Қасиетті деректер мен қабірлер тарихы

Кіріспе

Өткенге қатысты діни маңызы бар зат

Дінде реликвия – өткенге қатысты діни маңызы бар зат немесе бұйым. Ол әдетте қасиетті адамның немесе басқа да бір тұлғаның дене қалдықтарынан немесе жеке заттарынан тұрады, олар ескерткіш ретінде құрметтеу үшін сақталады. Реликвиялар буддизм, христиандық, ислам, шаманизм және көптеген басқа діндердің маңызды бөлігі болып табылады. "Реликвия" сөзі латын тіліндегі "reliquiae" сөзінен шыққан, ол "қалдықтар" деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар "relinquere" латын етістігімен байланысты, яғни "қалдыру немесе тастау". Реликвиар – бір немесе бірнеше діни реликвияларды сақтайтын киелі орын.

Классикалық антикалық дәуірде

Көне Грецияда қала немесе қасиетті орын батырларға табынумен байланысты, батырдың қадірленген дене қалдықтарына ие екенін мәлімдеуі мүмкін, бірақ оларды міндетті түрде көрсетпеген. Батырмен байланысты басқа да құрметті заттар ғибадатханаларда көбірек көрініс табатын, мысалы, найзалар, қалқандар немесе басқа да қару-жарақтар; күймелер, кемелер немесе кеме мүсіндері; орындықтар немесе үш аяқты тұғындар сияқты жиһаздар; киім-кешек. Спартадағы Леукиппидтер қасиетханасы Леданың жұмыртқасын көрсетіп отырады деп мәлімдеген. Сүйектерге кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда, батырдан туындаған ерекше күштер тән емес деп есептелген, мысалы, Олимпиададағы Пелоптың қасиетті иығы. Кереметтер мен емдеулер олармен байланысты жүзеге аспаған. Орест пен Тесейдің сүйектері бастапқы жерлерінен ұрланып немесе алынып, қайта жерленген деп есептелген. Дельфи оракулының кеңесі бойынша спарталықтар Оресттің сүйектерін іздеп, үйлеріне әкелді, оларсыз көршілес тегейліктерге қарсы соғыста жеңіске жете алмайтындарын естіген. Плутарх афинялықтарға да оракулдан нұсқау алып, Долопиядан Тесейдің қабірлерін тауып ұрлауды тапсырған. Афинаны жау шабуылынан Евристейдің денесі қорғап отырды, ал Фивада пророк Амфиарайдың денесі сақталды, оның табынуы оракул және емдеумен байланысты болған. Плутарх тарихи Деметрий I Македонский мен Фокионның денелері үшін Тесейдің денесіне ұқсас ауысуларды сипаттайды. Эпидаурдағы Асклепийдің сүйектері немесе күлдері, сондай-ақ Македониядағы Пердикка I-нің сүйектері ең жоғары құрметпен қарастырылды. Тесейдің қабірлері сияқты, сүйектер кейде әдеби көздерде алып ретінде сипатталған, бұл батырдың «өмірден үлкен» мәртебесін көрсетеді. Олардың өлшемдері туралы хабарларға сүйене отырып, мұндай сүйектер тарихқа дейінгі жаратылыстарға тиесілі деген болжам жасалған, олардың таңқаларлық жағдайларда табылуы осы орынды қастерлеуге себеп болған болуы мүмкін. II ғасырдың географы Паусания Орфейдің сүйектері Дионға жақын бағанаға қойылған тас құмырада сақталғанын хабарлады, ол оның қайтыс болған жері және маңызды діни орталық болған. Бұл сүйектер де оракул күшіне ие деп есептелген, оған инкубация рәсімінде түс көру арқылы қол жеткізуге болады. Сүйектердің кездейсоқ ашылуы Либрета қаласына апат әкелді, содан Дион халқы қабірлерді өздеріне көшірді. Хроника Пашале бойынша парсылық Зороастрдың сүйектері қастерленген, бірақ Зороастризм дәстүрі мен кітаптары бұған ешқандай қолдау көрсетпейді.

