұрғысынан маңызды рөл атқарды.

Тақырыптар мен пікірталастар

Вена шеңберіне бір ғана философияны жатқызу мүмкін емес. Біріншіден, шеңбер ішінде философиялық көзқарастардың көптігі болды, екіншіден, мүшелер уақыт өте келе және шеңбердегі талқыларға жауап ретінде өз пікірлерін түбегейлі түрде өзгертіп отырды. Сондықтан "Вена шеңберінің философиялары" (көпше түрінде) деп айту ыңғайлырақ болар еді. Дегенмен, бірнеше орталық тақырыптар мен пікірталастарды анықтауға болады.

Манифест (1929)

Бұл "негізінен екі ерекшелікпен" сипатталатын Вена шеңберінің ғылыми дүниетанымын көрсетеді. Біріншіден, ол эмпирикалық және позитивистік: білім тек тәжірибеден алынады. Екіншіден, ғылыми дүниетанымы белгілі бір әдісті қолданумен сипатталады, яғни логикалық талдаумен. Логикалық талдау – философиялық мәселелерді түсіндіру әдісі; ол символдық логиканы кеңінен пайдаланады және Вена шеңберінің эмпирицизмін бұрынғы нұсқалардан ерекшелендіреді. Философияның міндеті – проблемалар мен тұжырымдамаларды логикалық талдау әдісі арқылы түсіндіру. Логикалық талдау мәлімдемелердің екі түрі бар екенін көрсетеді: біріншісі – эмпирикалық деректерге келтірілетін қарапайым мәлімдемелерден тұрады; екіншісі – тәжірибе туралы мәлімдемелерге келтірілмейді, сондықтан мағынасыз. Метафизикалық мәлімдемелер осы екінші түрге жатады, демек, олар мағынасыз. Сондықтан көптеген философиялық мәселелер логикалық қателіктерден туындайтын жалған мәселелер ретінде қарастырылады, ал қалғандары эмпирикалық мәлімдемелер ретінде қайта қарастырылып, ғылыми зерттеулердің нысанына айналады. Метафизиканың бастауындағы логикалық қателіктердің бір көзі – табиғи тілдің күңкейлігі. "Мысалы, қарапайым тілде, бір сөз түрлері, атау сөздер, заттарға ("алма"), сондай-ақ қасиеттерге ("қаттылық"), қатынастарға ("достық") және процестерге ("ұйқы") қолданылады; сондықтан ол функционалдық ұғымдарға қатысты жаңылысқа салуы мүмкін". Қателіктердің тағы бір себебі – "ойлаудың эмпирикалық материалды пайдаланбастан, өзінің күштерімен білімге жете алуы немесе берілген жағдайлардан жаңа мазмұнға шығарып алуы" деген ой. Вена шеңбері синтетикалық априорлы білімді қабылдамайды. Математика, алғашқы көзқараста таза акыл-ойдан туындаған міндетті түрде дұрыс синтетикалық білімнің мысалы сияқты көрінеді, шын мәнінде таутологиялық сипатқа ие, яғни оның мәлімдемелері аналитикалық, сондықтан Канттың синтетикалық мәлімдемелерінен мүлдем өзгеше. Вена шеңбері тек синтетикалық апостериорлы мәлімдемелерді (яғни ғылыми мәлімдемелерді) және аналитикалық априорлы мәлімдемелерді (яғни логикалық және математикалық мәлімдемелерді) қабылдайды. Дегенмен, метафизиканың тұрақтылығы тек логикалық қателіктермен ғана емес, сонымен қатар "әлеуметтік және экономикалық күреспен" де байланысты. Метафизика мен теология дәстүрлі әлеуметтік формалармен байланысты, ал "қазіргі заманға бет бұрған" адамдар тобы бұл көзқарастарды қабылдамайды және эмпирикалық ғылымдар негізінде тұрады. Вена шеңберінің көптеген тарихшылары соңғы сөйлемде Нейрат пен Карнап, сондай-ақ Мориц Шликпен ұсынылған Вена шеңберінің "сол қанаты" арасындағы қайшылыққа сілтеме жасайды. Сол қанаттың мақсаты – ғылыми дүниетанымының "жеке және қоғамдық өмірдің формаларына, білім беруге, тәрбиелеуге, сәулетке және экономикалық және әлеуметтік өмірді қалыптастыруға" енуін жеңілдету болды. Шликке керісінше, ғылым мен философияның теориялық зерттеулері қызығушылық тудырды. "Кейбіреулер жалғыздыққа қуанып, логиканың мұзды беткейлерінде тыныш өмір сүреді" деген сөйлем Шликке ирониялық сілтеме болуы мүмкін. Осы мақсаттан туындайды анықтық, тазалық және табиғи тілдің күңкейлігінен туындайтын проблемаларды жоятын символдық тілді іздеу. Вена шеңбері Рудольф Карнап, Филипп Франк, Ханс Хан, Отто Нейрат, Йорген Йоргенсен (Ханның қайтысынан кейін) және Чарльз В. Моррис (1938 жылдан бастап) редакциялаған Einheitswissenschaft (Бірыңғай ғылым) деп аталатын жинақты жариялады, оның мақсаты ғылымның біртұтас көзқарасын ұсыну болды. 1933-1939 жылдар аралығында Еуропада жеті монография жарық көргеннен кейін, жинақ Екінші дүниежүзілік соғыстан туындаған проблемалар салдарынан тоқтатылды. 1938 жылы АҚШ-та жаңа баспалар сериясы басталды. Бұл "Бірыңғай ғылымның халықаралық энциклопедиясы" болды, біртұтас ғылымға арналған, ешқашан аяқталмаған амбициялық жоба. Тек бірінші бөлімі ғана жарияланды – Ғылымдардың бірлігінің негіздері; ол 1938 жылдан 1969 жылға дейін жарияланған жиырма монографиядан тұратын екі томды қамтиды. Рудольф Карнап пен Чарльз Моррис 1969 жылы шыққан Халықаралық бірыңғай ғылым энциклопедиясының алғы сөзінде еске салғандай: Томас Кунның белгілі еңбегі, "Ғылыми революциялардың құрылымы", осы энциклопедияда 1962 жылы екінші томның екінші нөмірі ретінде жарияланды.

