Кіріспе

Ағылшын тілін үйренушілердің айтылуына шолу

Ағылшын тіліндегі туған емес тілдің айтылу ерекшеліктері – кез келген тілді ана тілі ретінде пайдаланбайтын адамдардың өз ана тілінің интонациясын, фонетикалық процестерін және айтылу қағидаларын ағылшын тіліне көшіруге бейімділігінен туындайтын, кең таралған тіл білімі құбылысы. Олар өз ана тілінде кездеспейтін жаңа айтылу түрлерін де жасауы мүмкін.

Шолу

Ағылшын тілін ана тілі ретінде білмейтін адамдар ағылшын тілінің айтылуын толық меңгермегендіктен сөздерді әртүрліше айтуы мүмкін. Бұл олардың ана тілінің сөйлеу ережелерін ағылшын тіліне қолдануынан (“араласу”) немесе бірінші тілді үйрену кезінде қолданылатын стратегияларға ұқсас стратегияларды пайдалануынан туындауы мүмкін. Олар өз ана тілінде жоқ ағылшын дыбыстарын жаңаша айтуға да бейім. Ағылшын тілінің ерекшелігі – сөздердегі қосылған дауыссыз дыбыстар арасында естілетін айқын ажырау көбінесе болмайды және дауыс шығару уақыттары жиі біртіндеп өтеді. Егер ағылшын тілінде сөйлеудің ырғағы ана тілінен мүлдем өзгеше болса, онда сөйлеуді түсіну қиын болуы мүмкін. Сөйлеушінің ана тілі мен ағылшын тілі арасындағы фонологиялық айырмашылықтар көбінесе ағылшын тіліндегі дыбыстардың айырмашылықтарын жоюға әкеледі. Сонымен қатар, дыбыстар жиынтығының немесе таралуының айырмашылығы ағылшын тіліндегі қиын дыбыстардың басқа дыбыстармен ауыстырылуына немесе тіпті толығымен жойылуына себеп болуы мүмкін. Бұл көбінесе ағылшын тіліндегі екі дыбыс арасындағы айырмашылықтар аз болғанда немесе сөйлеушінің ана тіліндегі дыбыс пен ағылшын дыбысы арасындағы айырмашылықтар байқалғанда болады. Бір тілдің фонологиялық тізіміндегі дыбыс немесе тізбек болмауы оны үйренуді қиындатады дегенге дәлел жоқ, бірақ бірнеше теориялық модельдер ана тіліне жатпайтын сөйлеуді қабылдау ана тілінің абстрактілі фонологиялық ерекшеліктері мен фонетикалық детальдарын көрсетеді деп есептейді. Ана тіліне жатпайтын сөйлеу үлгілері білім алушылардың балаларына берілуі мүмкін, олар өздері ана тілінің иегерлері болса да, кейде сондай-ақ сол сипаттамаларды көрсетеді. Мысалы, осы процестің нәтижесінде Ирландия ағылшын және Таулы ағылшын тілдерінің көптеген ерекше ерекшеліктері пайда болды, оларға гойделдік субстраттың күшті әсері тиді.

Француз тілі

Ағылшын және француз тілдеріндегі ротикалық дыбыстардың фонетикалық айырмашылықтарына байланысты, ағылшын тілінде сөйлейтіндер , аллофоникалық түрде ерінге жуықталған , дыбысын және оларды ажыратуда қиындықтар туындауы мүмкін, ал француз тілінде сөйлейтіндер оны дұрыс айтуда қиындық көреді және көптеген француз диалектілерінде бұл дыбыс болмағандықтан, оны жоюға бейім. Француз тілін меңгергендер тіс тілшегімен жасалатын және (өйткені бұл дыбыстар француз тілінде жоқ) дыбыстарымен де қиындық көреді. Францияда олар мен деп айтылуы мүмкін, ал Канаданың Квебек аймағында әдетте және деп алмастырылады. Сөйлеушілер көбінесе (кеме) және (қошқар) дыбыстарын ажыратпайды. Немец тілінде соңғы дауыстың әлсіреуі (terminal devoicing) кездеседі, ол көбінесе ағылшын тіліне көшіріледі (мысалы, cub/cup, had/hat сияқты сөздерде бірдей естіледі). Немец тілінде "the" (артикль) және "think" (ойлау) дыбыстары жоқ, олардың екеуі де /s/ немесе /f/ дыбыстарымен айтылады (мысалы, think/sink, thought/fought). Немец тілінде сөйлейтіндер ағылшын тілінде сөйлегенде (ағылшын тілінде жазылатын) дыбысын (немец тілінде де осылай жазылатын) деп айтуға бейім.

еврейше

Еврей тілінде кернеулі және бос дауыстылардың арасындағы айырмашылықтың болмауы ағылшын тіліндегі hit/heat және cook/kook сияқты сөздерді дұрыс айтуды қиындатады. Тіс дыбыстары ("the" сөзіндегідей) және ("think" сөзіндегідей) жиі дұрыс айтылмайды. Венгр тілінде фонема болмағандықтан, көптеген венгр тілінде сөйлейтіндер ағылшын тілінде сөйлескенде оны алмастырады. Кем таралған құбылыс – гиперкоррекция: дұрыс жағдайда оның орнына басқа дыбыс қолдану. Венгр фонетикасында кедергілі дауыстардың тізбегінде дауыстық үйлесім кері бағытта жүреді, яғни дауысты консонанттар одан кейін келетін керең консонанттың әсерінен кереңге айналады, ал керең консонанттар дауысты консонанттың әсерінен дауыстыға айналады. Ал ағылшын тілінде керісінше болады. Мысалы, "dropped" сөзін [d r ɔ́ b d] деп емес, [d r ɔ́ p t] деп айту.