In ancient Greece, a city or sanctuary might claim to possess, without necessarily displaying, the remains of a venerated hero as a part of a hero cult. Other venerable objects associated with the hero were more likely to be on display in sanctuaries, such as spears, shields, or other weaponry; chariots, ships or figureheads; furniture such as chairs or tripods; and clothing. The sanctuary of the Leucippides at Sparta claimed to display the egg of Leda. The bones were not regarded as holding a particular power derived from the hero, with some exceptions, such as the divine shoulder of Pelops held at Olympia. Miracles and healing were not regularly attributed to them;

The bones of Orestes and Theseus were supposed to have been stolen or removed from their original resting place and reburied. On the advice of the Delphic Oracle, the Spartans searched for the bones of Orestes and brought them home, without which they had been told they could not expect victory in their war against the neighboring Tegeans. Plutarch says that the Athenians were likewise instructed by the oracle to locate and steal the relics of Theseus from the Dolopians. The body of the legendary Eurystheus was also supposed to protect Athens from enemy attack, and in Thebes, that of the prophet Amphiaraus, whose cult was oracular and healing. Plutarch narrates transferrals similar to that of Theseus for the bodies of the historical Demetrius I of Macedon and Phocion the Good. The bones or ashes of Aesculapius at Epidaurus, and of Perdiccas I at Macedon, were treated with the deepest veneration. As with the relics of Theseus, the bones are sometimes described in literary sources as gigantic, an indication of the hero's "larger than life" status. On the basis of their reported size, it has been conjectured that such bones were those of prehistoric creatures, the startling discovery of which may have prompted the sanctifying of the site. The 2nd century geographer Pausanias reported that the bones of Orpheus were kept in a stone vase displayed on a pillar near Dion, his place of death and a major religious center. These too were regarded as having oracular power, which might be accessed through dreaming in a ritual of incubation. The accidental exposure of the bones brought a disaster upon the town of Libretha, whence the people of Dion had transferred the relics to their own keeping. According to the Chronicon Paschale, the bones of the Persian Zoroaster were venerated, but the tradition of Zoroastrianism and its scriptures offer no support of this.

Буддизм

Буддизмде Будданың және түрлі даналардың реліквиялары қастерленеді. Будда дүниеден өткеннен кейін оның денесі сегіз бөлікке бөлінді. Содан кейін бұл реликвиялар буддизм тараған жерлердегі ступаларда сақталды. Будданың денесінен қалған деп саналатын кейбір реликвиялар бүгінге дейін сақталып қалған, оның ішінде Шри-Ланкадағы Будданың тісінің реликвиясы бар. Ступа – реликвиялар үшін арнайы салынған құрылыс. Көптеген будда ғибадатханаларында ступалар бар, және тарихи тұрғысынан алғанда, ступаға реликвияларды орналастыру жиналған ғибадатхананың негізгі құрылымына айналған. Бүгінде көптеген ступаларда көрнекті буддистердің күлдері немесе рингселдері сақталады. Сирек жағдайларда, бүкіл денесі сақталады, мысалы, Дуджом Ринпоче жағдайында. 1987 жылы қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң оның денесі Франциядан Непалдағы Будханатқа жақын монастырінің біріндегі ступаға көшірілді. Паломниктер ступадағы әйнек арқылы оның денесін көруге болады. Будданың реликвиялары адамдарға рухани жетілудің мүмкін екенін көрсету, Будданың нағыз адам болғанын еске салу және ізгіліктерді насихаттау үшін қолданылады.

Қалпына келтіру және қажылық

Рим христиан паломниктерінің маңызды бағытына айналды, себебі Еуропалық паломниктер үшін Киелі жерге қарағанда оған жету оңайырақ болды. Ұлы Константин әулие Петір мен Пауылдың қабірлерінің үстінде зор базиликалар салды. Бұл орындардың ерекшелігі – қасиетті реликвиялардың болуы еді. Орта ғасырлар бойы басқа да діни құрылыстар реликвияларды жинап, паломниктікке бару орындарына айналды. XI-XII ғасырларда көптеген паломниктер Испаниядағы Сантьяго-де-Компостелаға ағылды, онда 830 жылы табылған Зебедей ұлы Жақып апостолының реликвиялары сақталған. Сантьяго-де-Компостела маңызды паломниктік орын болып қала береді, 2012 жылы ғана шамамен 200 000 діншіл және христиан паломниктері соборға дейінгі көптеген паломниктік жолдарды аяқтады. Орта ғасырлардағы христиандар реликвияларды құрметтеп, оларға сыйлықтар сыйлап, қызмет көрсету арқылы қасиетті өлгендердің қорғаны мен шаفاعәтіне ие болатындарына сенді. Реликвияларды иеленуге, тізімдеуге, мұра қалдыруға, ұрлауға, жасауға және контрабандалық жолмен әкелуге болады. Олар белгілі бір орынға құндылық қосып немесе жаңа орынға маңыздылық бере алатын. Паломниктік орындарындағы сыйлықтар – әулиенің атынан оларды алған қауым үшін маңызды кіріс көзі болды. Патрик Гиридің айтуынша, "[әулиенің реликвиялары шіркеуінде сақталған қауымдар үшін кіріс және мәртебе тұрғысынан үлкен пайда болды, сондай-ақ, жергілікті әулиенің реликвияларын алу және оның қасиеттерін көршілес қауымдардан жоғары бағалау үшін бәсекелестік күшті болды". Жергілікті дін қызметкерлері өздерінің нарықтық үлесін қамтамасыз ету үшін өздерінің қамқоршы әулиелерін насияттады. Кейде күзетшілер өлім аузында жатқан қасиетті ерлер мен әйелдерді күзетіп, олардың өлімінен кейін мәйіттерін рұқсатсыз бөлуден сақтады. Гири сондай-ақ, біреудің қартайған қасиетті адамды өлтіріп, оның реликвияларын алу қаупі заңды түрде алаңдаушылық тудыратындығын айтады. Кентербери ағылшын паломниктері үшін танымал орын болды, олар 1170 жылы Генрих II патшасының рыцарьлары өлтірген Кентербери архиепископы әулие Томас Бекеттің керемет күш көрсететін реликвияларын көру үшін сапар шекті.