This states the scientific world conception of the Vienna Circle, which is characterized "essentially by two features. First it is empiricist and positivist: there is knowledge only from experience. Second, the scientific world conception is marked by the application of a certain method, namely logical analysis." Logical analysis is the method of clarification of philosophical problems; it makes an extensive use of symbolic logic and distinguishes the Vienna Circle empiricism from earlier versions. The task of philosophy lies in the clarification—through the method of logical analysis—of problems and assertions. Logical analysis shows that there are two different kinds of statements; one kind includes statements reducible to simpler statements about the empirically given; the other kind includes statements which cannot be reduced to statements about experience and thus they are devoid of meaning. Metaphysical statements belong to this second kind and therefore they are meaningless. Hence many philosophical problems are rejected as pseudo problems which arise from logical mistakes, while others are re interpreted as empirical statements and thus become the subject of scientific inquiries. One source of the logical mistakes that are at the origins of metaphysics is the ambiguity of natural language. "Ordinary language for instance uses the same part of speech, the substantive, for things ('apple') as well as for qualities ('hardness'), relations ('friendship'), and processes ('sleep'); therefore it misleads one into a thing like conception of functional concepts". Another source of mistakes is "the notion that thinking can either lead to knowledge out of its own resources without using any empirical material, or at least arrive at new contents by an inference from given states of affair". Synthetic knowledge a priori is rejected by the Vienna Circle. Mathematics, which at a first sight seems an example of necessarily valid synthetic knowledge derived from pure reason alone, has instead a tautological character, that is its statements are analytical statements, thus very different from Kantian synthetic statements. The only two kinds of statements accepted by the Vienna Circle are synthetic statements a posteriori (i. e., scientific statements) and analytic statements a priori (i. e., logical and mathematical statements). However, the persistence of metaphysics is connected not only with logical mistakes but also with "social and economical struggles". Metaphysics and theology are allied to traditional social forms, while the group of people who "faces modern times, rejects these views and takes its stand on the ground of empirical sciences". Many historians of the Vienna Circle see in the latter sentence an implicit reference to a contrast between the so called 'left wing' of the Vienna Circle, mainly represented by Neurath and Carnap, and Moritz Schlick. The aim of the left wing was to facilitate the penetration of the scientific world conception in "the forms of personal and public life, in education, upbringing, architecture, and the shaping of economic and social life". In contrast, Schlick was primarily interested in the theoretical study of science and philosophy. Perhaps the sentence "Some, glad of solitude, will lead a withdrawn existence on the icy slopes of logic" is an ironic reference to Schlick. From this aim follows the search for clarity, neatness, and for a symbolic language that eliminates the problems arising from the ambiguity of natural language. The Vienna Circle published a collection, called Einheitswissenschaft (Unified Science), edited by Rudolf Carnap, Philipp Frank, Hans Hahn, Otto Neurath, Jørgen Jørgensen (after Hahn's death) and Charles W. Morris (from 1938), whose aim was to present a unified vision of science. After the publication in Europe of seven monographs from 1933 to 1939, the collection was dismissed, because of the problems arising from the World War II. In 1938 a new series of publications started in the United States. It was the International Encyclopedia of Unified Science, an ambitious project never completed devoted to unified science. Only the first section Foundations of the Unity of Sciences was published; it contains two volumes for a total of twenty monographs published from 1938 to 1969. As remembered by Rudolf Carnap and Charles Morris in the Preface to the 1969 edition of the International Encyclopedia of Unified Science:

Thomas Kuhn's well known work, The Structure of Scientific Revolutions, was published in this Encyclopedia in 1962, as the number two in the second volume.