Rome became a major destination for Christian pilgrims as it was easier to access for European pilgrims than the Holy Land. Constantine the Great erected great basilicas over the tombs of Saints Peter and Paul. A distinction of these sites was the presence of holy relics. Over the course of the Middle Ages, other religious structures acquired relics and became destinations for pilgrimage. In the eleventh and twelfth centuries, substantial numbers of pilgrims flocked to Santiago de Compostela in Spain, in which the supposed relics of the apostle James, son of Zebedee, discovered 830, are housed. Santiago de Compostela remains a significant pilgrimage site, with around 200,000 pilgrims, both secular and Christian, completing the numerous pilgrimage routes to the cathedral in 2012 alone. By venerating relics through visitation, gifts, and providing services, medieval Christians believed that they would acquire the protection and intercession of the sanctified dead. They could be possessed, inventoried, bequeathed, stolen, counterfeited, and smuggled. They could add value to an established site or confer significance on a new location. Offerings made at a site of pilgrimage were an important source of revenue for the community who received them on behalf of the saint. According to Patrick Geary, "[t]o the communities fortunate enough to have a saint's remains in its church, the benefits in terms of revenue and status were enormous, and competition to acquire relics and to promote the local saint's virtues over those of neighboring communities was keen". Local clergy promoted their own patron saints in an effort to secure their own market share. On occasion guards had to watch over mortally ill holy men and women to prevent the unauthorized dismemberment of their corpses as soon as they died. Geary also suggests that the danger of someone murdering an aging holy man in order to acquire his relics was a legitimate concern. Canterbury was a popular destination for English pilgrims, who traveled to witness the miracle working relics of St Thomas Becket, the sainted Archbishop of Canterbury who was assassinated by knights of King Henry II in 1170.

Шығыс православие

Византия әлеміндегі реликвиялардың маңыздылығын Шынайы Кресттің бөліктеріне көрсетілген құрметтен көруге болады. Византиялық эмальдің көптеген ұлы туындылары – ставротектер, яғни Шынайы Кресттің фрагменттерін сақтайтын реликвиялар. Басқа маңызды реликвияларға Мәриям киген белбеу, сондай-ақ әулиелердің денелерінен немесе киімдерінен алынған бөліктер кірді. Мұндай реликвиялар (контактілік реликвиялар немесе екіншілік реликвиялар деп аталады) азаз болды және көптеген сенушілерге қасиетті орынға тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етпеді. Бесінші және алтыншы ғасырларда қайта өндірілетін контактілік реликвиялардың өндірісі мен танымалдылығының өсуі, құдайлыққа кеңірек қол жеткізу қажеттілігін көрсетеді. Бұл реликвиялар көбінесе қол жетімді заттарды – мата, саз тақташаларды немесе сенушілерге бөтелкеге салынған суды реликвияға тигізуді қамтыды. Сондай-ақ, мұндай заттарды реликвиямен байланыста болған суға (мысалы, әулие сүйегіне) батыруға болады. Осы кезеңде құрметке берік орныққан бұл реликвиялар құдайлыққа қол жеткізуді жеңілдетті, бірақ оларды шексіз көбейтуге болмады (түпнұсқа реликвия қажет болды) және сенушілердің қажылыққа баруын немесе бұрыннан таныс біреумен байланысқа түсуін қажет етті. Әулиелердің сүйектерін алып тастаудың немесе аударудың ең ертерек тіркелген жағдайы – 354 жылы Антиохиядағы әулие Бабиланың қабірі болды, бірақ Константинопольде Римдегідей көптеген әулиелердің қабірлері болмағандықтан, олар Шығыс империясында тез тарады, бірақ Батыста әлі де тыйым салынды. Сондықтан Шығыс астанасы әулиелер Тімотей, Андрей және Луктің сүйектерін алуға мүмкіндік алды, сонымен қатар денелерді бөлу де басталды, V ғасырдың теологы Теодореттің айтуынша, "Рақым әрбір бөлігімен толық болып қалады". Батыста Феодосийдің жарлығы тек саркофагты толығымен жылжытуға рұқсат берді, бірақ варварлардың шабуылдары ережелерді жеңілдетті, өйткені қалдықтарды қауіпсіз жерге көшіру қажет болды. Шығыс православие шіркеуінде реликвияларға құрмет көрсету маңыздылығын сақтап келеді. Православтық теологиядағы теозис тұжырымдамасының табиғи нәтижесі ретінде, әулиелердің физикалық денелері құдайлық рақыммен өзгертілгені деп есептеледі, ал барлық православиелік мәсіхшілер шіркеудің мистикалық өмірін өмір сүру арқылы, әсіресе қасиетті құпияларды (сакраменттерді) қабылдау арқылы қасиетті деп саналады. Православтық қызмет кітаптарында адалдардың сүйектері "реликвиялар" деп аталады және оларға құрметпен қаралады. Осы себепті православиелік мәсіхшілердің мәйіттерін әдетте бальзамдамайды. Православиеде әулиелердің реликвияларына құрмет көрсету өте маңызды, сондықтан шіркеулер көбінесе әулиелердің реликвияларын көрнекті орында көрсетеді. Бірқатар монастырларда, әсіресе Грекиядағы жартылай автономды Афон тауындағы монастырдың барлық реликвиялары әр кешке Комплинеде көрсетіліп, құрметтеледі. Иконаларды құрметтеу сияқты, православие шіркеуінде реликвияларды құрметтеу (грекше δουλια, dulia) құлшылық етуден (λατρεια, latria) айқын ажыратылады, яғни тек Құдайға ғана тиесілі ғибадат. Сондықтан православие ілімі адалдарды жалған тәңірлерге табынудан сақтайды және сонымен бірге жазба іліміне адал болып қалады (2 Патшалар 13:20–21), православиелік қасиетті дәстүрдің түсінігі бойынша. Реликвияларды тексеру жаңа әулиелерді дәріптеудің (канонизациялаудың) маңызды қадамы болып табылады. Кейде киелі етудің бір белгісі – әулиенің реликвиясының жағдайы. Кейбір әулиелердің денелері шірімейді, яғни олардың сүйектері қалыпты жағдайда шірімейді (табиғи мумияландыру шірімеумен бірдей емес). Кейде дене шірігенімен, сүйектердің өзі қасиеттілік белгілерін көрсетеді. Олар бал түсіне ұқсауы немесе тәтті иіс шығаруы мүмкін. Кейбір реликвиялардан мирра шығады. Мұндай белгілердің болмауы адамның қасиетті емес екенін білдірмейді. Реликвиялар шіркеуді қасиеттеуде маңызды рөл атқарады. Қасиеттеуші епископ реликвияларды қасиеттелетін шіркеуге жақын жердегі шіркеудегі дискосқа (патень) қояды, содан кейін олар жаңа шіркеуге крест процессиясымен әкелінеді, жаңа құрылысты үш рет айналып өтеді, содан кейін қасиетті үстелге (алтарға) қойылады. Әулиелердің реликвиялары (әдетте, шейіттердің) діни қызметкерге оның епискобы берген антименсияға тігіледі. Бұл оған қасиетті құпияларды тойлауға рұқсат беру құралы ретінде беріледі. Антименсия қасиетті үстелде (алтарда) сақталады және онысыз Құдайға сыйынбауға (Евхаристияға) тыйым салынған. Кейде, бекітілген алтарлардың жағдайында, реликвиялар алтар үстеліне орнатылып, арнайы қоспамен – балауыз мастикасымен мөрленеді. Жаңа шіркеулерде антименсия үшін реликвияларды қамтамасыз ету қажеттілігі реликвиялардың үнемі бөлінуін қажет етеді. Осы процестің сипаттамасын революцияға дейінгі Ресей шіркеу тарихшысы Романский Николай Алексеевичтің еңбегінде табуға болады. Романскийдің сөзіне сәйкес, Ресей православие шіркеуінің қасиетті синоды Мәскеу Кремліндегі Филипп апостолының шіркеуінде орналасқан арнайы кеңсеге ие болды, онда шіркеудің иерархтарымен куәландырылған көптеген әулиелердің сүйектері сақталды және олардың бөліктері дұға оқып, балға мен кескішпен бөлініп, жаңа антименсияларды орнатуға қажетті діоцездерге жіберілді.