Институт Vienna Circle / Vienna Circle Society (Вена шеңберінің қоғамы)

1991 жылы Вена қаласында Вена шеңбері институты (IVC) қоғам ретінде құрылды. Ол Вена шеңберінің еңбектерін және оның ықпалын зерттеуге бағытталған. 2011 жылы ол Вена университетінің Философия және білім беру факультетінің құрамына енді. 2016 жылдан бастап бұрынғы қоғам өз қызметін Вена шеңбері қоғамы (VCS) деген жаңа атаумен, IVC-мен тығыз байланыста жалғастыруда. 2015 жылы институт Вена университетінің бас ғимаратында Вена шеңберіне арналған көрмені бірлесіп ұйымдастырды.

Бастапқы әдебиет

Карнап, Рудольф. "Метафизиканы логикалық тілдік талдау арқылы жеңу" Erkenntnis, 2 том, 1932 ж. (Ағылшын тілінен аударма "Логикалық эмпиризмнің ең биік сатысында: Шлик, Карнап және Нейрат" кітабында, Саркар, Сахотра ред., Нью-Йорк: Garland Pub., 1996, 10–31 беттер) Нейрат, Отто, Карнап, Рудольф және Моррис, Чарльз В. Ғылымдардың бірлігінің негіздері, 1 том, Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1969 ж. Ғылыми әлем туралы түсінік. Вена шеңбері, 1929 ж. "Әлемнің ғылыми тұжырымдамасы" ағылшын тіліне аудармасы, Sarkar, Sahotra ред., Логикалық эмпиризмнің пайда болуы: 1900 жылдан Вена шеңберіне дейін, Нью-Йорк: Garland Publishing, 1996, 321–340 беттер. Штадлер, Фридрих және Уэбель, Томас (ред.): Ғылыми әлем туралы түсінік. Вена шеңбері. Ernst Mach қоғамы (1929) басылған. Бірінші басылымның қайта басылуы. Ағылшын, француз, испан және итальян тілдеріне аудармаларымен. Вена: Springer, 2012 ж. Stöltzner, Michael және Uebel, Thomas (ред.). Вена шеңбері. Ғылыми әлем туралы түсініктер. Meiner, Гамбург, 2006 ж. (Неміс тіліндегі антология)