The importance of relics in the Byzantine world can be seen from the veneration given to the pieces of the True Cross. Many great works of Byzantine enamel are staurothekes, or relics containing fragments of the True Cross. Other significant relics included the girdle worn by the Virgin, and pieces of the body or clothing of saints. Such relics (called contact relics, or secondary relics) were, however, scarce and did not provide most believers with ready access to proximity to the holy. The growth in the production and popularity of reproducible contact relics in the fifth and sixth centuries testifies to the need felt for more widespread access to the divine. These contact relics usually involved the placing of readily available objects, such as pieces of cloth, clay tablets, or water then bottled for believers, in contact with a relic. Alternatively, such objects could be dipped into water which had been in contact with the relic (such as the bone of a saint). These relics, a firmly embedded part of veneration by this period, increased the availability of access to the divine but were not infinitely reproducible (an original relic was required), and still usually required believers to undertake pilgrimage or have contact with somebody who had. The earliest recorded removal, or translation of saintly remains was that of Saint Babylas at Antioch in 354, but, partly perhaps because Constantinople lacked the many saintly graves of Rome, they soon became common in the Eastern Empire, though still prohibited in the West. The Eastern capital was therefore able to acquire the remains of Saints Timothy, Andrew and Luke, and the division of bodies also began, the 5th century theologian Theodoretus declaring that "Grace remains entire with every part". In the West, a decree of Theodosius only allowed the moving of a whole sarcophagus with its contents, but the upheavals of the barbarian invasions relaxed the rules, as remains needed to be relocated to safer places. The veneration of relics continues to be of importance in the Eastern Orthodox Church. As a natural outgrowth of the concept in Orthodox theology of theosis, the physical bodies of the saints are considered to be transformed by divine grace—indeed, all Orthodox Christians are considered to be sanctified by living the mystical life of the Church, and especially by receiving the Sacred Mysteries (Sacraments). In the Orthodox service books, the remains of the departed faithful are referred to as "relics", and are treated with honour and respect. For this reason, the bodies of Orthodox Christians are traditionally not embalmed. The veneration of the relics of the saints is of great importance in Orthodoxy, and very often churches will display the relics of saints prominently. In a number of monasteries, particularly those on the semi autonomous Mount Athos in Greece, all of the relics the monastery possesses are displayed and venerated each evening at Compline. As with the veneration of icons, the veneration (Greek; δουλια, dulia) of relics in the Orthodox Church is clearly distinguished from adoration (λατρεια, latria); i. e., that worship which is due to God alone. Thus Orthodox teaching warns the faithful against idolatry and at the same time remains true to scriptural teaching (vis. 2 Kings 13:20–21) as understood by Orthodox Sacred Tradition. The examination of the relics is an important step in the glorification (canonization) of new saints. Sometimes, one of the signs of sanctification is the condition of the relics of the saint. Some saints will be incorrupt, meaning that their remains do not decay under conditions when they normally would (natural mummification is not the same as incorruption). Sometimes even when the flesh does decay the bones themselves will manifest signs of sanctity. They may be honey coloured or give off a sweet aroma. Some relics will exude myrrh. The absence of such manifestations is not necessarily a sign that the person is not a Saint. Relics play a major role in the consecration of a church. The consecrating bishop will place the relics on a diskos (paten) in a church near the church that is to be consecrated, they will then be taken in a cross procession to the new church, carried three times around the new structure and then placed in the Holy Table (altar) as part of the consecration service. The relics of saints (traditionally, always those of a martyr) are also sewn into the antimension which is given to a priest by his bishop as a means of bestowing faculties upon him (i. e., granting him permission to celebrate the Sacred Mysteries). The antimens is kept on the Holy Table (altar), and it is forbidden to celebrate the Divine Liturgy (Eucharist) without it. Occasionally, in cases of fixed altars, the relics are built in the altar table itself and sealed with a special mixture called wax mastic. The necessity of provide relics for antimensions in new churches often necessitates continuous division of relics. An account of this process can be found in a treatise of the pre revolutionary Russian church historian Романский, Николай Алексеевич. According to Romansky, the Holy Synod of the Russian Orthodox Church operated a special office, located in the Church of Philip the Apostle in the Moscow Kremlin, where bones of numerous saints, authenticated by the church's hierarchs, were stored, and pieces of them were prayerfully separated with hammer and chisel to be sent to the dioceses that needed to place them into new antimensions.

Өнер саласында

Көптеген шіркеулер қажылық жолдар бойында салынған. Еуропадағы көптеген шіркеулер қасиетті реликвияларды сақтау үшін (мысалы, Венециядағы Сан-Марко сияқты) және олардың көмегін іздеуге келген қажылардың көпшілігін қарсы алу және оларды әсерге түсіру үшін не құрылған, не қайта салынған. Роман стиліндегі ғимараттар алтардың артында реликвияларды орналастыруға арналған бірнеше кішкентай капеллалар салуға мүмкіндік беретін дәліздерді дамытты. Сырттан қарағанда, бұл кішкентай бөлмелер шіркеудің бір жағында нәзік, иілген шатырлардың жиынтығы ретінде көрінеді, бұл көптеген роман стиліндегі шіркеулердің ерекше белгісі. Готикалық шіркеулерде мүсіндерді және реликвияларды көрсетуге арналған кең, терең кіреберістер болған. Өнер тарихшысы және философы Ханс Белтинг ортағасырлық суретте бейнелер реликвияны түсіндіргенін және оның нақтылығына куәлік еткенін атап өтті. "Ұқсастық және қатысу" еңбегінде Белтинг реликвияларға табыну ортағасырлық Еуропада сурет өнерінің дамуына көмектескенін айтты. Орта ғасырларда реликвиялар сақтауға пил сүйегі кеңінен қолданылды, оның таза ақ түсі ішіндегілердің қасиетті статусын білдірді. Бұл заттар орта ғасырлар бойы Еуропа мен Византиядағы көркем өндірістің маңызды бір бөлігін құрады.

Талап етілген жәдігерлер тізімі

Исаның Шынайы айқыш ағашының қалдықтары әлемнің көптеген шіркеулерінде сақталады. Осыған ұқсас, қасиетті тырнақтар, қасиетті губкалар, қасиетті найзалар, қасиетті тікендер және басқа да Азаптау құралдары да көптеген жерде табылады. Мысалы, Монца соборындағы Ломбардияның темір тәжіндегі қасиетті тырнақ, Венадағы Хофбург сарайындағы қасиетті Рим империясының тажын асыл тастарының ішіндегі қасиетті найза, және Лондондағы Британ мұражайындағы қасиетті тікендердің сақталымы белгілі. Исаның тігіссіз халаты Трир соборындағы арнайы салынған шағын ғибадатханада сақталады. Иса Мәсіхтің сандалдары 8-ші ғасырда Германиядағы Прум аббаттығына Захария және Стефан II папаларымен сыйға тартылған. Аахен соборындағы Мариеншрейнде төрт маңызды жәдігер бар: Исаның сүлгісі мен белбеуі, Мәриямның киімі және Жақияның бас кесу кезінде қолданылған матасы. Сол шіркеудегі Карлсшрейнде жергілікті халық құрметтейтін Ұлы Карлдың сүйектері сақталған. Марияның белдеуі Нидерландыдағы Маастрихт қаласындағы біздің әйелдер базиликасында сақталады. Кельн соборындағы Үш патшаның ғибадатханасында Киелі кітаптағы "Мудзи" (Білімпаздар) мүсіндерінің қалдықтары бар. Ватикандағы Киелі Петір базиликасында Киелі Петірдің қалдықтары сақталады. Пауылдың қалдықтары Римдегі Қабырға сыртындағы Пауыл базиликасында сақталады. Жақыптың қалдықтары Испанияның Сантьяго-де-Компостела соборында сақталады. Евангелист Луканың денесі Италияның Падуа қаласындағы Санта-Джустина аббаттығында, басы Прагадағы Санкт-Витус соборында, ал қабырғасы Грецияның Фива қаласында сақталады. Евангелист Марқтің қалдықтары Венециядағы Марқ базиликасында сақталады. Қасиетті Матай евангелистінің қалдықтары Италияның Салерно соборында деп есептеледі. Қасиетті Иоанн Ізгі хабарды таратушының қабірі Түркиядағы Ефестегі Қасиетті Иоанн базиликасында деп есептеледі. Константин Зордың тұсында оның қабірі ашылғанда, сүйектері табылмады, сондықтан оның денесі көкке көтерілді деген сенім пайда болды. Иоанн Крестительдің бас сүйегі немесе оның бөліктері Францияның Аменс соборында, Римдегі Сан-Сильвестр-ин-Капитте шіркеуінде және Мюнхендегі Резиденц сарайында сақталады. Оның басқа да қалдықтары 2010 жылы Болгариядағы монастырдан табылды. Әндірдің қалдықтары Грекияның Патрастағы Әндір базиликасында сақталады. Елші Томастың қалдықтары әлемнің әр жеріндегі шіркеулерде кездеседі. Көбінесе олар Мәсіхтің қайта тірілгеннен кейін жарасына тиген қолының бір бөлігін қамтиды. Қасиетті Томас Аквиннің қалдықтары Францияның Тулуза қаласындағы Якобиндер шіркеуінде сақталады. Ассизидің әулие Францисктің қалдықтары Италияның Ассизидегі әулие Франциск базиликасында сақталады. Сиенаның киелі Екатеринаның басы Сан-Доменико шіркеуінде, Сиенада, ал денесі Римдегі Санта-Мария-Сопра-Минерва шіркеуінде сақталады. Георгийдің қолы Лод қаласында сақталады. Қасиетті Серватийдің қалдықтары негізінен Нидерландының Маастрихт қаласындағы Қасиетті Серватий базиликасында алтынмен қапталған сандықта және бюстте сақталады. Оның кейбір қалдықтары Бельгияның Тонгерен қаласында және Германияның Кведлинбург қаласында орналасқан. Сент-Ламберт бас сүйегі Бельгияның Льеж соборындағы реликвиарлық бюстке салынған. Әулие Губерттің сүйектері Бельгиядағы Сент-Губерт аббаттығында сақталады. Қасиетті Виллибрордтың сүйектері Люксембургтің Эхтернах қаласында орналасқан. Мария Дросте зу Вишерингтің (Илаһи жүрек Мариясы деп аталады) қалдықтары Португалияның Ермезинде қаласындағы Исаның қасиетті жүрегі шіркеуінде сақталады. Папа I Клименттің аяқ сүйегі Испанияның Санта-Крус де-Тенерифедегі Тұрмақ шіркеуінде сақталады.