Екіншілік әдебиет

Арнсвальд, Ульрих, Штадлер, Фридрих және Вейбель, Питер (ред.): Der Wiener Kreis – Ғылымдағы, әдебиеттегі, сәулет және өнердегі өзектілік. Вена: LIT Verlag, 2019. Айер, Альфред Жюль. Тіл, шындық және логика. Лондон: Victor Gollancz, 1936. Айер, Альфред Жюль. Логикалық позитивизм. Гленко, Иллинойс: Free Press, 1959. Бароне, Франческо. Логикалық неопозитивизм. Рома-Бари: Laterza, 1986. Бергман, Густав. Логикалық позитивизмнің метафизикасы. Нью-Йорк: Longmans Green, 1954. Сирера, Рамон. Карнап және Вена шеңбері: эмпиризм және логикалық синтаксис. Атланта, Джорджия: Rodopi, 1994. Франк, Филипп. Қазіргі ғылым және оның философиясы. Кембридж, 1949. Фридман, Майкл. Логикалық позитивизмді қайта қарастыру. Кембридж, Ұлыбритания: Cambridge University Press, 1999. Гадол, Евгений Т. Рационалдық және ғылым: Мориц Шликтің туғанына 100 жыл толуына арналған естелік жинақ. Вена: Springer, 1982. Геймонат, Людовико. Германиядағы жаңа табиғат философиясы. Турин, 1934. Гиере, Рональд Н. және Ричардсон, Алан В. Логикалық эмпиризмнің шығу тегі. Миннеаполис: University of Minnesota Press, 1997. Галлер, Рудольф. Неопозитивизм. Вена шеңбері философиясының тарихи кіріспесі. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Дармштадт, 1993 (неміс тілінде). Холт, Джим. "Позитивті ойлау" (Карл Зигмундтың "Демментальді замандағы нақты ойлау: Вена шеңбері және ғылым негіздерін эпикалық іздеу" кітабына шолу, Basic Books, 449 бет), The New York Review of Books, 64-том, 20-шыққан нөмірі (21 желтоқсан, 2017), 74–76 беттер. Крафт, Виктор. Вена шеңбері: неопозитивизмнің шығу тегі, соңғы философия тарихындағы тарау. Нью-Йорк: Greenwood Press, 1953. Лимбек, Кристоф және Штадлер, Фридрих (ред.). Вена шеңбері. Көрмедегі мәтіндер мен суреттер. Мюнстер-Берлин-Лондон, 2015. МакГиннес, Брайан. Витгенштейн және Вена шеңбері: Фридрих Вайсманның жазған әңгімелері. Аударған: Йоахим Шульте және Брайан МакГиннес. Нью-Йорк: Barnes & Noble Books, 1979. Парини, Паоло; Салмон, Уэсли С.; Салмон, Меррили Х. (ред.). Логикалық эмпиризм – тарихи және қазіргі заманғы перспективалар. Питтсбург: University of Pittsburgh Press, 2003. Рейш, Джордж. Қырық жылдық соғыс ғылым философиясын қалай өзгертті: логиканың мұзды беткейлеріне дейін. Нью-Йорк: Cambridge University Press, 2005. Решер, Николас (ред.). Логикалық позитивизмнің мұрасы. University Press of America, 1985. Ричардсон, Алан У. "Ғылыми дүниетанымы. Логикалық позитивизм", Т. Болдуин (ред.), Кембридж философия тарихы, 1870–1945, 2003, 391–400 беттер. Ричардсон, Алан В. және Уэбель, Томас (ред.). Логикалық эмпиризмге арналған Кембридж серігі. Кембридж, 2007. Салмон, Уэсли және Вултерс, Герон (ред.). Логика, тіл және ғылыми теориялардың құрылымы: Карнап-Райхенбахтың 100 жылдығына арналған материалдар, Констанц университеті, 21–24 мамыр, 1991, Питтсбург: University of Pittsburgh Press, 1994. Саркар, Сахотра. Логикалық эмпиризмнің пайда болуы: 1900 жылдан Вена шеңберіне дейін. Нью-Йорк: Garland Publishing, 1996. Саркар, Сахотра. Логикалық эмпиризмнің шыңы: Шлик, Карнап және Нейрат. Нью-Йорк: Garland Pub., 1996. Саркар, Сахотра. Логикалық эмпиризм және арнайы ғылымдар: Райхенбах, Фейгл және Нагель. Нью-Йорк: Garland Pub., 1996. Саркар, Сахотра. Логикалық эмпиризмнің құлдырауы және ескіруі: Карнап vs. Куайн және сыншылар. Нью-Йорк: Garland Pub., 1996. Саркар, Сахотра. Вена шеңберінің мұрасы: қазіргі заманғы қайта бағалау. Нью-Йорк: Garland Pub., 1996. Спон, Вольфганг (ред.). Erkenntnis Orientated: Рудольф Карнап пен Ханс Райхенбахқа арналған 100 жылдық жинақ. Бостон: Kluwer Academic Publishers, 1991. Штадлер, Фридрих. Вена шеңбері. Логикалық эмпиризмнің пайда болуы, дамуы және әсері туралы зерттеулер. Нью-Йорк: Springer, 2001. – 2-ші басылым: Дордрехт: Springer, 2015. Штадлер, Фридрих (ред.). Вена шеңбері және логикалық эмпиризм. Қайта бағалау және болашақ перспективалар. Дордрехт – Бостон – Лондон, Kluwer, 2003. Уэбель, Томас. Vernunftkritik und Wissenschaft: Отто Нейрат және алғашқы Вена тобы. Вена – Нью-Йорк, 2000 (неміс тілінде). Уэбель, Томас. "Логикалық эмпиризмнің австриялық тамырлары" Логикалық эмпиризм – тарихи және қазіргі заманғы перспективалар, ред. Паоло Парини, Уэсли С. Салмон, Меррили Х. Салмон, Питтсбург: University of Pittsburgh Press, 2003, 76–93 беттер.