Relics of the True Cross of Jesus are claimed by many churches around the world. The same applies to Holy Nails, Holy Sponges, Holy Lances, Holy Thorns and other Instruments of the Passion. Famous examples are the Holy Nail in the Iron Crown of Lombardy in Monza Cathedral, the Holy Lance that was part of the Crown Jewels of the Holy Roman Empire in the Hofburg Palace in Vienna, and the Holy Thorn Reliquary in the British Museum in London. The Seamless robe of Jesus is kept in a purpose built chapel in Trier Cathedral. The Sandals of Jesus Christ were donated to Prüm Abbey, Germany, by popes Zachary and Stephen II in the 8th century. The Marienschrein in Aachen Cathedral contains four important relics: the nappy and loin cloth of Jesus, the dress of Mary and the decapitation cloth of John the Baptist. The Karlsschrein in the same church contains the remains of Charlemagne, who was locally venerated as a saint. The Girdle of Mary is kept in the Basilica of Our Lady in Maastricht, Netherlands. The Shrine of the Three Kings in Cologne Cathedral contains the remnants of the biblical Magi. St Peter's Basilica in the Vatican contains Saint Peter's relics. St Paul's relics are allegedly contained in the Basilica of Saint Paul Outside the Wall, in Rome. St James' relics are reputedly held at the Cathedral of Santiago de Compostela, Spain. St Luke the Evangelist's body is held at the Abbey of Santa Giustina in Padua, Italy; his head, in the St. Vitus Cathedral in Prague; and a rib, at his tomb in Thebes, Greece. St Mark the Evangelist's relics are held at St Mark's Basilica in Venice. St Matthew the Evangelist's relics are purported to be in the Cathedral of Salerno, Italy. St John the Evangelist's tomb is purported to be in the Basilica of St. John at Ephesus in Turkey. The opening of his tomb during Constantine the Great's reign yielded no bones, giving rise to the belief that his body was assumed into heaven. John the Baptist's skull, or parts of it, are venerated at the Amiens Cathedral in France, at the Church of San Silvestre in Capite in Rome and at the Munich Residenz Palace. His other relics were discovered in a Bulgarian monastery in 2010. St Andrew's relics are contained in the Basilica of St Andrew in Patras, Greece. Reliquary arms of Saint Thomas the Apostle can be found in churches around the globe. Most contain only a fragment of the arm that allegedly touched Christ's side wound after the Resurrection. Saint Thomas Aquinas' relics are contained in the Church of the Jacobins, Toulouse, France. Saint Francis of Assisi's relics are enshrined in the Basilica of Saint Francis in Assisi, Italy. Saint Catherine of Siena's head is stored in San Domenico church, Siena, with her body in Santa Maria sopra Minerva Church in Rome. Saint George's arm is kept in Lod. Saint Servatius' relics are largely kept in a gilded chest and bust in the Basilica of Saint Servatius in Maastricht, Netherlands. Some of his relics are in Tongeren, Belgium, and Quedlinburg, Germany. Saint Lambert's skull is contained in a reliquary bust in Liège Cathedral, Belgium. Saint Hubert's remains were enshrined in the Abbey of Saint Hubert, Belgium. Saint Willibrord's remains are in Echternach, Luxemburg. Nun Maria Droste zu Vischering's (known as Mary of the Divine Heart) relics are exposed in the Church of the Sacred Heart of Jesus in Ermesinde, Portugal. The shin of Pope Saint Clement I is kept in the Church of the Conception of Santa Cruz de Tenerife, Spain.