Arnswald, Ulrich, Stadler, Friedrich and Weibel, Peter (ed. ): Der Wiener Kreis – Aktualität in Wissenschaft, Literatur, Architektur und Kunst. Wien: LIT Verlag 2019. Ayer, Alfred Jules. Language, Truth and Logic. London, Victor Gollancz, 1936. Ayer, Alfred Jules. Logical Positivism. Glencoe, Ill: Free Press, 1959. Barone, Francesco. Il neopositivismo logico. Roma Bari: Laterza, 1986. Bergmann, Gustav. The Metaphysics of Logical Positivism. New York: Longmans Green, 1954. Cirera, Ramon. Carnap and the Vienna Circle: Empiricism and Logical Syntax. Atlanta, GA: Rodopi, 1994. Frank, Philipp: Modern Science and its Philosophy. Cambridge, 1949. Friedman, Michael, Reconsidering Logical Positivism. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1999. Gadol, Eugene T. Rationality and Science: A Memorial Volume for Moritz Schlick in Celebration of the Centennial of his Birth. Wien: Springer, 1982. Geymonat, Ludovico. La nuova filosofia della natura in Germania. Torino, 1934. Giere, Ronald N. and Richardson, Alan W. Origins of Logical Empiricism. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1997. Haller, Rudolf. Neopositivismus. Eine historische Einführung in die Philosophie des Wiener Kreises. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt, 1993, (German)
Holt, Jim. "Positive Thinking" (review of Karl Sigmund, Exact Thinking in Demented Times: The Vienna Circle and the Epic Quest for the Foundations of Science, Basic Books, 449 pp. ), The New York Review of Books, vol. LXIV, no. 20 (21 December 2017), pp. 74–76. Kraft, Victor. The Vienna Circle: The Origin of Neo positivism, a Chapter in the History of Recent Philosophy. New York: Greenwood Press, 1953. Limbeck, Christoph and Stadler, Friedrich (eds.). The Vienna Circle. Texts and Pictures of an Exhibition. Münster Berlin London 2015. McGuinness, Brian. Wittgenstein and the Vienna Circle: Conversations Recorded by Friedrich Waismann. Trans. by Joachim Schulte and Brian McGuinness. New York: Barnes & Noble Books, 1979. Parrini, Paolo; Salmon, Wesley C.; Salmon, Merrilee H. (ed.) Logical Empiricism – Historical and Contemporary Perspectives, Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2003. Reisch, George. How the Cold War Transformed Philosophy of Science : To the Icy Slopes of Logic. New York: Cambridge University Press, 2005. Rescher, Nicholas (ed.). The Heritage of Logical Positivism. University Press of America, 1985. Richardson, Alan W. "The Scientific World Conception. Logical Positivism", in: T. Baldwin (Hg. ), The Cambridge History of Philosophy, 1870–1945, 2003, 391–400. Richardson, Alan W. and Uebel, Thomas (ed.). The Cambridge Companion to Logical Empiricism. Cambridge, 2007. Salmon, Wesley and Wolters, Gereon (ed. ), Logic, Language, and the Structure of Scientific Theories: Proceedings of the Carnap Reichenbach Centennial, University of Konstanz, 21–24 May 1991, Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 1994. Sarkar, Sahotra. The Emergence of Logical Empiricism: From 1900 to the Vienna Circle. New York: Garland Publishing, 1996. Sarkar, Sahotra. Logical Empiricism at its Peak: Schlick, Carnap, and Neurath. New York: Garland Pub., 1996. Sarkar, Sahotra. Logical Empiricism and the Special Sciences: Reichenbach, Feigl, and Nagel. New York: Garland Pub., 1996. Sarkar, Sahotra. Decline and Obsolescence of Logical Empiricism: Carnap vs. Quine and the Critics. New York: Garland Pub., 1996. Sarkar, Sahotra. The Legacy of the Vienna Circle: Modern Reappraisals. New York: Garland Pub., 1996. Spohn, Wolfgang (ed. ), Erkenntnis Orientated: A Centennial Volume for Rudolf Carnap and Hans Reichenbach, Boston: Kluwer Academic Publishers, 1991. Stadler, Friedrich. The Vienna Circle. Studies in the Origins, Development, and Influence of Logical Empiricism. New York: Springer, 2001. – 2nd Edition: Dordrecht: Springer, 2015. Stadler, Friedrich (ed.). The Vienna Circle and Logical Empiricism. Re evaluation and Future Perspectives. Dordrecht – Boston London, Kluwer, 2003. Uebel, Thomas. Vernunftkritik und Wissenschaft: Otto Neurath und der erste Wiener Kreis. Wien New York 2000. (German)
Uebel, Thomas, "On the Austrian Roots of Logical Empiricism" in Logical Empiricism – Historical and contemporary Perspectives, ed. Paolo Parrini, Wesley C. Salmon, Merrilee H. Salmon, Pittsburgh : University of Pittsburgh Press, 2003, pp. 76–93.