Индуизм

Индуизмде басқа діндерге қарағанда реликвиялар сирек кездеседі, себебі көптеген әулиелердің дене қалдықтары өртеледі. Денелік реликвияларды құрметтеу шрамана қозғалысымен немесе буддизмнің пайда болуымен басталуы мүмкін, ал мұсылман басқыншылығынан кейін жерлеу салты көбірек таралды. Соның бір көрнекті мысалы – Шрирангам ғибадатханасының ішіндегі жеке ғибадатханада сақталған Свами Рамануджаның сақталған денесі.

Ислам діні

Қасиеттілердің қабірлеріне және мүліктеріне құрмет көрсету классикалық және орта ғасырлық кезеңдерде сунниттік және шииттік исламдағы діни құлшылықтың өте маңызды бөлігіне айналды, "қабірлердің және олармен байланысты рәсімдердің кең таралғандығы" "мұсылмандардың діни өмірінің негізгі тірегі болды [бүкіл әлемде, бірақ әсіресе] Таяу Шығыс және Солтүстік Африкада". Салафия және уахабизмнің реформалық қозғалыстарының кейінгі ықпалымен, кейбір ғалымдардың пікірінше, кейбір қазіргі мұсылмандар мен батыстық сарапшылар арасында "Ислам тәжірибесінің [қабірлерге құрмет көрсетумен байланысы] исламда қабірлердің жоқтығына байланысты маңызсыз" деген бұрыс түсінік сақталып келеді.

Пайғамбардың қасиетті шапаны

Мұхаммед пайғамбарға тиесілі деп саналатын жамылғы (херқа) Ауғанстанның Кандагар қаласындағы орталық мешітте сақталады. Жергілікті тарих бойынша, оны Ахмад-шахқа Бохара әмірі Мүред Бег тапсырған. Қасиетті жамылғы құлыпталған күйде сақталады және тек өте қиын жағдайларда ғана көрсетіледі. 1996 жылы Ауғанстан Талибанының басшысы Мулла Омар оны алып шығып, діни ғалымдардың (улемалардың) алдына салып, «Мүміндердің Әмірі» (Амір әл Моминин) деп жариялады. Бұрын соңғы рет ол 1930 жылдары қалаға холера эпидемиясы келген кезде алынып шығарылған еді.

Мәдени мұралар

Реликті – уақыттың өтуімен сақталған нәрсе, әсіресе бастапқы мәдениеті жоғалған зат немесе әдет-ғұрып, сондай-ақ тарихи немесе естелік құндылығы үшін қастерленетін зат (мысалы, естелік немесе мұралық бұйым). "Мәдени жәдігер" – wenwu (文物) деген жалпы қытай сөзінің жиі қолданылатын аудармасы, ол көбінесе "антик" дегенді білдіреді, бірақ тарихи және мәдени құндылығы бар кез келген нәрсеге, соның ішінде заттар мен ескерткіштерге де қатысты болуы мүмкін. Дегенмен, бұл терминнің кейбір мәселелері бар, себебі wenwu термині ағылшын тіліндегі "relic" сөзінің қолданысына онша ұқсамайды. Көп жағдайда "артефакт", "археологиялық орын", "ескерткіш" немесе жай ғана "археология" аудармасы жақсырақ болар еді.

Көркем шығармаларда

"Реликвия" Эса де Квейроз, Dedalus Ltd, Ұлыбритания 1994 ж. Брендан Коннеллдің "Әйгер Тортуроның аудармасы", Prime Books, 2005.